Twintig minuten aan de telefoon met CNN, en vijf keer dezelfde woorden. Nieuwe grote aanvallen op Iran zijn "highly unlikely". In hetzelfde gesprek somde Donald Trump op wat hij kan raken: 38 Iraanse bruggen "in letterlijk één uur", met drie vliegdekschepen in de regio. Het was zondag, vijf dagen nadat zijn partij beide kamers van het Congres verloor. Diezelfde dag zei de Iraanse minister Araghchi dat de bemiddelaars sinds die uitslag niet meer hebben gereisd. Twee hoofdsteden, elk wachtend op een zet van de ander.

De rekening van 3 november

Democraten veroverden vorige dinsdag het Huis en de Senaat, met Republikeinse verliezen tot in Texas, Kansas en South Carolina, staten die Trump in 2024 ruim won. Vicepresident JD Vance trok de conclusie het eerst en het hardst: "The reason we lost is the war. The president himself said so last night." Trump noemde het daarna "largely true" dat de oorlog via hogere energieprijzen zijn partij de meerderheid kostte. De beslissing om de oorlog te beginnen bleef hij verdedigen.

Binnen de partij loopt de schuldvraag twee kanten op. Senator Ted Cruz, die de oorlog steunde, spreekt van een afstraffing op Watergate-niveau en wil dat de oorlog eindigt. Oud-vicepresident Mike Pence verwijt het Witte Huis het omgekeerde: het stopte halverwege en koos voor "appeasement". Een anonieme Republikein dicht bij het Witte Huis wijst tegenover CNN naar defensieminister Hegseth, die Trump zegt te willen houden. Trumps eigen antwoord is een herschikking: Stephen Miller vervangt Susie Wiles als stafchef.

Tegen de lezing dat de oorlog de verkiezing besliste, bestaat een serieus tegenargument. Een voormalig analist van het State Department wijst tegenover Fox News op exitpolls waarin slechts 4 procent van de kiezers buitenlands beleid het belangrijkste thema noemde. Dat cijfer is niet in de oorspronkelijke peiling gecontroleerd. Het verdraagt zich bovendien met het mechanisme dat Trump zelf noemt: de oorlog bereikte de kiezer via de benzinepomp. Woordvoerder Karoline Leavitt noemt betaalbaarheid het belangrijkste thema van deze verkiezing.

Twee blokkades en een kleine oorlog

Acht maanden na het begin van de oorlog zijn de grote gevechten grotendeels geluwd. Iran probeert Hormuz dicht te houden, de Amerikaanse marine houdt de Iraanse havens dicht. Twee blokkades die elkaar in stand houden.

Daaronder loopt een kleinere oorlog door. Op 2 november bevestigde CENTCOM een aanval "ter zelfverdediging" op een militair grondcontrolestation op het eiland Qeshm. Volgens de Wall Street Journal was dat de laatste van een reeks beperkte aanvallen die Washington de afgelopen weken in stilte uitvoerde. Dit weekend meldden Iraanse media opnieuw explosies op Qeshm. De staatstelevisie sprak van eigen militaire activiteit, persbureau Tasnim van twee raketinslagen. Fars meldde zondagnacht nog een Amerikaanse aanval; die is niet onafhankelijk bevestigd.

Op zee slaan beide kanten toe. CENTCOM beschoot de achtersteven van een vrachtschip onder de vlag van St. Kitts dat volgens de VS de blokkade probeerde te breken. De Revolutionaire Garde claimt dat twee tankers op mijnen liepen op een "niet-geautoriseerde route"; Reuters kon dat niet bevestigen. En de blokkade schuift aan land. Volgens de Iraakse minister van Buitenlandse Zaken vraagt Washington Irak om alle grensovergangen met Iran op twee na te sluiten.

Wie Trumps "highly unlikely" naast deze week legt, ziet het onderscheid dat het Witte Huis maakt. Een grootschalige operatie blijft uit. Beperkte aanvallen, beschoten schepen en een blokkade die zich uitbreidt, lopen gewoon door.

Wie is aan zet

Araghchi formuleerde het Iraanse standpunt op X in twee zinnen: "American voters have made their choice. Time for the White House to make its own." Het "tweedaagse voorstel" blijft volgens hem staan, op voorwaarde van onder meer een einde aan de oorlog "on all fronts". Kiest Washington voor oorlog, dan zullen Iraanse troepen "rain down hell". Volgens woordvoerder Baghaei gaat het om het zevenstappenplan dat Teheran in september indiende, nu zo ingekort dat het binnen twee dagen uitvoerbaar zou zijn. Wat die zeven stappen precies inhouden, is niet openbaar.

Het Witte Huis antwoordt in spiegelbeeld. "Things will go one of two ways; the easy way or the hard way. President Trump holds all the cards." Trump zelf legt de beslissing over nieuwe aanvallen bij Iran: het hangt af van "whether or not they sign a very strong agreement". Araghchi legt haar bij Washington: het moet de uitslag eerst "verteren", daarna kunnen de bemiddelaars weer reizen. Qatar zegt dat zijn bemiddeling doorgaat, om escalatie te voorkomen.

Hier ligt de kern van deze week. Washington zegt dat Teheran aan zet is, Teheran zegt dat Washington aan zet is, en allebei lezen ze in dezelfde verkiezingsuitslag een bevestiging van hun eigen positie. Opperste leider Mojtaba Khamenei schreef dat "the process of the US's collapse has accelerated". Amerikaanse haviken lezen het omgekeerd: Iran probeert Trump uit te zitten en gokt op een opvolger die geen geweld gebruikt.

Of het nieuwe Congres de koers kan breken, is minder zeker dan Teheran hoopt. Jason Brodsky van de belangengroep United Against Nuclear Iran wijst op 2006: ondanks een anti-oorlogsstemming bij de midterms stuurde president Bush daarna extra troepen naar Irak. Zonder vetobestendige meerderheid heeft het Congres weinig middelen om een president in een lopende oorlog te stoppen.

Abu Dhabi: aan tafel onder vuur

In Oekraïne gaat het omgekeerd. Daar schuiven de partijen dinsdag en woensdag in Abu Dhabi aan tafel, voor het eerst sinds februari in trilateraal verband, terwijl de aanvallen juist toenemen. In de nacht van 7 november vuurde Rusland volgens Zelensky 36 ballistische raketten af op Kyiv en omgeving. De luchtmacht onderschepte er vier. In augustus meldde Zelensky nog nul van de 28; het Patriot-tekort is sindsdien niet opgelost.

Het stroomnet is het doelwit. In de regio Dnipropetrovsk zaten volgens energiebedrijf DTEK ruim 600.000 inwoners zonder stroom, rond Zlatopil bijna 250.000 afnemers. In de oblast Kyiv stierven drie mensen, onder wie een kind, aan koolmonoxide van een generator in de kelder. Moskou zegt brandstof- en energie-infrastructuur te raken omdat die het Oekraïense leger zou ondersteunen. Oekraïne doet hetzelfde andersom: drones troffen volgens de gouverneur een strategische brug en elektriciteitscentrales in de Russische regio Rostov. Zelensky: "Russia perceives diplomacy in a specific way - as a subtype of aggression."

Dat een staakt-het-vuren kan, bewees Olesjky. In dat bezette stadje in Cherson zwegen de wapens van 27 oktober tot 1 november, vijf dagen, negentien uur en 59 minuten, zodat burgers konden vertrekken. Volgens Zelensky laat dat zien dat het obstakel politieke wil is, geen techniek. Het Kremlin heeft herhaling voorlopig uitgesloten.

Opvallend is de Russische delegatie. Naast onderhandelaar Medinski reist viceminister Sergej Rjabkov mee, voor het eerst. Hij gaat over de betrekkingen met de VS en over wapenbeheersing. Bloomberg leest de zwaardere delegatie als bereidheid tot inhoudelijker gesprekken; Kremlin-criticus Michail Chodorkovski als "rituele stappen". Oekraïne stuurt inlichtingenchef Rustem Oemerov, stafchef Kyrylo Boedanov en fractieleider David Arachamia. Aan de kern veranderde niets: Moskou eist dat Kyiv zich terugtrekt uit de rest van Donetsk, Kyiv wil een bestand langs de huidige frontlijn.

Drie tafels, Europa aan de zijkant

Trump legde de lat vorige week hoog. Na een ontmoeting met de Russische gezant Kirill Dmitriev zei hij: "There's going to be an agreement, and it's going to involve more than Ukraine. I could even say it might involve all of Europe." Kremlin-woordvoerder Peskov reageerde droog: "There are no details."

In Europa sloeg de zin aan. De Franse minister Barrot zei dat Europa in Abu Dhabi "goed vertegenwoordigd" zal zijn en dat geen akkoord over de Europese veiligheid zonder Europeanen kan worden besproken. Wat Trump bedoelde, wist hij niet. Washington wil de Europeanen "aan de zijlijn" raadplegen, Moskou wil ze helemaal niet aan tafel. De Italiaanse premier Meloni waarschuwt dat Europa zonder eigen gezant tot irrelevantie wordt veroordeeld. Bondskanselier Merz zegt, volgens TASS dat een interview in de Westfalenpost aanhaalt, een gesprek met Poetin op de G20-top in Miami half december niet uit de weg te gaan. Zijn defensieminister Pistorius meldt tegelijk dat Duitsland Oekraïne voorlopig geen extra Patriot-systemen kan leveren.

Intussen bevestigt Beijing dat het "in contact" is over een ontmoeting van Xi, Trump en Poetin rond de APEC-top in Shenzhen. Een agenda is er niet. Trump wil over kernwapenbeheersing praten, Poetin over Oekraïne zonder Kyiv. Zelensky waarschuwt voor een nieuw "Jalta".

Zo wordt binnen ruim een maand op drie plekken over de Europese veiligheid gesproken: in Abu Dhabi met Europa in de gang, in Shenzhen zonder Europa, en in Miami misschien met één Europese regeringsleider. Nederland zit aan geen van die tafels.

Jeruzalem kiest ook

De tweede regering die deze oorlog begon, staat eveneens onder druk van de kiezer. President Herzog gaf oppositieleider Gadi Eisenkot het eerste mandaat om een regering te vormen: 67 van de 120 Knessetleden bevalen hem aan, 46 kozen Netanyahu. Een meerderheid is dat nog niet. Het blok dat Netanyahu wil vervangen heeft 48 zetels; 19 aanbevelingen komen van Arabische partijen waar een deel van Eisenkots partners niet van afhankelijk wil zijn. Netanyahu blijft demissionair premier en vecht delen van de uitslag aan. De kiescommissie zegt dat de integriteit van de verkiezing niet is aangetast.

In augustus zei Netanyahu dat Iran geen kernwapen krijgt, met of zonder akkoord, "zolang ik premier ben". Dat "zolang" staat nu open. Een koerswijziging volgt daar niet automatisch uit: Eisenkot belooft in zijn grondbeginselen de militaire en bestuurlijke macht van Hamas te ontmantelen, en wat zijn regering met Iran zou doen, blijkt uit de berichtgeving nog niet.

De stand

Deze week heeft de prijs van beide oorlogen voor het eerst in stemmen uitgedrukt. In Washington zegt de vicepresident dat de oorlog de verkiezing kostte en geeft de president dat half toe. In Jeruzalem krijgt de rivaal van Netanyahu het eerste mandaat. Een zichtbare prijs is alleen nog geen koerswijziging. Trump verdedigt de oorlog, het nieuwe Congres heeft volgens het precedent van 2006 weinig middelen om hem te stoppen, en Eisenkot belooft op Gaza dezelfde hardheid als zijn voorganger.

In de Golf maakt de uitslag wachten aantrekkelijk voor beide kanten. Teheran leest erin dat de tijd voor Iran werkt en dat Trump nog twee jaar heeft met een verzwakt thuisfront. Washington leest erin niets wat de economische druk hoeft te verminderen, en breidt de blokkade zelfs uit naar land. Allebei kunnen ze zich dat wachten veroorloven omdat de grote oorlog stilligt. Het risico zit in wat er intussen doorloopt: beperkte aanvallen op Qeshm, beschoten schepen, mijnen op routes die de ene partij "niet-geautoriseerd" noemt en de andere blokkeert. Een wachtspel met scherpe munitie houdt stand zolang geen van die incidenten uit de hand loopt, en daar heeft niemand volledige controle over.

In Oekraïne loopt het omgekeerd: er wordt wel onderhandeld, maar Moskou zet het geweld juist in de aanloop naar de tafel in als drukmiddel. Olesjky liet zien dat een bestand binnen dagen te regelen is als de politieke wil er is. Dat het Kremlin herhaling uitsluit, zegt meer over die wil dan elke delegatielijst. Europa probeert intussen een stoel te bemachtigen aan tafels waar over zijn eigen veiligheid wordt beslist, en krijgt er op zijn best een in de gang.

De stembus heeft laten zien wie de rekening betaalt, maar de oorlogen zelf worden voorlopig gevoerd door partijen die erop rekenen dat de ander als eerste toegeeft.

Bronnen:

CNN en Reuters (via US News, KVIA en Dubai Eye), Al Arabiya/AFP en Reuters, Anadolu, Arab News, Gulf News, Dawn, Middle East Eye, gCaptain en Business Recorder, CBS News, ABC News, Newsweek, Time, Fox News (Efrat Lachter, Benjamin Weinthal), Kyiv Independent (op basis van Reuters en Bloomberg), Al Jazeera, Channels TV/AFP, Euronews, Kuwait Times/AFP, Taipei Times, Korea Times en TASS. Claims van Iraanse, Russische en Oekraïense officials, van de Revolutionaire Garde en van Iraanse staatsmedia (Fars, Tasnim, IRIB) zijn als claim weergegeven.

Niet onafhankelijk geverifieerd: de door Fars gemelde Amerikaanse aanval op Qeshm in de nacht van 9 november; de door de Revolutionaire Garde gemelde mijnincidenten met tankers; het aantal van drie Amerikaanse vliegdekschepen (uitspraak van Trump); het exitpollcijfer van 4 procent (geciteerd door een analist tegenover Fox News); het Amerikaanse verzoek aan Irak over grensovergangen (uitspraak van de Iraakse minister, via Anadolu en Dawn); de cijfers van 36 raketten en vier onderscheppingen (Oekraïense opgave); de uitspraak van Pistorius (kop van Kyiv Independent); de uitspraak van Merz (via TASS, niet in het oorspronkelijke interview gecontroleerd); het bericht op X van Mojtaba Khamenei (via Fox News). De mogelijke datum van een top in Shenzhen is weggelaten omdat die alleen uit één overzichtsbron komt.