Analyse Artikelen

Er bestaat een soort macht die zich nooit aandient bij de voordeur. Ze komt binnen via een contract, een pilot, een gunst tijdens een crisis. Ze vraagt geen mandaat en zoekt geen debat. Tegen de tijd dat iemand vraagt hoe het zover kon komen, is ze al jaren onderdeel van het meubilair. Twee dossiers die het Nederlandse publieke debat de afgelopen maanden beheersten — het Amerikaanse data-analysebedrijf Palantir en de blokkade van de overname van DigiD-beheerder Solvinity — gaan in de kern over precies dat: niet over één omstreden bedrijf of één omstreden deal, maar over de vraag wie eigenlijk de zeggenschap heeft over de digitale ruggengraat van de staat. En vooral: hoe weinig die vraag werd gesteld toen het ertoe deed.

Er is iets veranderd in de oorlog in Oekraïne, en het is niet wat de meeste mensen denken. De gevechtslinies bewegen amper. De diplomatie staat stil. En toch verschuift er onder de oppervlakte van alles tegelijk: in Moskou, in Kyiv, in de Europese hoofdsteden, in Washington. Wie alleen naar de frontlinie kijkt, mist het verhaal.

In de geschiedenis van geopolitieke macht zijn het zelden alleen tanks, vliegtuigen of raketten die de loop van de wereld bepalen. Soms is het een ingenieur. Soms een dossierkast. Soms een verzameling technische schema’s die op het eerste gezicht bedoeld lijken voor civiele vooruitgang, maar uiteindelijk bijdragen aan de opbouw van een kernwapenarsenaal.

Er zijn periodes waarin de geschiedenis niet plotseling breekt, maar langzaam begint te schuiven. De jaren na 2022 — en zeker de wereld van 2026 — voelen als zo’n periode. Niet omdat alles nieuw is, maar omdat oude zekerheden hun vanzelfsprekendheid verliezen: goedkope energie, Amerikaanse bescherming, globalisering, internationale regels, stabiele instituties en het idee dat economische verwevenheid oorlog zou temperen.

De oorlog die eind februari begon met gezamenlijke Israëlisch‑Amerikaanse aanvallen op Iran is inmiddels minder een lineair conflict dan een stapeling van drukmiddelen: luchtaanvallen, raket‑ en drone‑vergelding, proxy‑fronten (met name Libanon) en economische oorlogsvoering via scheepvaart en energie. 

Wat zich nu rond Iran afspeelt, is groter dan een regionaal conflict. Sinds de Amerikaans-Israëlische aanvallen op Iran op 28 februari is de oorlog uitgegroeid tot een crisis die tegelijk militair, economisch, diplomatiek en ideologisch werkt. Iran houdt de Straat van Hormuz in feite dicht of zwaar beperkt, Hezbollah en de Houthi’s hebben nieuwe fronten geopend, Washington stuurt extra troepen, en de IMF waarschuwt inmiddels dat de oorlog de wereldeconomie aantast. Daarmee is dit niet alleen een oorlog om Iran; het is een stresstest voor het internationale systeem zelf. 

De gebeurtenissen van de afgelopen dagen rond Iran, Israël en de Verenigde Staten vormen geen gewone escalatie van een regionaal conflict. Wat zich momenteel ontvouwt, is een complexe en gelaagde crisis waarin militaire actie, energievoorziening, economische stabiliteit en geopolitieke machtsverhoudingen samenkomen. In korte tijd is duidelijk geworden dat deze oorlog niet alleen gaat over territorium of veiligheid, maar over de structuur van de wereldorde zelf.

De oorlog rond Iran, de United States en Israel wordt vaak gepresenteerd als een regionale veiligheidscrisis. In werkelijkheid raakt dit conflict een veel groter geopolitiek geheel.

De dood van Ali Khamenei heeft het Midden-Oosten in een nieuwe en gevaarlijke fase gebracht. Wat begon als gerichte Amerikaans-Israëlische aanvallen op Iraanse militaire en nucleaire infrastructuur, is binnen dagen geëscaleerd tot een multilaterale raket- en droneoorlog die zich uitstrekt van Israël tot de Golfstaten. De cruciale vraag: kijken we naar een grote regionale oorlog — of naar de voorbode van een bredere mondiale confrontatie?

Davos was jarenlang het jaarlijkse ritueel van de geglobaliseerde wereld: ministers, CEO’s en instellingen die in één adem spraken over samenwerking, vrijhandel, gedeelde regels en een toekomst die — met wat bijsturen — wel te managen zou zijn. Maar Davos 2026 voelt anders. Niet simpelweg grimmiger of gespannener. Davos 2026 lijkt op een live uitzending van een systeemwisseling. De overgang van een regel-gedreven wereldorde naar een macht-gedreven, zakelijk tijdperk waarin deals, druk en geopolitieke belangen voorrang krijgen op abstracte principes.

De wereldorde verschuift niet alleen in conferentiezalen of via diplomatieke verklaringen. Ze verschuift op kaarten. In smalle zeestraten waar tankers en containerschepen doorheen moeten. Op eilanden met radarstations die raketbanen kunnen volgen. In havens die op papier commercieel zijn, maar in tijden van crisis plots militaire waarde krijgen en bovenal in regio’s waar klimaatverandering nieuwe routes opent, en geopolitiek meteen volgt.

Het klinkt bijna ouderwets: machtspolitiek. Het woord roept beelden op van grootmachten met landkaarten, ultimata en invloedssferen. Toch is dát precies wat zich in 2026 opnieuw opdringt als dominante logica van de wereldorde.