In Oslo sloeg Volodymyr Zelensky dinsdag zijn armen om Steve Witkoff, terwijl de Noorse premier Jonas Gahr Støre en de Finse president Alexander Stubb toekeken. Dezelfde dag stond de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio in India de pers te woord over Patriot-raketten die Oekraïne niet krijgt, hoewel Europese bondgenoten ze al hadden betaald. “Elk land ter wereld wil interceptors,” zei hij. “We hebben ook onze eigen behoeften.”

Twaalf per maand

Volgens Zelensky levert de VS Oekraïne nu 12 Patriot-interceptors per maand, ongeveer een kwart van wat onder Biden binnenkwam. Dat getal komt van hem, niet van het Pentagon. Washington keurde volgens Zelensky maar een deel goed van de raketten die NAVO-bondgenoten via het PURL-programma kochten. “En dit is geen technische kwestie.”

Een Oekraïense functionaris vertelde Kyiv Independent dat minister van Defensie Pete Hegseth de Patriot-contracten op zijn bureau heeft liggen en ze niet aftekent. Rubio ontkent de vertraging niet, wel de opzet. Er is volgens hem “geen bewuste politieke richtlijn om Oekraïne te schaden”.

Over het tekort zelf is niemand het oneens. De VS en hun bondgenoten verbruikten grote delen van hun Patriot-voorraden in de oorlog met Iran. De Poolse minister van Buitenlandse Zaken Radosław Sikorski zei maandag tegen persbureau PAP dat Polen geen Patriots meer heeft voor Oekraïne. Het tekort is volgens hem verergerd na de aanvallen op Iran, terwijl Rusland meer raketten produceert. “Dit is een echt probleem.”

Ook de vroege waarschuwing haperde. Volgens luchtmachtwoordvoerder Joeri Ihnat kreeg Kyiv op 14 en 18 oktober geen Amerikaanse waarschuwing voor de eerste ballistische lancering van een aanval. Amerikaanse functionarissen wezen eerder op slecht weer. Rubio spreekt nu van een technisch probleem, mogelijk aan Oekraïense kant, en noemt de bewering dat mensen sterven door Amerikaans zwijgen “schandalig”. In de nacht naar woensdag meldde Zelensky dat de waarschuwingen weer werken. Intussen vielen ook Starlink en Starshield uit, wat de Oekraïense drone-operaties hindert.

Diesel als wisselgeld

Kyiv ziet in die haperingen geen toeval. Het beschuldigt Washington ervan militaire hulp en toegang tot technologie te gebruiken om de Oekraïense aanvallen op Russische raffinaderijen te laten stoppen. Reuters meldde dat de VS dreigde het PURL-kanaal stil te leggen om dat af te dwingen. Kyiv gaat intussen door: zondag trof een grote droneaanval onder meer een oliefaciliteit in Sint-Petersburg.

Dat Washington die raffinaderijen gespaard wil zien, heeft een eigen logica. De oorlog met Iran drijft de brandstofprijzen op. Op 9 oktober kondigde Trump een akkoord met Poetin aan waarmee Rusland, ondanks de sancties, miljoenen tonnen diesel mag leveren aan de VS en de wereldmarkt. Elke raffinaderij die Oekraïne raakt, haalt diesel uit die keten.

Dezelfde diesel moet nu ook Poetin overhalen. Volgens een Amerikaanse functionaris tegenover Axios hoopt het Witte Huis dat Poetin meer tot compromissen bereid is, nu Trump de sancties op Russische dieselverkoop heeft opgeheven. Sergej Lavrov gaf dinsdag het Russische antwoord, voor een zaal pas aangenomen diplomaten. Moskou kijkt wat Witkoff en Kushner meebrengen. “Als het ons economisch en financieel voordeel oplevert, waarom niet? Maar het mag geen politieke concessies van onze kant inhouden.” Een nieuwe Amerikaanse president is volgens hem bovendien nergens aan gebonden.

Washington behandelt de diesel als een voorschot op Russische toegeeflijkheid. Lavrov behandelt hem als een voordeel dat Moskou al binnen heeft. Dat is mijn lezing van twee uitspraken op dezelfde dag; wat Poetin woensdag tegen Witkoff zegt, moet nog blijken.

Europa in de kamer, niet aan het eind

Het overleg in Oslo kwam er op verzoek van Zelensky, die Noorwegen en Finland vroeg het te organiseren. Naast Støre en Stubb schoven volgens Axios vertegenwoordigers van Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk, Duitsland, Polen, de EU en de NAVO aan. Kushner deed op afstand mee. Het doel was één gezamenlijk voorstel voor een “kaderakkoord” om de oorlog te beëindigen.

Dat voorstel reist woensdag zonder Europa verder. Witkoff vliegt volgens Støre door naar Sint-Petersburg om de ideeën uit Oslo met de Russische leiding te bespreken. Volgens Axios ontmoet hij Poetin zelf. Zelensky wil als volgende stap een gesprek met Poetin en Trump samen, een vorm die Moskou tot nu toe afwijst.

Trump liet intussen weinig twijfel over waar zijn ongeduld ligt. Rusland is “eerlijk gezegd prima geweest wat Oekraïne betreft”, zei hij maandag, uren nadat een Russische drone in een park in Oekraïne zes mensen doodde, onder wie twee kinderen. Dinsdag zei hij dat Oekraïne “moet willen schikken”, dat de EU “moe wordt van het uitgeven” en dat “Rusland het rond wil krijgen”.

Zo tekent zich een patroon af dat verder reikt dan Oekraïne. Washington heeft haast en betaalt vooraf. Moskou en Teheran hebben tijd en incasseren. Europa betaalt de raketten, zit in de kamer, en hoort achteraf wat er in Sint-Petersburg is besproken.

Teheran wacht op 3 november

Hoe dat aan Iraanse kant werkt, beschreven drie senior Iraanse functionarissen en een insider anoniem aan Reuters. Teheran rekt de gesprekken volgens hen bewust op, om Trump vóór de tussentijdse verkiezingen van 3 november geen overwinning te gunnen. Een van hen zei dat Iran zich voorbereidt op nieuwe aanvallen, niet op een akkoord. Het Witte Huis en het Iraanse ministerie van Buitenlandse Zaken reageerden niet, dus het motief blijft een claim van insiders.

De rekening betaalt Iran ook zelf. De inflatie lag in september op 73,6 procent, volgens het Iraanse Statistisch Centrum. De rial verloor bijna 35 procent tegenover de dollar sinds de VS in juli de zeeblokkade herstelden. De Iraanse olie-export over zee viel half september naar nul, van gemiddeld 230.000 vaten per dag, en stond op 5 oktober nog steeds op nul, volgens Vortexa.

Op tafel ligt een Iraans zevendagenplan, via Qatar overgebracht. Iran heropent Hormuz binnen een week, onder eigen controle. De VS heffen daarvoor de blokkade op, geven olie-export en bevroren tegoeden vrij en stoppen de vijandelijkheden op alle fronten. Pas daarna wil Teheran over het nucleaire programma praten, terwijl Washington dat dossier vanaf het begin op tafel wil. Rezaei, secretaris van de Iraanse Nationale Veiligheidsraad, zei dinsdag tegen de Pakistaanse legerchef en bemiddelaar Asim Munir dat “geen enkel deeltje” verrijkt uranium het land verlaat.

Ook Israël trekt aan het tijdpad. Netanyahu liet dinsdag weten dat hij “vele malen” met Trump heeft gesproken over het “elimineren” van het Iraanse regime, het laatst zondag. Een bevestiging van het Witte Huis ontbreekt. Trump beloofde tot 3 november niet opnieuw te bombarderen, en Israël kiest over ongeveer een week een nieuw parlement. Teheran rekent erop dat de aanvallen daarna hervat worden.

Mijnen in de Straat

Op zee voert Iran intussen de druk op. Volgens de Revolutionaire Garde, via staatspersbureau IRNA, vlogen op 17 oktober twee olietankers in brand nadat ze in de Straat van Hormuz op zeemijnen voeren. Samen vervoerden ze volgens Iraanse staatsmedia zo’n 2 miljoen vaten ruwe olie. De schepen zouden hun positiesystemen hebben uitgezet en een route hebben gekozen die Iran niet had toegestaan.

De Internationale Maritieme Organisatie legt het probleem elders. Secretaris-generaal Arsenio Dominguez zei tegen Fox News dat er nog mijnen liggen in het erkende vaarschema, en dat zolang de oorlog duurt niemand kan controleren of die route vrij is. De “tijdelijke route” door Iraanse wateren, waar de Garde tol heft, is volgens hem niet via IMO-procedures goedgekeurd. Hormuz is niet open zoals vóór de oorlog. Volgens Reuters zijn de aanvallen op koopvaardij de afgelopen twee weken sterk toegenomen.

In de praktijk maakt dat de mijn tot onderhandelingsmateriaal. Wie de Iraanse route en de Iraanse tol weigert, vaart op eigen risico, terwijl Teheran aan tafel zegt dat de Straat binnen zeven dagen open kan.

Wie op 3 november iets wil laten zien, moet nu leveren. Moskou en Teheran hoeven alleen te wachten.

Bronverantwoording:

Kyiv Independent (20 en 21 oktober), Reuters via Al Arabiya (20 oktober), Axios (20 oktober), Fox News (interview met de IMO, 20 oktober), Bloomberg en PAP via Kyiv Independent (Zelensky en Sikorski), TASS (uitspraken van Lavrov en, via Tasnim, van Rezaei). Niet onafhankelijk geverifieerd: het cijfer van 12 Patriots per maand (opgave van Zelensky), de dreiging met het PURL-kanaal (Reuters, anonieme bronnen), het verkiezingsmotief achter de Iraanse opstelling (anonieme Iraanse functionarissen tegenover Reuters), Netanyahu’s weergave van zijn gesprekken met Trump en de toedracht van de tankerbranden (Revolutionaire Garde via IRNA). Weggelaten omdat ze alleen uit één bron kwamen: een gemelde sluiting van Iraakse grensovergangen met Iran (Shafaq News via TASS) en een uitspraak van Kaja Kallas in het Europees Parlement (alleen via TASS).