(Analyse Artikel: 10/07/2026) Een dossier zonder visie

In Oslo sloeg Volodymyr Zelensky dinsdag zijn armen om Steve Witkoff, terwijl de Noorse premier Jonas Gahr Støre en de Finse president Alexander Stubb toekeken. Dezelfde dag stond de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio in India de pers te woord over Patriot-raketten die Oekraïne niet krijgt, hoewel Europese bondgenoten ze al hadden betaald. “Elk land ter wereld wil interceptors,” zei hij. “We hebben ook onze eigen behoeften.”

In Bagdad zei de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araghchi zondag tegen Iraanse media dat het aanbod om de Straat van Hormuz binnen zeven dagen te heropenen nog altijd op tafel ligt. Op dezelfde dag schreef hij op X aan Donald Trump: "Be our guest. But be careful; we have unfinished jobs too." Daartussen lag een steunbetuiging van Trump aan Benjamin Netanyahu, negen dagen voor de Israëlische verkiezingen, met de waarschuwing dat Washington "de klus afmaakt" als Teheran niet van koers verandert.

Vrijdagmiddag in Brussel kreeg Volodymyr Zelensky de vraag of Donald Trump hem gebruikt als zondebok voor de hoge energieprijzen. Hij zweeg lang, glimlachte en zei: "Dit is mijn antwoord." De zaal lachte.

Vrijdag 9 oktober zaten de Amerikaanse gezanten Witkoff en Kushner in Miami met Oekraïense onderhandelaars om een einde aan de oorlog te bespreken. Diezelfde dag meldde Donald Trump op Truth Social dat Rusland diesel gaat leveren aan "de Amerikaanse en wereldwijde markt": 300.000 ton direct, 500.000 ton in november en daarna nog een miljoen. Drie weken eerder had hij een wet ondertekend die verplichte sancties oplegt op de aankoop van Russische olie. Volgens Zelensky werd zijn delegatie "simpelweg als dekmantel gebruikt".

Op vrijdag 9 oktober bedankte Donald Trump Vladimir Poetin publiekelijk voor "massive amounts" Russische diesel. Twee dagen later kondigde hij een energiebestand aan tussen Rusland en Oekraïne. Kyiv hoorde het uit de media. Enkele uren later trof een Russische aanval de thermische centrale van Kharkiv. Op maandag stond Trump op het gazon van het Witte Huis en zei dat beide partijen akkoord waren, "because I said they agreed".

Zondagmiddag schreef Donald Trump op Truth Social dat er vanaf dat moment een energiebestand gold tussen Rusland en Oekraïne. "Beide partijen zijn akkoord," schreef hij, met daaronder: "Niet schenden!" Verslaggevers van de Kyiv Independent hoorden op dat moment al de hele dag explosies in en rond de hoofdstad, waar Russische drones en raketten het energienet bestookten. Een hoge Oekraïense functionaris liet de krant weten dat Kyiv van geen akkoord wist. Hij betwijfelde of Moskou zelf was ingelicht. Het bestand sloot een weekend af waarin Washington op drie fronten tegelijk rust probeerde te forceren: in Oekraïne, rond de Straat van Hormuz en, ongewild, op het Arabisch Schiereiland. Op geen van die fronten werd het stil.

Maandagavond noemde Donald Trump op een campagnepodium in Grand Island, Nebraska, de hoge brandstofprijzen "a small price to pay" voor de oorlog met Iran. Dezelfde dag schreef hij op Truth Social dat niet Hormuz de prijs opdrijft, maar Oekraïense aanvallen op Russische raffinaderijen. In dezelfde uren meldde een bron in de Saoedische energiesector aan AFP dat de pijpleiding die olie om Hormuz heen moet leiden, opnieuw was aangevallen.

Woensdagochtend 30 september viel de cockpit van flydubai-vlucht FZ1073, op weg van Dubai naar Tel Aviv, ten prooi aan een gevecht. De copiloot ging de gezagvoerder te lijf met de noodbijl en het toestel zakte volgens Israëlische functionarissen binnen dertig seconden bijna 14.000 voet. Passagiers en bemanning overmeesterden hem, het vliegtuig landde veilig in het Saoedische Tabuk. Twee dagen later zei Donald Trump dat hij "hoort" dat Iran erachter zat, en dat het land in dat geval "zeer hard" geraakt wordt. Bewijs daarvoor heeft niemand gepresenteerd.

Op maandagochtend zette het Amerikaanse Centraal Commando één zin op X: "Iran has no navy because American forces sank it." Een paar uur later vertelde een Amerikaanse functionaris aan Axios en CNN dat president Trump bereid is Iran sanctieverlichting en zijn bevroren tegoeden te geven. Op dezelfde dag rekende minister van Financiën Bessent voor dat Teheran binnen twee weken niets meer te verhandelen heeft. Dreigen, aanbieden en aftellen: alle drie vanuit Washington, alle drie op 28 september.

Zondagavond stapte de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araghchi in Teheran op het vliegtuig naar de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties in New York, met een korte tussenstop in Qatar. Enkele uren eerder had het centrale militaire commando van zijn land verklaard informatie te hebben dat de Verenigde Staten zich voorbereiden op nieuwe aanvallen, en gewaarschuwd dat landen die daarbij helpen als "medeplichtig" worden beschouwd. Diezelfde dag zei president Donald Trump bij Fox News dat hij in de "beslissingsfase" zit. Zijn opties: Iran wegvagen, het economisch laten wegrotten, of een deal sluiten. Met die boodschappen begint deze week de VN-top, waar de oorlog met Iran, de oorlog in Oekraïne en de verhouding met China in drie dagen samenkomen.

Op één zondagmiddag, vanaf een Ierse golfbaan, vroeg de Amerikaanse president aan Oekraïne om Russische raffinaderijen met rust te laten, opperde hij dat de Verenigde Staten in Iran zouden kunnen blijven om de olie te houden, en voorspelde hij dat de benzineprijs zou instorten zodra de oorlog met Iran voorbij is. Diezelfde dag stelde Oman de enige vergadering uit waar de Golfstaten en Iran over heropening van de Straat van Hormuz zouden praten.

Een kapitein die deze week de Straat van Hormuz nadert, krijgt van drie partijen te horen waar hij mag varen. De aanwijzingen spreken elkaar tegen, en alle drie worden ze gehandhaafd. Dat is de kern van de escalatie van deze week, en de reden dat de olieprijs richting de honderd dollar loopt.

Terwijl Amerikaanse gezanten voor het eerst in Kyiv aan tafel schuiven, zinkt de Amerikaanse marine drie Iraanse tankers. Twee oorlogen, één week, en een verontrustend gelijke vorm: onderhandelingstheater bovenop een slijtageslag die nergens stopt.

Zes maanden na het begin van de oorlog laaide het geweld rond de Straat van Hormuz deze week hevig op. De Amerikaanse vicepresident weigert het een oorlog te noemen, de president zegt dat hij al gewonnen is, en Israël wil door tot het Iraanse regime valt.

Zondagavond, 30 augustus, sloegen Amerikaanse strijdkrachten toe op Larak, een eiland voor de kust van de Iraanse havenstad Bandar Abbas, pal aan de Straat van Hormuz. Twee Iraanse lanceerinrichtingen werden vernietigd. Volgens Amerikaanse functionarissen, die onafhankelijk van elkaar spraken met Axios, Al Arabiya, de Jerusalem Post en Al Jazeera, waren eenheden van de Revolutionaire Garde gezien terwijl ze raketten met zeemijnen gereedmaakten om die richting de zeeëngte af te vuren. Het is de eerste bekende Amerikaanse aanval op Iraans grondgebied sinds eind juli.

Zes maanden na de eerste Amerikaans-Israëlische aanvallen op Iraanse nucleaire installaties heeft Washington de oorlog tegen Teheran een nieuwe fase in geduwd — niet met bommen, maar met bankregels. Op maandag 24 augustus lanceerde de regering-Trump wat het ministerie van Financiën "Operation Economic Outcast" doopte, in de media al snel omgedoopt tot "Economic D-Day". Het is de zwaarste economische campagne tegen Iran tot nu toe, en de duidelijkste erkenning dat het strijdtoneel is verschoven: van het luchtruim naar het financiële systeem. Wie de blik verbreedt, ziet dat dezelfde verschuiving zich elders voltrekt — het scherpst in Oekraïne.

Bijna zes maanden nadat de eerste raketten vielen, is het front in de oorlog om Iran verschoven — niet over een grens, maar van domein. Waar de strijd maandenlang draaide om de Straat van Hormuz, om tankers, mijnenvegers en een zeeblokkade, verplaatst het zwaartepunt zich nu naar de wereldeconomie.

Maandag 17 augustus was het precies zestig dagen geleden dat de Verenigde Staten en Iran hun memorandum of understanding tekenden. Dat akkoord verplichtte beide landen om binnen die zestig dagen een eindakkoord te bereiken over onder meer het Iraanse kernprogramma. De dag verstreek zonder akkoord, en zonder verlenging. Gevraagd of Washington het interim-kader wilde verlengen, antwoordde president Donald Trump kortweg “nee”, zo meldt persbureau Reuters.

Er wordt weer over vrede gesproken rond de Straat van Hormuz. Sinds het weekend laten bemiddelaars in Islamabad, Muscat en Doha weten dat een akkoord "nabij" is. De Pakistaanse defensieminister Khawaja Asif sprak tegenover Bloomberg over signalen "van de afgelopen twee, drie dagen" dat de zaken "de goede kant op bewegen", en de Qatarese woordvoerder Majed al-Ansari noemde de gesprekken tussen Iran en Oman in een "gevorderd stadium" en tegelijk een "kritiek moment". En toch blijft de smalle doorgang tussen de Golf van Oman en de Perzische Golf — op haar nauwst nog geen twintig zeemijl breed, en normaal goed voor een vijfde tot een kwart van alle over zee verscheepte olie vrijwel gesloten. Wie de berichten van deze dagen naast elkaar legt, ziet vooral de afstand tussen wat wordt aangekondigd en wat er werkelijk ligt.

Het akkoord dat de Straat van Hormuz weer zou openen, komt volgens Iran dichterbij, maar wie de kleine lettertjes leest, ziet vooral hoe ver een echte heropening nog weg is. De Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araghchi zei zondag dat de onderhandelingen met Oman over nieuwe vaargeulen zich in de "eindfase" bevinden. In één adem voegde hij eraan toe dat die eindfase alleen slaat op het vastleggen van de routes zelf. De straat gaat volgens Teheran pas daadwerkelijk open als de Verenigde Staten aan een reeks aanvullende voorwaarden voldoen.

Op donderdag 6 augustus meldde Al Arabiya English op gezag van een senior bron dat Iran en Oman het eens zijn over een kader om de Straat van Hormuz te heropenen. Een aankondiging zou binnen enkele dagen kunnen volgen. Op het eerste gezicht is dat het einde van een crisis die de wereldeconomie maandenlang in spanning hield. Maar de voorwaarden vertellen een ander verhaal dan de kop.

Trump belooft onderhandelingen "maandag", maar eist tegelijk "totale overgave" — terwijl het conflict zich uitspreidt van de Golf tot Gaza en de grenzen van de Amerikaanse macht zichtbaar worden.

Vanuit een kabinetsvergadering op Camp David sprak president Donald Trump op vrijdag 31 juli 2026 over drie gelijktijdige oorlogen — Gaza, Oekraïne en Iran — elk in een opvallend ander register. Diezelfde dag bezweken de Spaanse exclaves Ceuta en Melilla onder een massale migratiegolf en presenteerden de Golfstaten een eigen maritieme veiligheidscoalitie. Een overzicht van een nieuwsdag die laat zien hoe de klassieke ordebewaarders steeds vaker aan de zijlijn staan.

Terwijl de Verenigde Staten en Iran voor de derde dag op rij hun vuur staakten, meldde de Amerikaanse president Donald Trump maandag dat Washington "op dit moment" gesprekken voert met Teheran. Aan boord van Air Force One, op weg naar Michigan, sprak hij van geduld en van "een goede kans dat er iets kan gebeuren". Het is een voorzichtige opening na dertien nachten van hernieuwde Amerikaanse aanvallen op Iraanse doelen, en een moment waarop twee oorlogen die maandenlang los van elkaar leken te bestaan, zichtbaar in elkaar grijpen.

Het Amerikaanse Centrale Commando meldde donderdag dat Amerikaanse strijdkrachten op aanwijzing van president Trump voor de twaalfde opeenvolgende nacht Iraanse militaire doelen hebben getroffen. Volgens CENTCOM ging het om maritieme capaciteiten, opslagplaatsen voor raketten en drones, kustbewakingsposten en luchtverdedigingsmiddelen, in een operatie die vijf uur duurde. Het Turkse persbureau Anadolu bracht hetzelfde bericht op basis van dezelfde CENTCOM-verklaring.

Het Amerikaanse leger heeft in de vroege dinsdagochtend zijn tiende opeenvolgende reeks luchtaanvallen op Iran voltooid, terwijl de Iraanse president verklaarde dat zijn land in een "totale oorlog" met de Verenigde Staten verkeert. Het conflict, dat eind februari begon, heeft zich inmiddels uitgebreid tot vrijwel de hele Golfregio — van Irak en de Straat van Hormuz tot Jemen, en nu ook tot Libanon, waar president Donald Trump dinsdag de Libanese staatschef ontving.

Op twee uiteinden van Eurazië tekent zich deze week hetzelfde patroon af: energie-infrastructuur en scheepvaart die tot wapen worden gemaakt, tegen de achtergrond van machten die hun greep proberen te verstevigen of juist zien verslappen. In de Golf voerden de Verenigde Staten een derde opeenvolgende nacht aanvallen op Iran uit en kondigde president Trump aan de Straat van Hormuz te willen "controleren". In Europa bereidden Oekraïnes bondgenoten zich voor op een oorlog die volgens hun eigen leiders voorlopig niet eindigt.

Op één enkele dag, vrijdag 10 juli, tekende zich af hoezeer twee schijnbaar losse oorlogen — die in Oekraïne en die aan de Perzische Golf — inmiddels dezelfde grammatica spreken. Oekraïense drones legden opnieuw Zuid-Russische raffinaderijen en de havenstad Taganrog aan de Zee van Azov in de as, waar de autoriteiten de noodtoestand afkondigden en bewoners evacueerden. Vrijwel gelijktijdig kondigde het Amerikaanse ministerie van Financiën nieuwe sancties tegen Iran af, nadat commerciële tankers in de Straat van Hormuz onder Iraans vuur waren gekomen en Washington Iraanse doelen had bestookt. Twee theaters, tweeduizend kilometer uit elkaar, met een onderliggende logica: geweld wordt niet langer gepresenteerd als het tegendeel van onderhandelen, maar als de weg ernaartoe.

Op maandag 6 juli begon in Teheran de begrafenisstoet van een man die vijf maanden geleden werd vermoord. Op datzelfde moment vuurde een Chinese onderzeeër een intercontinentale raket af in de Stille Oceaan. In Kyiv telden hulpverleners veertien doden na de zoveelste Russische nachtelijke aanval. En in Ankara bereidden de leiders van de NAVO zich voor op een top waar de Amerikaanse president deze week achtereenvolgens Oekraïne, Syrië en de toekomst van het bondgenootschap zelf op zijn bord krijgt.

Twaalf dagen nadat de Verenigde Staten en Iran een memorandum tekenden dat een einde aan hun oorlog moest maken, bombardeerde Amerika Iraanse doelen in de Straat van Hormuz en sloeg Iran terug op Amerikaanse bases in Koeweit en Bahrein. Nog geen week later zaten onderhandelaars van beide landen weer in Doha aan tafel, meldden de bemiddelaars "positieve voortgang", en verklaarde de Amerikaanse president dat Iran het "over zowat alles wat we nodig hebben" eens was geworden. In diezelfde dagen bereidde Teheran de begrafenis voor van de man wiens dood de hele oorlog inluidde.

Op vrijdag 26 juni werd in Washington met handdrukken en plechtige verklaringen een trilateraal raamwerkakkoord ondertekend tussen Libanon, Israël en de Verenigde Staten. De Israëlische premier Benjamin Netanyahu noemde het "historisch". Twee dagen later, op zondag 28 juni, verklaarde de Amerikaanse president Donald Trump dat de Islamitische Republiek Iran "niet langer zou bestaan" als Washington gedwongen werd de oorlog te hervatten. Tussen die twee momenten lagen Amerikaanse luchtaanvallen op Iran, Iraanse vergeldingsaanvallen op Amerikaanse bases in Koeweit en Bahrein, en een Straat van Hormuz die opnieuw in vlammen stond.

Op zondag 21 juni zaten de Amerikaanse vicepresident JD Vance en de Iraanse parlementsvoorzitter Mohammad Baqer Ghalibaf voor het eerst samen aan tafel in het Zwitserse Bürgenstock, om de uitvoering van het zes dagen eerder getekende vredesakkoord te bespreken. “Ik voel me geweldig over waar we staan in Libanon,” verklaarde Vance bij aanvang. “We werken allemaal aan regionale vrede.” Op vrijwel hetzelfde moment plaatste de Amerikaanse president Donald Trump een bericht op Truth Social: “Iran moet onmiddellijk hun goedbetaalde proxy’s in Libanon stoppen met problemen veroorzaken. Zo niet, dan raken we Iran opnieuw heel hard, net als vorige week, alleen harder.” Een dag eerder hadden Israëlische luchtaanvallen in Libanon minstens dertig mensen gedood.

Op 28 februari 2026 begon een oorlog met een moord. Het startschot van de gezamenlijke Amerikaanse en Israëlische operatie doodde ayatollah Ali Khamenei, de opperste leider van Iran, die decennialang het gezicht was van de Islamitische Republiek. 109 dagen later — terwijl zijn zoon Mojtaba Khamenei, bewaakt door een uitgelezen veiligheidseenheid, zijn opvolging consolideert — is die oorlog beëindigd met een memorandum of understanding dat elektronisch werd ondertekend door de Amerikaanse president Donald Trump, vicepresident JD Vance, en de voorzitter van het Iraanse parlement, Mohammad Baqer Ghalibaf. Een formele ondertekeningsceremonie volgt vrijdag in Genève, gehost door Pakistan, de bemiddelaar die het hele proces heeft geflankeerd.

De Amerikaanse president Donald Trump heeft donderdagavond de voor diezelfde nacht geplande aanvallen op Iran geannuleerd en verklaard dat een akkoord om de oorlog te beëindigen op het hoogste niveau is goedgekeurd. De aankondiging kwam slechts uren nadat hij Iran nog had beloofd “heel hard” te zullen raken en had gedreigd de Iraanse olie-infrastructuur over te nemen. Een onafhankelijke bevestiging van Iraanse zijde ontbreekt op het moment van schrijven.

Dinsdag sprak de Amerikaanse president nog over een vredesakkoord dat zich in zijn “final throes” bevond en binnen “twee of drie dagen” rond kon zijn. Woensdagavond verklaarde hij het Iraanse leger “completely defeated”, schreef hij op Truth Social dat “the Bully of the Middle East is DEAD”, en kondigde hij aan dat Iran nu “de prijs zal moeten betalen”. Tussen die twee uitspraken liggen geen weken van verslechtering, maar slechts een paar dagen. 

Gisteren beloofde de Amerikaanse president vrede binnen “twee of drie dagen”. Geen etmaal later vlogen Amerikaanse gevechtsvliegtuigen in drie golven boven de Iraanse zuidkust, en sloegen Iraanse ballistische raketten in op Amerikaanse bases in Koeweit, Bahrein en Jordanië. De these waarmee dit dossier woensdag werd afgesloten — dat de aankondiging van vrede een instrument is geworden naast de oorlog, niet de uitkomst ervan — kreeg in vierentwintig uur een pijnlijke bevestiging. Wat zich tussen dinsdagavond en woensdagochtend voltrok, is geen breuk met het patroon, maar de scherpste illustratie ervan tot nu toe.

Er bestaat een merkwaardige gelijktijdigheid in de berichten die deze week uit Washington en Jeruzalem komen. Op dinsdagochtend, terugkerend van een basketbalwedstrijd in New York, verklaarde de Amerikaanse president dat de onderhandelaars in de “final throes” van een Midden-Oostenakkoord verkeerden; gevraagd of het om dagen of weken ging, antwoordde hij: “twee of drie dagen.” Een dag eerder had het Israëlische leger via Army Radio laten weten dat het rekening hield met een confrontatie met Iran die “enkele dagen” zou duren, en was het begonnen met de voorbereiding van een brede oproep van reservisten. Twee keer “enkele dagen”, in tegengestelde richting: de een telde af naar vrede, de ander naar oorlog, over precies hetzelfde tijdsbestek.

Iran heeft zondagavond 7 juni een raketsalvo afgevuurd op Israël, als vergelding voor een Israëlische luchtaanval eerder die dag op de zuidelijke buitenwijken van Beiroet. Volgens het Israëlische leger werden alle raketten onderschept. Het was de eerste Iraanse beschieting sinds begin april een wankel staakt-het-vuren van kracht werd, en de aanval compliceert de lopende onderhandelingen over een einde aan de oorlog die op 28 februari met gezamenlijke Amerikaans-Israëlische aanvallen op Iran begon.

Het was een van de meest explosieve telefoongesprekken tussen een Amerikaans president en een Israëlische premier in jaren. Maandag 1 juni belde Donald Trump met Benjamin Netanyahu over de Israëlische plannen om de zuidelijke buitenwijken van Beiroet te bombarderen. Wat volgde was geen diplomatiek overleg — het was een uitbrander. Volgens twee Amerikaanse functionarissen en een derde ingewijde bron schreeuwde Trump tegen Netanyahu: “Je bent gestoord. Je zou in de gevangenis zitten als het niet om mij was. Ik red jouw kont. Iedereen haat je nu. Iedereen haat Israël hierdoor.”

Wat een week diplomatieke chaos laat zien over de wereld in 2026

Soms zeggen losse nieuwsberichten samen meer dan één grote gebeurtenis. Maandag 18 mei 2026 was zo’n dag.

De internationale orde bevindt zich in een historische overgangsfase. Wat jarenlang afzonderlijke geopolitieke dossiers leken. De oorlog in Oekraïne, de confrontatie rond Iran, spanningen in de Straat van Hormuz, Amerikaanse rivaliteit met China en de groeiende Europese veiligheidscrisis ontwikkelt zich nu zichtbaar tot een geïntegreerd systeem van mondiale machtsconcurrentie.

Begin mei 2026 staan de internationale verhoudingen onder ongekende druk. Militaire dreigingen, economische confrontaties en intensieve diplomatie voltrekken zich gelijktijdig en versterken elkaar. Wat op het eerste gezicht losse crises lijken, vormt in werkelijkheid één samenhangend geopolitiek schaakspel waarin grootmachten hun positie herdefiniëren.

Wat zich momenteel afspeelt rond Iran is geen “gewoon” geopolitiek conflict. Het is een moment waarop meerdere lijnen samenkomen: militaire spanning, economische druk, diplomatieke onderhandelingen en interne scheuren binnen bondgenootschappen.

De internationale crisis rond Iran heeft een nieuwe, cruciale fase bereikt. Waar de afgelopen weken werden gekenmerkt door oplopende spanningen, economische druk en diplomatieke impasses, wijzen de meest recente ontwikkelingen op een beslissend moment: een mogelijke doorbraak — of een laatste stap richting escalatie.

De crisis rond Iran is in een nieuwe, beslissende fase beland. Waar de afgelopen weken werden gekenmerkt door een fragiel staakt-het-vuren en moeizame diplomatie, is nu duidelijk dat de situatie zich heeft ontwikkeld tot een strategisch kantelpunt.

De internationale crisis rond Iran is in enkele dagen verschoven naar een nieuwe, gevaarlijke fase. Wat begon als een combinatie van militaire druk en diplomatieke pogingen, ontwikkelt zich nu tot een ultimatumgedreven patstelling, waarin de ruimte voor compromis snel verdwijnt.

De internationale crisis rond Iran heeft zich in enkele dagen ontwikkeld van een gespannen conflict naar een complex geopolitiek kantelpunt, waarin militaire confrontaties, economische druk en diplomatieke pogingen elkaar in hoog tempo afwisselen. Tegelijkertijd wijzen ontwikkelingen buiten het Midden-Oosten - zoals nieuwe Amerikaanse signalen richting Cuba - op een bredere herpositionering van macht in de wereld.