In Bagdad zei de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araghchi zondag tegen Iraanse media dat het aanbod om de Straat van Hormuz binnen zeven dagen te heropenen nog altijd op tafel ligt. Op dezelfde dag schreef hij op X aan Donald Trump: "Be our guest. But be careful; we have unfinished jobs too." Daartussen lag een steunbetuiging van Trump aan Benjamin Netanyahu, negen dagen voor de Israëlische verkiezingen, met de waarschuwing dat Washington "de klus afmaakt" als Teheran niet van koers verandert.

Zes dagen, zeven voorwaarden

Het Iraanse voorstel dateert van half september, toen een tussentijds staakt-het-vuren instortte. Gaat Washington akkoord met de voorwaarden, dan gaat de Straat volgens Araghchi binnen zes dagen open en worden de gesprekken op dag zeven hervat. Tot de zeven voorwaarden horen het opheffen van de Amerikaanse blokkade van Iraanse havens, het opheffen van de sancties op Iraanse olie-export en een einde aan de vijandelijkheden op "alle regionale fronten".

Teheran heeft een Amerikaans antwoord ontvangen en zegt dat te bestuderen. De Iraanse veiligheidschef verklaarde vorige week dat de gesprekken vastzitten, omdat Washington niet op alle zeven punten ingaat. Araghchi zelf liet weinig twijfel over zijn inschatting: er zou een uitweg zijn "als er enige eerlijkheid is aan Amerikaanse kant, en die is er niet".

Het knelpunt is de volgorde. Vicepresident JD Vance zei begin oktober dat Iran zijn verrijkingscapaciteit "betekenisvol" moet terugbrengen. Teheran wil eerst over de Straat en de veiligheid op het water praten, en pas daarna over het nucleaire dossier.

Intussen gaat het geweld op zee door. De Revolutionaire Garde meldde dat dit weekend twee supertankers, elk met ruim twee miljoen vaten ruwe olie, op een zeemijn liepen en in brand vlogen. Volgens de Garde voeren ze over een niet-goedgekeurde route en hadden ze hun volgsystemen uitgeschakeld. Die claims zijn niet onafhankelijk bevestigd. Het Britse maritieme meldpunt UKMTO registreerde wel een sleepboot die ten noordoosten van het Emiraatse Khor Fakkan door twee projectielen werd geraakt, met één lichtgewonde, en een tanker die vanaf een klein bootje met een RPG werd beschoten. UKMTO waarschuwt zelf dat het werkelijke aantal aanvallen hoger ligt, omdat veel getroffen schepen zich niet meer melden.

Vóór de oorlog ging ongeveer een vijfde van de wereldhandel in olie en lNG door deze Straat. Vance claimde dit weekend dat de benzineprijs zonder de Amerikaanse marine "drie keer zo hoog" zou zijn. Dat is een bewering zonder onderbouwing, en ze staat haaks op het Iraanse standpunt dat de Straat dicht is voor alle schepen.

Een steunbetuiging als dreigement

Trump gaf Netanyahu zondag op Truth Social zijn "Complete and Total Endorsement" voor de Knesset-verkiezingen van 27 oktober. Hij noemde hem een "Great Warrior Prime Minister" en schreef dat de twee samen nooit zullen toestaan dat het Iraanse regime kernwapens krijgt. Volgens Trump is Iran systematisch verzwakt, en zal Washington binnenkort "de klus afmaken" als Teheran niet van koers verandert.

Netanyahu nam de steun direct mee in zijn campagne. In een video van zijn partij Likud vroeg hij kiezers naar Trump te luisteren. Israël heeft Iran "verpletterd", zei hij, en het partnerschap met Trump gaat door om de Iraanse dreiging "binnen twee jaar, of nog eerder" te elimineren.

Araghchi reageerde op X. De vorige keer dat Washington de klus wilde afmaken, kwam Iran er volgens hem sterker uit. Hij beschuldigde Netanyahu ervan de VS een nieuwe oorlog in te drijven "om uit de gevangenis te blijven", een verwijzing naar diens lopende strafzaken.

In Teheran won Mehrdad Akhlaghi Ketabchi dezelfde dag het vertrouwen van het parlement als minister van Defensie, met 237 van de 277 stemmen. Hij volgt Aziz Nasirzadeh op, die op 28 februari omkwam bij de Amerikaans-Israëlische aanval op een leiderschapscomplex, samen met opperleider Ali Khamenei en hoge commandanten. Akhlaghi heeft geen militaire rang. Hij leidt sinds 2013 de staatswapenproducent en staat sinds 2007 op een VN-sanctielijst. Zijn eerste boodschap: als de VS opnieuw aanvallen, lijden zij en de regio "enorme schade".

Zet de verklaringen naast elkaar en het patroon wordt zichtbaar. Iran wil de blokkade en de sancties weg. Washington wil minder verrijking. Netanyahu belooft de dreiging volledig weg te nemen. Er wordt gepraat, maar elke partij praat over een ander doel.

Of Iran verzwakt, verpletterd of juist sterker is, valt niet onafhankelijk vast te stellen. Het zijn drie claims van drie partijen die er elk belang bij hebben.

Inlichtingen terug, sancties uit

Ook aan het Oekraïense front liepen woorden en daden dit weekend uiteen. President Zelensky zei zondag tegen NBC dat de VS weer inlichtingen over Russische ballistische raketten delen, na een korte onderbreking. Hoe lang die duurde en waarom, zei hij niet. Trump hield eerder deze week vol dat Washington gewoon was blijven delen. Oekraïense functionarissen meldden juist dat sommige Russische aanvallen zonder waarschuwing kwamen.

Twee dagen eerder, op vrijdag 16 oktober, tekende Trump een decreet dat de belangrijkste sancties en heffingen uit de Graham Act opschort. Die wet tekende hij vorige maand zelf, onder druk van het Congres, om Moskou te dwingen tot vrede. Ze voorziet ook in heffingen op landen die Russische energie kopen. Minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio zei zaterdag dat Trump tot 60 dagen neemt om de gevolgen voor de wereldeconomie en de Amerikaanse economie te bekijken.

Tegelijk sloot Washington een akkoord waarmee Rusland eerst ruim 300.000 ton diesel aan de VS levert, met verdere zendingen vanaf november. Rubio verdedigde dat met het argument dat die diesel "hoe dan ook verkocht wordt". Energieminister Wright noemt de deal een wortel om Rusland tot vrede te bewegen. Zelensky zegt dat het opschorten van de sancties de oorlog verlengt.

Rubio benoemde zelf waarom: de oorlogen in het Midden-Oosten en Oekraïne verstoren samen de energiemarkt en drijven de olie- en dieselprijs op. Door de Hormuz-crisis is de Russische diesel voor Washington bruikbaar geworden, en dat verzwakt de druk op Moskou.

Intussen reist de Russische minister Sergej Lavrov maandag naar Teheran. Volgens het Iraanse ministerie van Buitenlandse Zaken gaat het om overleg over de uitvoering van bilaterale akkoorden. Een agenda is niet bekendgemaakt. Rusland onderhoudt zo tegelijk een energiedeal met Washington en een partnerschap met de tegenstander van Washington.

Egypte schuift op naar Riyad

Het front aan de zuidgrens van Saoedi-Arabië trekt intussen nieuwe spelers aan. De Egyptische Nationale Defensieraad, voorgezeten door president Abdel Fattah al-Sisi, besloot zondag Saoedi-Arabië "alle noodzakelijke en mogelijke steun" te geven om zijn veiligheid, grondgebied en heilige plaatsen te verdedigen. Al-Sisi had zaterdag het parlement gevraagd om in een spoedzitting toestemming te geven om op Saoedische verzoeken om defensiehulp in te gaan. Kroonprins Mohammed bin Salman was een maand eerder in Caïro.

De aanleiding is een reeks Houthi-aanvallen met raketten en drones op Saoedische luchthavens en olie-installaties. Zondag raakte een Houthi-projectiel een woonwijk in de provincie Najran, met zes gewonden tot gevolg. In dezelfde provincie stortte een verkenningshelikopter van de coalitie neer, waarbij beide bemanningsleden omkwamen. Over de oorzaak van die crash is niets bekendgemaakt. De Golfsamenwerkingsraad betuigde volledige solidariteit met Riyad en veroordeelde de aanvallen.

Riyad beschuldigt Iran ervan de Houthi-aanvallen aan te moedigen. Teheran ontkent dat. Hier komt het Hormuz-dossier weer samen met de rest: Iran eist in zijn heropeningsvoorstel een einde aan de vijandelijkheden "op alle regionale fronten". Analisten wijzen erop dat Egypte een eigen belang heeft, omdat de inkomsten uit het Suezkanaal afhangen van dezelfde scheepvaart door de Rode Zee.

De rekening op straat in Frankrijk

Hoe ver deze oorlogen reiken, werd zaterdag zichtbaar in Frankrijk. Bij landelijke protesten tegen de hoge kosten van levensonderhoud werden volgens minister van Binnenlandse Zaken Laurent Nuñez 1.800 mensen gearresteerd, in Parijs alleen al een record van 855. Ongeveer 500 agenten, brandweerlieden en ambulancemedewerkers raakten gewond. In Limoges brandde het negentiende-eeuwse stadhuis af. De detailhandelsfederatie telt zo'n 1.500 beschadigde bedrijven en schat de schade op honderden miljoenen euro's.

De opkomst is omstreden. Het ministerie spreekt van 550.000 betogers, de vakbond CGT van 800.000. Volgens AFP was de duurte de belangrijkste grief, deels opgedreven door de oorlog in het Midden-Oosten, die de inflatie in Europa heeft aangewakkerd. De oproep kwam onder meer van de Gele Hesjes, de beweging die acht jaar geleden ontstond uit verzet tegen hogere brandstofaccijns.

Over de schuld is de politiek verdeeld. De regering en Marine Le Pen wijzen naar ultralinks, Jean-Luc Mélenchon verwijt de autoriteiten dat ze de spanning opstookten. Analist Mujtaba Rahman van Eurasia Group stelt dat de echte demonstraties grotendeels vreedzaam waren en dat het geweld van een kleine radicale rand en plunderende bendes kwam. Ook Vance mengde zich erin: hij suggereerde op X dat de onrust komt doordat Frankrijk "de derde wereld heeft geïmporteerd".

De druk op de pomp blijft. Brent-futures sloten vrijdag op bijna 110 dollar per vat, 3,7 procent hoger dan een dag eerder, en noteerden maandagochtend rond de 108 dollar. Dat is bijna 80 procent meer dan een jaar geleden. Macron, wiens opvolger over zes maanden wordt gekozen, zou zondagavond de natie toespreken.

De stand

Iran biedt de Straat aan tegen een prijs die Washington niet wil betalen, Washington ruilt druk op Moskou in voor Russische diesel, en Trump steunt een kandidaat die belooft wat zijn eigen onderhandelaars niet eisen. Zolang die doelen niet samenvallen, blijft Hormuz dicht en betaalt Europa aan de pomp.

Bronnen

Dit artikel steunt op berichtgeving van Reuters en AFP via Al Arabiya, aangevuld met Al Jazeera, Arab News, AP, Xinhua, RFE/RL, Middle East Eye, The New Arab, Seatrade Maritime, The Irish Times en Investing.com. Uitspraken van Iraanse functionarissen komen via Iraanse staatsmedia en zijn als claim weergegeven. Dat geldt ook voor de beschrijving van het Amerikaanse antwoord op het Iraanse voorstel. De meldingen van de Revolutionaire Garde over twee tankers op zeemijnen zijn niet onafhankelijk bevestigd. Dat de VS het delen van inlichtingen met Oekraïne onderbraken, is alleen door Zelensky gemeld; duur en reden zijn onbekend. Over de agenda van Lavrov in Teheran is niets bekendgemaakt. Berichten over Egyptische troepen en transportvliegtuigen die al in Saoedi-Arabië zouden zijn geland, kwamen alleen uit één gekleurde bron en zijn weggelaten. Arrestatie-, gewonden- en deelnemerscijfers in Frankrijk zijn opgaven van de autoriteiten en de vakbond CGT. Het citaat van Araghchi op X is in meerdere media identiek weergegeven.