Zondagmiddag schreef Donald Trump op Truth Social dat er vanaf dat moment een energiebestand gold tussen Rusland en Oekraïne. "Beide partijen zijn akkoord," schreef hij, met daaronder: "Niet schenden!" Verslaggevers van de Kyiv Independent hoorden op dat moment al de hele dag explosies in en rond de hoofdstad, waar Russische drones en raketten het energienet bestookten. Een hoge Oekraïense functionaris liet de krant weten dat Kyiv van geen akkoord wist. Hij betwijfelde of Moskou zelf was ingelicht. Het bestand sloot een weekend af waarin Washington op drie fronten tegelijk rust probeerde te forceren: in Oekraïne, rond de Straat van Hormuz en, ongewild, op het Arabisch Schiereiland. Op geen van die fronten werd het stil.

Diesel op vrijdag

Op vrijdag 9 oktober belde Trump met Vladimir Poetin. Volgens het Kremlin ging het gesprek over de wereldwijde energiemarkt, de oorlog in Oekraïne, de situatie rond Iran en de bilaterale betrekkingen. Beide leiders spraken af ook de samenwerking tussen hun inlichtingendiensten voort te zetten. Trump meldde kort daarna het resultaat. Rusland levert per direct meer dan 300.000 ton diesel aan de VS en de wereldmarkt, in november nog eens 500.000 ton en daarna een miljoen ton. Later volgen nog drie miljoen ton, "afhankelijk van de staat van de Russische raffinaderijen".

Het Amerikaanse ministerie van Financiën gaf een licentie af die deze transacties toestaat tot 7 april 2027, ruim na de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen van 3 november. Poetin noemde de leveranties goed voor de wereldeconomie. Analisten die Reuters sprak zijn terughoudender: de volumes liggen ver onder wat Rusland normaal exporteert als zijn raffinaderijen niet onder vuur liggen. Zelensky sprak van "duidelijke zwakte", omdat er geen enkele de-escalatie tegenover staat. In het Amerikaanse Congres begonnen Democraten en Republikeinen samen een poging om de import te blokkeren. De voorwaarde zit in de raffinaderijenHet bijzinnetje over de raffinaderijen verklaart wat er daarna gebeurde. Oekraïne valt die installaties al maanden aan met langeafstandsdrones. De Oekraïense generale staf schatte in september dat 45 procent van de Russische raffinagecapaciteit buiten werking was.

Hoe meer Kyiv raakt, hoe minder diesel Moskou kan leveren. Zaterdag zei Trump tegen verslaggevers dat Zelensky moest stoppen met die aanvallen: "He better damn well stop." Volgens hem verergeren ze de wereldwijde brandstoftekorten. Hij voegde eraan toe dat het tijd werd "voor Oekraïne om een nieuwe president te krijgen". Kremlin-gezant Kirill Dmitriev zei kort daarop dat verkiezingen in Oekraïne "eraan komen". Ondertussen dreigde Washington volgens de Financial Times, die zich baseert op Europese functionarissen, Kyiv met een stop op wapenleveranties en het delen van inlichtingen als de aanvallen op raffinaderijen doorgaan. De dreiging geldt ook voor PURL, het mechanisme waarmee Europese bondgenoten Amerikaanse wapens voor Oekraïne betalen. "Ze bellen Kyiv, ze bellen iedereen in Europa," zei een Europese functionaris tegen de krant. Zelensky antwoordde zondag in een interview met ABC dat het aan de Oekraïners zelf is om een leider te kiezen.

De Oekraïense wet verbiedt verkiezingen zolang de staat van beleg geldt. Zelensky bood aan ze te organiseren na zestig dagen volledig staakt-het-vuren. Over de brandstofprijzen was hij scherp: iedereen begrijpt dat die stijgen "door de oorlog in het Midden-Oosten, door de blokkade van Hormuz". Trump legt de oorzaak volgens Anadolu bij de oorlog tussen Rusland en Oekraïne. Op 6 oktober zei hij nog, in een fragment dat Fox News uitzond, dat de olieprijzen "omlaag zullen tuimelen" zodra de oorlog met Iran voorbij is.

Een patroon met een prijskaartje

Het bestand van zondag is niet het eerste. In maart 2025 stemde Poetin na een telefoongesprek met Trump in met een pauze van dertig dagen in aanvallen op energie-infrastructuur. Dezelfde nacht meldde Zelensky 150 drones op energie, transport en ziekenhuizen. Op 14 september van dit jaar kondigde Trump opnieuw een energiebestand aan. Binnen een dag troffen Oekraïense drones de raffinaderij van Syzran en raakte Rusland tankstations in Kyiv. Het Kremlin noemde het idee toen "zeer goed", maar stelde voorwaarden: Oekraïne moest stoppen met aanvallen op tankers, en de sancties op Russische energie-export moesten verdwijnen.De licentie van vrijdag komt aan een deel van die voorwaarden tegemoet.

Wie de week op een rij zet, ziet een volgorde: Moskou noemt een prijs, Washington betaalt een deel, en Kyiv krijgt de druk voor de rest. Dat is mijn interpretatie. Geen van de betrokken regeringen heeft die koppeling bevestigd. Het verklaart wel waarom het bestand werd aangekondigd door de enige partij die er zelf niet aan hoeft mee te doen.

Hier ligt wat de drie fronten van deze week verbindt. Washington wil vóór 3 november rust aan de pomp. Op de fronten zelf rekent niemand met die datum.

Volgens Zelensky voerde Rusland deze week 196 aanvallen uit op de Oekraïense elektriciteitssector en twintig op gas- en olie-installaties, met 153 burgerdoden. Op 10 oktober kwamen in Zaporizja minstens twintig mensen om bij Russische geleide bommen op een woonwijk, onder wie drie kinderen. Zondagavond schreef Zelensky dat Oekraïne het bestand steunt en wacht op details uit Washington, en dat het belangrijk is dat Rusland het ook steunt. Uit Moskou kwam tot zondagavond geen bevestiging.

Hormuz: dicht tot na de verkiezingen

In de Golf werkt dezelfde kalender. Trump zei op 8 oktober dat de VS Iran niet aanvallen vóór de midterms. Minister Rubio verklaarde een dag eerder dat de Straat van Hormuz open is en dat Iran "de controle volledig kwijt" is.

Teheran ziet het anders. Tijdens de VN-week in New York deed Iran een voorstel: de Straat gaat binnen zeven dagen weer open als aan zijn voorwaarden wordt voldaan. De VS antwoordden via Qatar. Ali Akbar Ahmadian-opvolger Rezaei, secretaris van de Nationale Veiligheidsraad, noemde dat antwoord zondag "onvoldoende". Volgens hem is een deel van de voorwaarden aanvaard en is de rest onduidelijk. Zonder alle voorwaarden komt er geen heropening en geen onderhandeling.

Op het water maakt Iran dat duidelijk. De marine van de Revolutionaire Garde waarschuwde dat schepen die hun identificatiesystemen uitschakelen als vijandig worden beschouwd en een "beslissende straf" krijgen. Teheran claimt dat sinds 10 oktober drie tankers die "zijn regels" overtraden op mijnen zijn gelopen. Dat is niet onafhankelijk bevestigd. De Britse maritieme dienst UKMTO meldt wel tankers die bij het verlaten van de Straat door een "onbekend projectiel" werden geraakt. Bij de Omaanse haven Sohar werd de tanker MT Petro Dolphin door een drone getroffen. Twee Indiase zeelieden worden vermist.

Het derde front ligt in Saoedi-Arabië

Het front dat Washington niet had ingepland, opende de Houthi-beweging in Jemen. In ruim een week vielen de Houthi's vijf Saoedische luchthavens aan. Bij een aanval op King Khalid International in Riad kwamen op 8 oktober drie Saoediërs om, onder wie een piloot. Op 10 oktober volgde een tweede aanval op dezelfde luchthaven, met volgens de Saoedische luchtvaartautoriteit twaalf doden en meer dan driehonderd gewonden. Onder de doden was volgens Rubio een Amerikaan.

De Houthi's noemen het vergelding voor Saoedische aanvallen op de luchthavens van Sanaa en Hodeidah. Ze waarschuwen luchtvaartmaatschappijen dat elk toestel in het Saoedische luchtruim een doelwit is, behalve boven Mekka en Medina. Zondag claimde woordvoerder Yahya Saree ook aanvallen op Aramco-installaties in Shedgum en Tanajib en op de luchthaven van Dammam. Een Saoedische bevestiging daarvan ontbreekt.

Riad sloeg terug met het offensief "Dawn of Yemen", dat Houthi-gebied wil heroveren, inclusief Sanaa. De cijfers van beide kanten lopen ver uiteen. De Jemenitische regering claimt 2.750 aanvallen in 24 uur, de Houthi's spreken van 124 Saoedische luchtaanvallen in dezelfde periode. Pakistan en Turkije stemden in met het sturen van troepen onder hun defensiepact met Saoedi-Arabië. Volgens Islamabad staat er nu een substantiële Pakistaanse troepenmacht in Riad, uitsluitend voor verdediging.

Trump noemde de aanvallen vrijdag nog "niet goed". Na de dood van de Amerikaan sprak hij van "onaanvaardbaar" en zei hij te overwegen mee te doen aan aanvallen op de Houthi's. In Tel Aviv riep Benjamin Netanyahu zondag zijn veiligheidstop bijeen voor spoedoverleg over Iran, Gaza en Libanon.

Europa betaalt mee

Voor Europa raakt het weekend op twee manieren. De Amerikaanse dreiging met PURL treft wapens die Europese hoofdsteden zelf voor Oekraïne betalen. En terwijl Washington diesel koopt van Moskou, dreigde Poetin de NAVO deze maand met kernwapens als Kaliningrad wordt aangevallen. De NAVO begint dinsdag in Italië haar jaarlijkse kernwapenoefening Steadfast Noon, met zeventien landen, en noemt die "routine". De Europese ministers van Buitenlandse Zaken bespreken maandag nieuwe sancties tegen Rusland.

Stand

Washington kan een pauze afkondigen, maar alleen de partijen aan het front kunnen haar tekenen, en die volgden dit weekend allemaal hun eigen klok in plaats van 3 november.

Bronnen:

Al Arabiya (Reuters, AFP), Anadolu, Kyiv Independent, Al Jazeera, Fakti.bg (op basis van Financial Times, AP, Reuters en Times of Israel), TASS, Newsweek, Fox News, Meduza, Shafaq News. Niet onafhankelijk geverifieerd: een Russische instemming met het energiebestand; het FT-bericht over de dreiging met wapens en inlichtingen, dat op anonieme Europese functionarissen rust; de schatting van 45 procent uitgevallen raffinagecapaciteit (Oekraïense generale staf); Zelensky's weekcijfers over Russische aanvallen; de Iraanse claim over mijnen; de Houthi-claims over Aramco; de slachtoffer- en aanvalscijfers van beide partijen in Jemen.