Zondag stond Benjamin Netanyahu naast een Arrow-batterij op de luchtmachtbasis Palmahim en richtte zich tot Teheran: "Don't test us." Diezelfde avond riep Donald Trump de Israëliërs op dinsdag op Netanyahu te stemmen, want "we have to finish the job that we started". Achter die woorden ligt een ander verhaal. Volgens CNN weigerde Trump juist een gezamenlijke aanval op Iran vóór de Israëlische verkiezingen. Israël schoof zijn plannen door naar na de Amerikaanse midterms van 3 november.

De Israëlische verkiezing van 27 oktober is de eerste sinds 7 oktober 2023 en de oorlogen in Gaza, Libanon en Iran. Netanyahu en uitdager Gadi Eisenkot stonden nek aan nek toen het peilingsverbod inging. Trumps steunbetuiging was zijn tweede in een week. Volgens Axios zag het Witte Huis Netanyahu's aandringen erop als "een teken van wanhoop": hij zou in drie dagen twee keer hebben gebeld en zelf formuleringen hebben aangedragen. Likud ontkent dat.

Een aanval op de plank

Volgens CNN, doorgegeven door TASS, vroeg Netanyahu om een gezamenlijke Amerikaans-Israëlische aanval op Iran vóór de stembusgang. Trump weigerde. De Financial Times meldde eerder dat Netanyahu begin oktober aanvallen plande en dat Trump zich verzette tegen hervatte gevechten vóór de midterms. Volgens Ynet moest het offensief de gezamenlijke campagne van februari in intensiteit overtreffen.

De weerstand kwam ook uit het eigen leger. Een Israëlische bron zegt tegen CNN dat legerchef Eyal Zamir aan de Amerikaanse generaal Dan Caine liet weten dat zo'n aanval de verkiezingen zou schaden en tot uitstel zou leiden. Een week eerder meldde Channel 13 dat Zamir geen operationele noodzaak zag om Iran vóór de verkiezingen aan te vallen. Channel 12 sprak zondag van een confrontatie tussen premier en legerchef over een nieuwe richtlijn. Netanyahu noemt dat "niets dan onzin".

Over wie het initiatief nam, lopen de lezingen uiteen. Netanyahu vertelde zijn veiligheidschefs volgens Israëlische media dat Trump de discussie begon, niet hij. Oppositieleider Yair Lapid beschuldigt Netanyahu ervan een escalatie te zoeken om de verkiezingen uit te stellen. Netanyahu zelf zegt "inlichtingentekenen" te hebben dat Iran en zijn bondgenoten de verkiezingen willen verstoren. Die tekenen heeft hij niet toegelicht.

Volgens CNN stemde Israël in met uitstel, deels omdat het Amerikaanse steun nodig heeft voor raketafweer. Gezamenlijke operaties worden nu voorbereid voor de periode na 3 november. De aanval ligt daarmee op de plank, met een datum erop.

Teheran rekent al op de volgende ronde

In Teheran wordt een tweede ronde inmiddels behandeld als een scenario waarmee rekening wordt gehouden. Minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araghchi reageerde zondag op Trumps opmerking dat Washington misschien "nog een kleine Epic Fury" uitvoert. Een hervatting van de oorlog verandert volgens hem niets aan de Iraanse posities. Hij zei al aan de naoorlogse periode te denken, eiste een regio zonder buitenlandse troepen en stelde dat de Straat van Hormuz en het beheer ervan nooit meer hetzelfde worden. Wel wil Teheran terug naar het memorandum van juni.

Daags later verscheen in het Russische dagblad Vedomosti een stuk van Araghchi over energiesamenwerking met Moskou. Hij noemt Russische investeringen in Iraanse olie- en gasvelden, technologieoverdracht en levering van apparatuur. Dat moet de gevolgen van "eenzijdige dwangmaatregelen" beperken. Concrete contracten of bedragen noemt hij niet. Het is een positiebepaling, geen deal.

Washington zet daar een eigen beeld van de straat tegenover. Volgens het Amerikaanse Centrale Commando (CENTCOM) voeren de afgelopen zes maanden ruim 3.000 handelsschepen met Amerikaanse steun door Hormuz. Sinds de zomer zou zo meer dan 1,5 miljard vaten ruwe olie van de Golfpartners zijn geëxporteerd. Ruim 95 procent van de schepen voer volgens CENTCOM de laatste maanden veilig door. Wat er met de rest gebeurde, zegt het commando niet.

Twee strijdende partijen beschrijven zo dezelfde zeestraat. Voor Teheran is Hormuz blijvend Iraans terrein geworden. Voor Washington is het een exportroute die de VS garanderen.

Twee stembussen, één kalender

Wie de berichten van deze week naast elkaar legt, ziet dat de kalender van beide oorlogen wordt bepaald door twee verkiezingen. Op 27 oktober stemt Israël, op 3 november de Verenigde Staten. Wat in het Midden-Oosten gebeurt, wacht op de eerste datum. Wat in Oekraïne op tafel ligt, wordt steeds vaker langs de tweede gelegd.

Waarschuwingen terug, raketten niet

Volodymyr Zelensky meldde zondag dat de Amerikaanse waarschuwingen voor Russische ballistische aanvallen weer volledig werken, net als de satellietverbindingen via Starshield. Sinds 24 oktober draait de dienst volgens hem weer normaal. Hij brengt dat als resultaat van zijn ontmoeting met gezant Steve Witkoff in Oslo. Een Amerikaanse bevestiging ontbreekt.

De zwaarste hefboom bleef liggen. Volgens Zelensky wacht Oekraïne al bijna een maand op een handtekening van minister Pete Hegseth voor raketten voor de Patriot- en NASAMS-systemen. Bondgenoten hebben die al betaald, onder meer via het NAVO-mechanisme PURL. Eerder zei Zelensky dat de VS maandelijks slechts twaalf Patriot-interceptors leveren. Amerikaanse functionarissen wijten eerdere storingen aan het weer. In Kyiv ziet men politieke druk.

Raffinaderijen als ruilmiddel

Kyiv koppelt die druk aan een concreet Amerikaans verzoek. Washington wil dat Oekraïne stopt met aanvallen op Russische raffinaderijen, omdat die volgens de VS de energieprijzen opdrijven. Met de oorlog tegen Iran en de midterms in aantocht ligt dat gevoelig. In oktober schortte Trump al sancties op Russische olie-export op om de door de Iran-oorlog gestegen prijzen te drukken.

Kyiv stelt daar drie alternatieven tegenover. Rusland stopt met aanvallen op het Oekraïense stroomnet, de VS staan Starshield boven Rusland toe om lanceerplekken op te sporen, of de VS leveren Patriots. Dat de raffinaderijen pijn doen, blijkt uit Bloomberg: oliebedrijf Rosneft erkent dat de verliezen onhoudbaar worden. Oekraïne trof volgens berichten deze week nog doelen in Omsk, zo'n 2.500 kilometer van de grens.

Zo lopen Hormuz, de benzineprijs en de Oekraïense luchtafweer uit op één onderhandeling. Voor de Europese lezer telt dat ook: dezelfde oliemarkt bepaalt hier de prijs aan de pomp.

Twee tafels, dezelfde twee onderhandelaars

Hoe nauw beide oorlogen samenhangen, bleek maandag in Brussel. Daar lag een overleg tussen Oekraïne, de VS, de EU en de NAVO op tafel, waarin Witkoff en Jared Kushner Europa zouden bijpraten over hun recente gesprek met Vladimir Poetin. Het ging niet door. Volgens de Kyiv Independent hoorde Kyiv dat Trump beide mannen rond de Israëlische verkiezingen in Washington wilde houden. Een hoge EU-functionaris liet weten dat Brussel naar Canada reisde en geen bezoek verwachtte.

De trilaterale gesprekken tussen Oekraïne, Rusland en de VS staan nu gepland voor de eerste helft van november, waarschijnlijk in Abu Dhabi. Moskou zegt na 4 november klaar te zijn. Kremlin-woordvoerder Dmitri Peskov voegde eraan toe dat het hervatten van gesprekken geen beperking van de gevechten betekent. Wel staat Rusland open voor lokale bestanden. Het eerste, in het bezette Oleshky, gaat dinsdag in na bemiddeling door Melania Trump.

Inhoudelijk staan de posities recht tegenover elkaar. Moskou eist meer grondgebied in Oost-Oekraïne en verregaande beperkingen voor het Oekraïense leger. Zelensky noemt een beperking van het leger en neutraliteit "niet bespreekbaar". Hij wil een leger van 800.000 man houden en, zonder NAVO-lidmaatschap, een uitbreiding van artikel 5 naar Oekraïne. Grondgebied kan volgens hem alleen op leidersniveau besproken worden. Kyiv brengt zelf drie onderwerpen in: "energie, graan en mensen".

Ook de verdachtmakingen spiegelen elkaar. Zelensky sluit niet uit dat Poetin alleen "ja" zegt om vóór de midterms geen spanning met Washington te krijgen. De Russische diplomaat Rodion Miroshnik beschuldigt Zelensky er via TASS juist van met tien interviews in dertien dagen de Amerikaanse verkiezingen te beïnvloeden. Bewijs voor de "financiering" die hij noemt, geeft hij niet.

Bronnen:

Al Arabiya, AFP (via Dawn, Arab News, ABC, Asharq Al-Awsat, Hürriyet), Reuters, Kyiv Independent, Kyiv Post, Times of Israel, Axios (via i24NEWS), CNN (via TASS), Financial Times (via Times of Israel), Ynet, TASS, Vedomosti (via TASS), Washington Examiner. Al Arabiya-artikelen waren niet direct toegankelijk en zijn via andere media gecontroleerd. Niet onafhankelijk geverifieerd: het CNN-bericht over Trumps weigering en het uitstel tot na 3 november (anonieme bronnen); Netanyahu's "inlichtingentekenen" over Iraanse verstoring; de Channel 12- en Channel 13-berichten over Zamir; het herstel van de waarschuwingen en Starshield en de wachtende raketlevering (opgave Zelensky); de CENTCOM-cijfers over Hormuz (opgave van een strijdende partij). De uitspraken van Miroshnik zijn als claim van een Russische staatsbron opgenomen. Dagcijfers van de Jemenitische regering over het offensief tegen de Houthi's zijn weggelaten, omdat ze uit één partijgebonden bron komen.