Maandag, de dag voor de verkiezingen, hield Donald Trump zijn slotspeech bij de Reflecting Pool van het Lincoln Memorial. Hij noemde het land "booming" en besteedde ongeveer 25 minuten aan de renovatie van die vijver en aan zijn andere bouwprojecten in Washington. Pas daarna kwam hij bij de verkiezingen zelf, en toen klonk hij niet optimistisch: midterms vallen meestal tegen de partij van de president uit, zei hij. Dezelfde dag wees het Hooggerechtshof zijn poging af om de telling van ruim 20.000 Californische poststemmen te blokkeren. In Michigan nodigde hij intussen een Democratische afgevaardigde uit om over te stappen naar zijn partij.

Een president onder water

De nationale cijfers wijzen al weken dezelfde kant op. Op de generieke stemvraag, waarin kiezers zeggen op welke partij ze voor het Huis stemmen, leiden de Democraten gemiddeld met bijna 9 procentpunten. Die marge is de afgelopen maand niet meer bewogen. Ter vergelijking: in 2018, de vorige midterm onder Trump, eindigde die voorsprong op 8,6 punten en wonnen de Democraten er 41 zetels mee.

Trumps eigen positie is zwakker dan toen. Volgens het gemiddelde van Silver Bulletin keurt 59,4 procent van de Amerikanen zijn beleid af en 38 procent goed, een netto score van -21,5. Afzonderlijke peilers zijn harder: CNN/SSRS en Reuters/Ipsos komen uit op -35. De New York Times rekende uit dat sinds 1946 alleen Harry Truman met een lagere goedkeuring een midterm inging.

Het zwaarste punt is de kosten van levensonderhoud. Kort na zijn terugkeer in het Witte Huis waren kiezers nog ongeveer gelijk verdeeld over zijn aanpak van inflatie. Nu keurt 70 procent die af en 25 procent goed.

Het Huis lijkt beslist

Voor het Huis van Afgevaardigden zijn de modellen het onderling eens. Decision Desk HQ geeft de Democraten 84 procent kans, met een verwachte 241 zetels. Poliwave komt op 89 procent en een mediaan van 230 zetels. Voorspellingsmarkt Polymarket stond maandagochtend op 95 procent. In een speciale forecastuitgave van het vakblad PS: Political Science & Politics voorspelden alle twaalf modellen een Democratische meerderheid. Voor een meerderheid zijn 218 van de 435 zetels nodig.

Republikeinen hebben dit jaar wel een structureel voordeel opgebouwd. Na de herindelingen van kiesdistricten halverwege het decennium, waarbij Trump Republikeinse staatsparlementen openlijk aanspoorde extra zetels te maken, houden zij er volgens een NPR-analyse naar schatting acht zetels aan over. CNN-data-analist Harry Enten stelt dat een voorsprong van negen punten dat voordeel ruim compenseert.

Daarmee is de vraag verschoven. Over het Huis twijfelt bijna niemand meer. De onzekerheid zit in drie andere dingen: hoe ver de golf reikt in de Senaat, in staten die Trump in 2024 ruim won, en of de uitslag daarna ook wordt aanvaard.

De Senaat: rode staten, kleine marges

In de Senaat hebben de Republikeinen nu 53 zetels tegen 47. Er staan 35 zetels op het spel. De Democraten moeten er netto vier winnen, want bij 50-50 geeft vicepresident Vance de doorslag. De modellen geven hen daar 65 procent (Decision Desk HQ) tot 78 procent (Poliwave) kans op. Het opvallende is waar die kans vandaan komt: bijna uitsluitend uit staten die al jaren Republikeins stemmen.

De laatste peiling van New York Times/Siena, afgenomen van 23 oktober tot 1 november, toont Democraten aan kop in vijf staten met nu een Republikeinse senator: Alaska, Kansas, Maine, Ohio en Texas. In Iowa staat het vrijwel gelijk.

Eén gerenommeerde peiler ziet ruime voorsprongen, het gemiddelde van alle peilingen ziet in vier van de vijf staten een marge van minder dan drie punten. Texas heeft al 32 jaar geen Democraat in een staatsbrede functie gekozen, en het leidt alle staten in vroeg stemmen met 7,7 miljoen uitgebrachte stemmen. In South Carolina, een staat die niet eens op de lijst stond, stond de race vorige week gelijk.

North Carolina is het duidelijkst. Daar hebben Republikeinen hun campagne-uitgaven teruggeschroefd.

Michigan: een scheur over Israël

De enige Democratische zetel die echt onder vuur ligt, is Michigan, waar senator Gary Peters stopt. Daar ontstond twee dagen voor de verkiezingen een breuk die met de Amerikaanse midterms weinig en met het Midden-Oosten veel te maken heeft. Afgevaardigde Haley Stevens, die de Democratische voorverkiezing nipt verloor van Abdul El-Sayed, sprak zondag haar steun uit voor de Republikein Mike Rogers. Eerder had ze gezegd El-Sayed te zullen steunen.

De breuk gaat over Israël. Stevens is een uitgesproken steunpilaar van Israël, El-Sayed een felle criticus. Hun ruzie liep op over Israël en antisemitisme. Stevens verklaarde dat El-Sayed haar had gevraagd weg te blijven uit zijn campagne. El-Sayed zegt dat haar steunbetuiging er niet toe doet. Trump nodigde Stevens vervolgens uit lid te worden van de Republikeinse Partij.

Of het iets uitmaakt, valt niet te zeggen. De laatste Times/Siena-peiling gaf El-Sayed een dubbelcijferige voorsprong, maar die werd afgenomen vóór de ruzie. De Cook Political Report schoof de race maandag juist richting Democraten. Wel zegt de affaire iets over de partij: de breuklijn over Gaza en Israël loopt dwars door de Democratische coalitie, ook nu die op winst afstevent.

Waar Republikeinen op rekenen

De Republikeinse hoop rust op het argument dat de peilingen het mis hebben. Daar is een feitelijke basis voor. Volgens Nate Silver onderschatten de laatste peilingsgemiddelden Republikeinen bij alle drie de presidentsverkiezingen waarin Trump meedeed, met gemiddeld 3,8 punten. Republikeinen wijzen ook op de Democratische voorsprongen in landelijke rode staten als Iowa, Kansas en Nebraska als teken dat peilers de stemming verkeerd inschatten. Speaker Mike Johnson trok de cijfers openlijk in twijfel.

Het tegenargument is even feitelijk. In verkiezingen tijdens Trumps tijd waarin hij zelf niet op het stembiljet stond, zaten de peilingen er nauwelijks naast in Democratisch voordeel. Een fout van normale omvang zou de Senaat wel in het geding brengen: Michigan en Ohio zouden dan kunnen terugvallen naar Republikeinen. Voor het Huis is meer nodig. De grootste peilingsfout in Republikeins voordeel sinds 1950 was 4,0 punten, in 1962.

Daarnaast is er geld. In de laatste maand gaven Republikeinen meer uit aan advertenties dan Democraten, en er stroomden laat nog honderden miljoenen naar districten die Trump in 2024 won. Trump zelf voerde campagne in Iowa en Kansas om zijn achterban naar de stembus te krijgen.

De uitspraken uit het eigen kamp spreken elkaar intussen tegen. Trump zegt dat het land "booming" is, en in dezelfde speech dat de partij van de president meestal verliest. Johnson twijfelt aan de peilingen; de president lijkt ze te geloven. En op de valreep hield Trump een akkoord met Iran in het vooruitzicht: "Het zou kunnen gebeuren."

Waarom Europa meekijkt

Deze verkiezing gaat over boodschappen, huur en benzine. Maar de oorlog met Iran zit erin verweven. NBC noemt frustratie over de economie en over de Iran-oorlog samen als achtergrond van de Democratische kansen. Dat Trump uitgerekend op de laatste dag een Iran-akkoord in het vooruitzicht stelt, wijst erop dat ook zijn campagne die koppeling ziet. Of er werkelijk een akkoord nadert, is daarmee niet gezegd.

Voor Europa is de vraag wat een ander Congres verandert. Mijn inschatting? Een Democratisch Huis kan begrotingen tegenhouden en krijgt onderzoeksbevoegdheden, en daarmee hefboom op de financiering van de oorlog met Iran, op wapenleveranties en op steun aan Oekraïne. Een Democratische Senaat zou daar de benoemingen bij krijgen. Het buitenlands beleid blijft grotendeels bij de president, maar hij zou het vanaf januari moeten voeren tegenover een Congres dat hij niet beheerst. Voor Den Haag en Brussel, die afhankelijk zijn van wat Washington doet in de Golf en in Oekraïne, betekent dat twee jaar met meer tegenwicht en minder voorspelbaarheid.

De nacht en de dagen erna

De eerste stembureaus sluiten dinsdag om 18.00 uur Eastern Time, rond middernacht Nederlandse tijd. Van de vroege stemmen is 43 procent uitgebracht door geregistreerde Democraten en 31 procent door Republikeinen, maar wat dat betekent, blijkt pas als de stembussen dicht zijn. Het Huis tekent zich waarschijnlijk woensdagochtend af. Voor de Senaat waarschuwt NPR dat de uitslag dagen of weken op zich kan laten wachten.

Die wachttijd valt in een gespannen klimaat. In Alaska beschuldigt senator Dan Sullivan zijn tegenstander Mary Peltola, op basis van een bericht in de New York Times, van het werven van een tweede kandidaat met dezelfde naam om kiezers te verwarren. En volgens NPR zegt een kwart van de Republikeinen dat hun kandidaat een verlies waarschijnlijk niet zou moeten accepteren.

De peilingen geven de Democraten het Huis en waarschijnlijk de Senaat; wat ze niet kunnen meten, is of het verliezende kamp die uitslag ook aanvaardt.

Bronnen

Momentopname van dinsdagochtend 3 november 2026, Nederlandse tijd, vóór het openen van de stembureaus. Er zijn nog geen uitslagen. Peilingen en voorspellingen: Yahoo News (Silver Bulletin, NYT/Siena, CNN/SSRS, Reuters/Ipsos), Decision Desk HQ, Poliwave, Political Science Now (PS-forecasts), Yahoo News (Polymarket), Forbes, Fox News, Irish Times, CNN, Election Central (RCP-gemiddelden). Peilingsfout, herindeling en geld: Yahoo News, NPR, ElectIt/Harvard, The New Republic, The Week, CNBC. Slotdag: Al Jazeera, CNN live, MS NOW. Michigan: ABC News, Al Jazeera, ABC7, WDIV, Ground News-overzicht.

Niet onafhankelijk geverifieerd: Trumps uitspraak over een mogelijk Iran-akkoord (campagne-uitspraak zonder bevestiging door Iran of bemiddelaars); de beschuldiging van Sullivan aan Peltola over een spoiler-kandidaat (campagneclaim op basis van één mediabericht); Stevens' weergave dat El-Sayed haar vroeg weg te blijven. Polymarket is een voorspellingsmarkt, geen peiling: het weerspiegelt de verwachting van handelaren, niet die van kiezers. Peilingen worden in de tabel naast het gemiddelde gezet omdat afzonderlijke peilingen sterk uiteenlopen. De Europa-alinea bevat mijn eigen inschatting.