Dinsdagochtend, de stembureaus aan de Amerikaanse oostkust waren net open, gaf Donald Trump een interview aan Fox & Friends. Daarin kondigde hij aan dat de Verenigde Staten na dit jaar stoppen met de jaarlijkse militaire steun van 4 miljard dollar aan Israël. Als reden noemde hij één man: Abdul El-Sayed, de Democratische Senaatskandidaat in Michigan. Een paar uur eerder, om 00.52 uur, had Trumps Truth Social-account over dezelfde man geschreven dat hij "Joden haat en zwarten haat".

Vier miljard, met een achterdeur

In het vorige artikel, Een vijver in Washington, een golf in de peilingen, was Michigan de enige Democratische Senaatszetel die echt wankelde. De reden was een ruzie over Israël. Afgevaardigde Haley Stevens, die de voorverkiezing van El-Sayed verloor, stapte zondag over naar de Republikein Mike Rogers. Trump nodigde haar daarna uit lid te worden van zijn partij.

Dinsdag ging hij een stap verder. "Bibi Netanyahu en ik hebben een deal. We geven Israël 4 miljard dollar per jaar, en we hebben maanden geleden afgesproken dat we daarmee stoppen," zei hij. Volgens Trump heeft Israël het geld niet meer nodig, is het "een zeer welvarend land" en kan het zijn wapens voortaan zelf kopen. Netanyahu zou zelf met het idee zijn gekomen. Trump verwees daarbij naar een uitspraak van de Israëlische premier van januari, toen die zei de steun op termijn naar nul te willen afbouwen.

Hij hield wel een achterdeur open: "We helpen Israël als ze het nodig hebben." Ook grapte hij dat hij in Israël 99 procent goedkeuring heeft en daar premier wordt als Amerikanen genoeg van hem krijgen.

Waarom vandaag? Trump zei zelf dat Democraten en linkse politici de steun aan Israël gebruiken om Republikeinen aan te vallen, en hij noemde El-Sayed bij naam. Natan Sachs van het Middle East Institute ziet een poging om het onderwerp weg te nemen door er een gepasseerd station van te maken. Al Jazeera-correspondent Kimberly Halkett wijst op een tweede doelgroep: critici van de Israëlsteun binnen Trumps eigen MAGA-beweging.

Daarmee is de lijn van deze verkiezingsdag zichtbaar. De president beantwoordt een binnenlandse breuklijn over Israël met een buitenlandbeleidsbesluit, op de dag dat er wordt gestemd. De verschuiving waarop hij reageert is echt. De steun voor Israël onder Democratische kiezers is sterk gedaald, kandidaten die kritisch zijn op Israël winnen voorverkiezingen en ook gematigde Congresleden durven tientallen jaren beleid ter discussie te stellen.

Een aankondiging is geen besluit

Of de steun daadwerkelijk eind dit jaar stopt, is twijfelachtig. Thomas Warrick van de Atlantic Council verwacht niet dat Trump de militaire steun aan Israël vóór eind 2026 zal stopzetten. Volgens hem is dat juridisch en politiek te ingewikkeld voor die termijn. Hij voegde eraan toe dat toestemming van Netanyahu de verkiezingsuitslag van vandaag niet verandert.

De steun is vastgelegd in een meerjarige afspraak tussen beide landen en wordt jaarlijks door het Congres goedgekeurd. Een uitspraak van de president beëindigt die niet. Bovendien is alles wat we weten Trumps eigen weergave: een bevestiging van de afspraak door Netanyahu of de Israëlische regering heb ik niet gevonden.

In Israël kwam de kritiek direct. Oppositieleider Yair Golan, voorzitter van de partij De Democraten, verweet Netanyahu dat dit gebeurt juist nu de Israëlische defensie-uitgaven enorm zijn, de offensieve wapenvoorraden moeten worden aangevuld en de luchtafweer na een lange oorlog is uitgeput. "Nog een enorme mislukking op zijn naam," schreef hij.

Dat raakt aan een draad die in eerdere artikelen op dit platform terugkwam. De Amerikaanse en Israëlische voorraden onderscheppingsraketten zijn door de oorlog met Iran zwaar aangesproken. Die oorlog loopt nog: beide landen zijn ruim acht maanden na hun gezamenlijke aanval op Iran nog in conflict met de Islamitische Republiek. Een Israël dat zijn wapens voortaan zelf moet kopen, koopt ze op dezelfde krappe markt.

Van 'sterke poging' naar 'aardverschuiving'

De Israëlaankondiging was het slot van een etmaal waarin Trump bijna voortdurend aan het woord was. Zet zijn uitspraken naast elkaar en er ontstaat geen eenduidig beeld.

In zijn slotspeech bij de Reflecting Pool zei hij maandag dat Republikeinen het "een heel sterke poging" hebben gegeven, en dat "om de een of andere reden de zittende president de midterms niet wint". Een paar uur later vroeg hij bij Fox-presentator Sean Hannity aan Republikeinse kiezers om "te doen alsof ik op het stembiljet sta". Als ze zouden stemmen, zei hij, "winnen we met een aardverschuiving". Hij beweerde daar ook dat zijn regering 25 biljoen dollar aan welvaart heeft gecreëerd, een cijfer waarvoor geen onderbouwing werd gegeven. 

Dinsdag reageerde hij boos op de berichtgeving over die slotspeech: journalisten zouden zijn grappen over het vernoemen van de vijver naar hemzelf verkeerd hebben uitgelegd. In de nacht ervoor stuurde zijn account binnen een uur meer dan zeventig steunbetuigingen aan Republikeinse kandidaten de wereld in. Een kanttekening: Natalie Harp, een assistent in het Witte Huis, plaatst vaak berichten namens de president. Nachtelijke berichten zijn daarom aan Trumps account toe te schrijven, niet per se aan Trump persoonlijk.

Over de uitslag zelf zei hij vorige week dat hij die zal respecteren "als het eerlijke verkiezingen zijn". Over de Senaatsrace in Minnesota schreef hij dat de Republikeinse kandidaat Michele Tafoya alleen kan verliezen "als ze vals spelen met de stembiljetten", en dat "de federale overheid nauwlettend meekijkt". Wie die zinnen naast elkaar legt, ziet een president die zich op beide uitkomsten voorbereidt: op winst als bewijs van zijn kracht, en op verlies als bewijs dat er iets mis was.

Druk bij de stembus, rustig in de stembus

Intussen stemde Amerika, en in grote aantallen. Volgens NPR hadden vóór dinsdag al meer dan 59 miljoen mensen gestemd, bijna de helft van alle stemmen bij de vorige midterm. Op basis van de beschikbare gegevens hadden de Democraten in die vroege stemmen een voorsprong van meer dan tien punten. Minnesota vestigde met ruim 886.000 vroege stemmen een record voor een midterm. In Michigan had bij het begin van de verkiezingsdag 32,9 procent van de actieve kiezers al gestemd.

De eerste gegevens van de dag zelf wijzen dezelfde kant op, al is het voorzichtig. In Florida, waar de meeste county's realtime cijfers publiceren, blijft de opkomst in traditioneel Republikeinse gebieden achter bij die in Democratische gebieden. De totale opkomst daar ligt ongeveer op het niveau van 2022 op hetzelfde tijdstip. Opvallend is Dearborn in Michigan, de enige stad in de VS met een Arabische meerderheid. Daar lag de opkomst met nog zeven uur te gaan al boven die van heel 2022, aldus burgemeester Abdullah Hammoud. Wat dat betekent voor El-Sayed, die zelf moslim is en scherpe kritiek heeft op Israël, blijkt pas na de telling.

Het stemmen zelf verloopt met relatief weinig problemen, ondanks Trumps aanhoudende uitspraken over fraude. Volgens AP waren de grootste verstoringen tot dinsdagmiddag het weer en haperende stemmachines, onder meer in het New Yorkse district van de Republikein Mike Lawler. Federale waarnemers van het ministerie van Justitie zijn aanwezig. De griffier van Harris County in Texas noemde dat niets nieuws: ze komen bij elke verkiezing en blijven buiten de wettelijke afstand.

Waarom dit verder reikt dan Michigan

Voor Europa is de aankondiging om twee redenen relevant.

De eerste reden is de wapenmarkt. Als Israël zijn wapens voortaan zelf koopt, wordt het een grotere klant op een markt waar ook Europese landen en Oekraïne luchtafweer zoeken, terwijl de productie al achterloopt. Of dat gebeurt, hangt af van wat er van de aankondiging overblijft zodra het Congres zich ermee bemoeit.

De tweede reden is het patroon. Op de dag van een binnenlandse verkiezing verandert de Amerikaanse president met een televisie-interview een decennialange afspraak met een bondgenoot. Of het nu een vaste koers wordt of een losse campagnezet blijkt: bondgenoten in Den Haag en Brussel zien opnieuw hoe snel Amerikaans buitenlandbeleid kan meebewegen met de stand van de peilingen.

De nacht

De eerste stembureaus sluiten om 19.00 uur Eastern Time, om 01.00 uur Nederlandse tijd, in onder meer Georgia, Virginia en South Carolina. Daar staat ook de Senaatsrace die vorige week verrassend gelijk stond. Michigan volgt later in de nacht.

Trump heeft Israël vandaag op het stembiljet gezet; de kiezers in Michigan bepalen vannacht of dat iets heeft opgeleverd.

Bronnen

Vervolg op "Een vijver in Washington, een golf in de peilingen". Stand van dinsdagavond 3 november 2026, Nederlandse tijd, vóór het sluiten van de stembureaus; er zijn nog geen uitslagen. Israëlsteun: Al Jazeera, Jewish Telegraphic Agency, NBC News, US News/Reuters, Fox News. Trumps uitspraken: Yahoo News, CBS News, CNN live, The Mary Sue/New York Post, The Hill. Opkomst en verloop: NPR, NBC News live, CBS News live, AP via Gulf News, AP via KDH News, ABC13 Houston.

Niet onafhankelijk geverifieerd: de afspraak tussen Trump en Netanyahu over het stopzetten van de steun berust alleen op Trumps eigen weergave; een Israëlische bevestiging heb ik niet gevonden. De bewering over 25 biljoen dollar aan gecreëerde welvaart is een claim van Trump zonder onderbouwing. Truth Social-berichten zijn toegeschreven aan Trumps account; een assistent plaatst regelmatig berichten namens hem, en AFP waarschuwt voor nepscreenshots die rondgaan. Citaten zijn door mij uit het Engels vertaald. De alinea's over de uitvoerbaarheid en over Europa bevatten mijn eigen inschatting.