Maandagavond vroeg Donald Trump bij Fox-presentator Sean Hannity aan Republikeinse kiezers om "te doen alsof ik op het stembiljet sta". Iets meer dan een etmaal later volgde hij de uitslagen vanuit het Witte Huis en zag hij de Democraten beide Kamers van het Congres veroveren. Op Truth Social schreef hij toen: "Ik stond niet op het stembiljet, en als dat wel zo was, hadden we met een aardverschuiving gewonnen!"

Zeven zetels in rode staten

Dat de Democraten het Huis zouden winnen, verwachtte vrijwel iedereen. MS NOW riep het kort voor 22.00 uur Eastern Time uit, gevolgd door CNN, NBC en CBS. De Senaat was de echte test, en daar viel de uitslag ruimer uit dan de meeste modellen hadden voorspeld. De Democraten hadden netto vier zetels nodig. Volgens de projecties van NBC News pakten ze er zeven af van de Republikeinen: Iowa, Kansas, Ohio, Maine, North Carolina, South Carolina en Texas.

Voor dat laatste moesten ze winnen in staten die Trump in 2024 met dubbele cijfers won. In Maine versloeg Troy Jackson senator Susan Collins, die bijna dertig jaar in de Senaat zat. Op het moment dat AP die race uitriep, hadden de Democraten volgens Forbes 53 Senaatsraces gewonnen en de Republikeinen 41. Een aantal races is nog niet beslist, dus de eindstand staat nog niet vast.

Ook in het Huis zochten kiezers de randen op. Democraten wonnen drie districten in Florida die de Republikeinse staatsregering had hertekend, en versloegen vier zittende Republikeinen in swing-districten in Pennsylvania. In Ohio versloeg de Democraat Amy Acton Vivek Ramaswamy in de race voor gouverneur.

Michigan, waar deze reeks een etmaal geleden mee eindigde, ging naar Abdul El-Sayed. Trump had Israël op de verkiezingsdag op het stembiljet gezet door de stopzetting van de Amerikaanse steun aan te kondigen en El-Sayed daarbij bij naam te noemen. El-Sayed won toch. Daarmee konden de Republikeinen een van de weinige kwetsbare Democratische zetels niet overnemen.

'Gefeliciteerd', maar niet zijn nederlaag

Trumps reactie op de nacht bestaat uit drie lijnen die naast elkaar lopen.

De eerste is verzoenend. Tegen CBS News zei hij: "Gefeliciteerd aan de Democraten, en ik kijk ernaar uit met jullie samen te werken voor het welzijn van ons land." Tegen de New York Times zei hij de uitslag "absoluut" te accepteren, en dat Democraten hem al hadden benaderd om samen te werken. Namen gaf hij niet.

De tweede lijn is dat dit niet over hem ging. "Ik zie het niet als een klap voor mij," zei hij bij Fox News. "We hebben de beste twee jaar in de geschiedenis van het presidentschap gehad." Een zittende president verliest de midterms bijna altijd, hield hij vol: "Hoe goed de president ook is, je verliest. Ik weet niet waarom."

De derde lijn legt de schuld bij anderen. Kiezers vonden de kandidaten volgens hem gewoon niet goed. Voor de nederlaag in Texas wees hij gouverneur Greg Abbott aan, die hij een "RINO" noemde, een Republikein in naam alleen. Tegelijk zei hij geen spijt te hebben van zijn steun aan Ken Paxton, zijn eigen kandidaat daar.

Wie die lijnen naast de uitspraken van vorige week legt, ziet ze elkaar opheffen. Maandag moesten kiezers doen alsof Trump zelf op het stembiljet stond; woensdag stond hij er niet op. Hij had veel van die kandidaten zelf uitgekozen; nu lag het aan de kandidaten. Eerder had hij gezegd de uitslag alleen te respecteren "als het eerlijke verkiezingen zijn"; nu accepteert hij die zonder voorbehoud.

Wat kiezers afstraften

Eén punt gaf Trump wel toe. "Ik denk dat Iran er deels mee te maken had," zei hij, "maar mensen begrepen ook het belang van wat ik met Iran heb gedaan." Voor het eerst erkent hij daarmee hardop dat de oorlog hem politiek iets heeft gekost.

De kosten waren in de campagne al zichtbaar. Volgens Axios werden de oorlog met Iran en de stijging van benzine- en dieselprijzen die erop volgde van Alaska tot Maine een grote last voor Republikeinse Senaatskandidaten. Ken Paxton zei het in september zelf op een besloten fundraiser: "Het zijn niet de heffingen, het is de oorlog, het zijn de benzineprijzen, het is de diesel."

De heffingen speelden ook mee, vooral op het platteland. Trump verloor twee staten in het Midwesten die het zwaarst getroffen waren door hoge dieselprijzen en zijn handelsoorlog: in Kansas versloeg de Democraat Adam Hamilton senator Roger Marshall, en in Iowa verloor Ashley Hinson van Josh Turek. Zelfs Mike Rogers, de Republikeinse kandidaat in Michigan, had zich in een campagnespot tegen Trumps heffingen op Canada gekeerd. De AP VoteCast-peiling onder kiezers bevestigt het beeld: relatief weinig kiezers hebben iets positiefs te zeggen over Trumps economisch beleid.

In het eerste artikel van deze reeks stond het al in de peilingen: zeventig procent keurde Trumps aanpak van inflatie af. Dinsdag werd die afkeuring een uitslag.

Comeback en dagvaardingen

Aan de andere kant klonk het groot. "Vandaag begint de grote Amerikaanse comeback," zei Hakeem Jeffries in zijn overwinningsspeech. Hij wordt naar verwachting in januari de eerste zwarte voorzitter van het Huis. Kiezers hebben volgens hem duidelijk gemaakt dat ze klaar zijn met politiek extremisme en corruptie. "We gaan verantwoording afdwingen van wie dit land ongekende corruptie heeft aangedaan."

Zijn programma heeft twee sporen. Het eerste gaat over kosten. Jeffries noemde vier prioriteiten, namelijk de bezuinigingen op Medicaid terugdraaien, de belastingkredieten voor zorgverzekeringen verlengen, de bevoegdheid van het Congres over importheffingen herstellen en de oorlog met Iran stoppen. Het tweede gaat over controle. De Democraten krijgen de leiding over de Huiscommissies en daarmee de macht om getuigen te dagvaarden en onderzoek te doen naar Trumps regering, familie en zakelijke belangen. Jeffries wil ook kijken naar de banden van de regering met bedrijfsleiders die veel aan Trumps campagnes en projecten hebben gedoneerd.

Over een afzettingsprocedure zei hij dat Democraten "niets hebben uitgesloten en niets hebben toegezegd". Over minister van Oorlog Pete Hegseth was hij drie dagen voor de verkiezingen explicieter: "Een van de eerste dingen die we in de meerderheid doen, is Pete Hegseth de stad uit jagen."

De winst legt ook een spanning bloot. Volgens Reuters staat Jeffries voor een dubbele opdracht: Trump tegenwerken en tegelijk de kloof overbruggen tussen de gematigden en de luidere progressieven in zijn partij. De ruzie over Israël in Michigan liet zien hoe diep die kloof kan zijn.

Mr. Veto

Trump had zijn antwoord al voor de verkiezingen klaar. In de podcast Pod Force One van de New York Post zei hij: "Als dat gebeurt, word ik denk ik Mr. Veto. Ik ga ze er niet doorheen laten." En: "Als we niet winnen, veto ik alles." Op de verkiezingsavond herhaalde hij het tegen Fox-presentator Bret Baier: het veto is "een van de sterkste bevoegdheden die een president heeft". Hij gaf ook aan waar het heen moet: eerst blokkeren, "en dan sluiten we waarschijnlijk een deal".

Dat dreigement heeft gewicht. Om een veto te doorbreken is een tweederdemeerderheid nodig in beide Kamers, en die hebben de Democraten niet. Daarnaast kan Trump delen van zijn agenda via presidentiële decreten blijven uitvoeren. Andersom kan een Democratische Senaat zijn kandidaten voor benoemingen afwijzen, en kan het Huis wetten tegenhouden die hij steunt. NPR verwacht daarom dat het Democratische programma rond betaalbaarheid vooral een campagnemiddel voor 2028 wordt, en geen beleid dat het dagelijks leven van Amerikanen op korte termijn verandert.

Daarmee ligt de lijn van de komende twee jaar vast. Trump verliest zijn greep op wetgeving, de begroting en de benoemingen. Wat hij houdt, is het terrein waarop een president het minst door het Congres wordt geremd: oorlog en diplomatie.

Waarom Europa nu naar Iran moet kijken

Die verschuiving is voor Europa de belangrijkste uitkomst van deze verkiezing. De Australische ABC waarschuwde woensdag dat een gewonde en vernederde Trump vooral in het buitenlands beleid gevaarlijk kan zijn. Hij greep al in in Iran, liet de Venezolaanse president oppakken en bracht de VS dichter bij Rusland. Volgens de omroep kan hij besluiten dat hij bij Iran weinig meer te verliezen heeft, of bij Cuba, waar hij ook vaak over ingrijpen heeft gesproken.

De Democraten willen precies daar de rem op zetten. Het stoppen van de oorlog met Iran staat op Jeffries' lijst van vier prioriteiten, net als het terughalen van de bevoegdheid over importheffingen. In die twee dossiers raakt Washington Europa het meest direct. De oorlog met Iran bepaalt via Hormuz de olie- en dieselprijs die ook Nederlandse huishoudens en bedrijven betalen. De heffingen bepalen de ruimte voor Europese export. Een Congres dat op beide punten terugduwt, kan Trump afremmen. Het kan ook een president opleveren die op het ene terrein waar hij nog vrij is, juist harder gaat lopen.

Trump vroeg kiezers te doen alsof hij op het stembiljet stond, en dat deden ze; de vraag voor de komende twee jaar is wat een president doet die die uitslag niet als zijn nederlaag wil zien.

Bronnen

Slot van de reeks over de Amerikaanse midterms, na "Een vijver in Washington, een golf in de peilingen" en "Israël op het stembiljet". Stand van woensdagochtend 4 november 2026, Nederlandse tijd. Uitslagen zijn projecties van Amerikaanse media en AP; enkele races waren nog niet beslist. Uitslag: NBC News live, CNN live, Forbes, Variety, Yahoo News live, NPR, ETV Bharat. Trumps reacties: Fox News, Fox News op X, Newsweek, Mandatory, AAP via Border Mail, AP via PBS. Veto: The Hill, IANS, BGNES, IBTimes. Democraten: NPR, Reuters via Yahoo, Reuters via WHBL, NBC News. Analyse: Axios, ABC Australia, CBC.

Niet onafhankelijk geverifieerd: Trumps bewering dat Democraten hem al hebben benaderd om samen te werken (geen namen genoemd); Paxtons uitspraak over de oorlog en de dieselprijs is via Axios overgeleverd uit een besloten bijeenkomst. Het aantal gewonnen Senaatszetels is een tussenstand van Forbes en geen eindstand. Citaten zijn door mij uit het Engels vertaald. De slotalinea over Europa en de lijn over oorlog en diplomatie zijn mijn eigen inschatting.