Maandagavond noemde Donald Trump op een campagnepodium in Grand Island, Nebraska, de hoge brandstofprijzen "a small price to pay" voor de oorlog met Iran. Dezelfde dag schreef hij op Truth Social dat niet Hormuz de prijs opdrijft, maar Oekraïense aanvallen op Russische raffinaderijen. In dezelfde uren meldde een bron in de Saoedische energiesector aan AFP dat de pijpleiding die olie om Hormuz heen moet leiden, opnieuw was aangevallen.

Drie verklaringen voor één prijs

Brent noteerde dinsdag rond de 100 dollar per vat, ruim de helft hoger dan een jaar geleden. Eind januari, een maand vóór de oorlog begon, sloot dezelfde olie op 70,69 dollar. Voor die prijs gaf Trump binnen een etmaal 3 verklaringen. Op Truth Social schreef hij dat niet Hormuz de benzine duur maakt, omdat er "record numbers" vaten uit de regio komen, maar Oekraïne dat Russische raffinaderijen opblaast en Democraten die raffinaderijen in Californië sluiten. Op het podium in Nebraska noemde hij de prijzen "artificial" en een kleine prijs voor de veiligheid van het land. In een clip van dezelfde avond, uitgezonden door Fox News, voorspelde hij dat de olieprijs "come tumbling down" zodra de oorlog met Iran voorbij is. Die laatste uitspraak erkent impliciet wat de eerste ontkent. Helemaal ongelijk heeft hij niet: volgens het Internationaal Energieagentschap is de Russische dieselproductie met bijna 30 procent gedaald. Op hetzelfde podium zei Trump ook: "They can take out a city. Let 'em take out Los Angeles, let 'em take out San Diego." Lokale media lezen dat als een verwijzing naar wat Iran zou kunnen aanrichten, niet als een uitnodiging. De burgemeester van San Diego antwoordde dat zijn stad nooit een kleine prijs is.

De rekening ligt in Europa

De G7 besloot op 2 oktober tot 100 miljoen vaten diesel en ruwe olie uit noodvoorraden vrij te geven, gespreid over vier maanden en met diesel eerst. Volgens diplomaten dreigde het Witte Huis met een verbod op Amerikaanse dieselexport als Europa niet meewerkte. Goldman Sachs schat dat de vrijgave ongeveer de helft van de dieselprijsstijging opvangt.Voor de Nederlandse lezer is de gasprijs het duidelijkste signaal. De Nederlandse TTF-gasprijs stond dinsdag rond 75 euro per megawattuur en steeg, terwijl Brent daalde. De Amerikaanse gasprijs is volgens marktanalisten terug op het niveau van vóór de oorlog: Europa betaalt de premie voor zijn afhankelijkheid van import.

Het bod dat Washington afwees

Iran bracht op de VN-Algemene Vergadering via Qatar een zevendagenplan in. Binnen vier of vijf dagen zou de VS bevroren tegoeden vrijgeven, oliesancties opheffen en de zeeblokkade beëindigen; daarna zou de straat heropenen en op dag zeven zouden onderhandelingen over een eindakkoord beginnen. Trump wees het op 26 september af, en volgens The Wall Street Journal verwacht hij na de midterms van 3 november een nieuwe bombardementscampagne. Zondag lichtte de Iraanse woordvoerder Baghaei toe waar het schuurt. Het Amerikaanse tegenvoorstel draait volgens hem om het nucleaire dossier en lijkt op eerdere voorstellen, terwijl Teheran over Hormuz wil praten. Er wordt dus nog gesproken, maar elke partij over een eigen onderwerp.Ook over de militaire stand bestaan twee versies. IRGC-adviseur Ali Fadavi claimde zondag op de staatstelevisie dat Amerikaanse marineschepen zich meer dan 1.000 kilometer hebben teruggetrokken. Al Jazeera en Fox News melden juist een derde vliegdekschip onderweg, met 9.000 tot 10.000 extra militairen. Hormuz zelf blijft een gevechtszone. Dinsdagochtend werd de tanker MT On Peace geraakt; volgens India raakten 12 van de 19 bemanningsleden gewond, onder wie 11 Indiërs. Een dag eerder dwong de Revolutionaire Garde volgens de Britse maritieme dienst UKMTO een inkomende tanker om te keren.Intussen wijst Trump bij elk veiligheidsincident naar Teheran: bij de dreiging die Amerikaanse bommenwerpers van de Britse basis Fairford deed vertrekken, en bij de copiloot die op een flydubai-vlucht naar Tel Aviv de gezagvoerder aanviel. Zijn eigen regering is voorzichtiger. Rubio zag bij Fairford geen direct verband met Iran, Vance zag bij flydubai nog geen beslissend bewijs.

De omweg als doelwit

Wie de gebeurtenissen van deze week op een kaart zet, ziet een patroon: nu Hormuz dicht blijft, verschuift de strijd naar de routes eromheen. De belangrijkste is de Saoedische East-West-pijpleiding, die over zo'n 1.200 kilometer olie van de oostelijke velden naar de haven Yanbu aan de Rode Zee brengt. Het is Riyads enige exportroute die Hormuz vermijdt.Die leiding lag volgens dataplatform Kpler al van 11 tot 22 september stil na droneaanvallen die volgens Riyad vanuit Irak kwamen. Volgens de AFP-bron werd zondag een pompstation bij Khurais, ten oosten van Riyad, getroffen en stopte de doorvoer opnieuw. Bronnen van Bloomberg en Reuters spreken dat tegen, en de Saoedische energieminister meldde dinsdag een doorstroom van 5,8 miljoen vaten per dag, bij een capaciteit van ongeveer 7 miljoen. De Houthi's ontkennen betrokkenheid bij de aanval op Khurais.

Jemen: de tweede zeestraat

Aan het eind van die omweg ligt Bab al-Mandeb, de toegang tot de Rode Zee. De Houthi's namen half september de havenstad Mokha en het eiland Perim in, midden in de straat. Toen wees Trump volgens Amerikaanse media een Saoedisch verzoek om Houthi-posities te bombarderen nog af. Nu steunt Washington het Saoedisch-gesteunde tegenoffensief "Dawn of Yemen", dat op 5 oktober begon. Rubio verbindt het expliciet aan het defensieakkoord met Saudi-Arabië. De coalitie zegt 100 gevechtsvliegtuigen in te zetten en 324 doelen te hebben vernietigd; de Jemenitische regering claimt de straat "effectief" in handen te hebben. De Houthi's noemen dat "completely untrue". De vergelding volgde snel. De Saoedische luchtvaartautoriteit bevestigt aanvallen op de luchthavens van Jazan en Najran, met drie lichtgewonden. De Houthi's claimen daarnaast doelen in Riyad en een Aramco-raffinaderij in Rabigh, wat Riyad niet heeft bevestigd.Maandag riepen Saudi-Arabië, Turkije en Pakistan voor het eerst hun Mekka-defensiepact in. Turkije en Pakistan sturen "op korte termijn" troepen, zonder aantallen of taken te noemen. Pakistan is daarmee zowel bemiddelaar tussen Washington en Teheran als leverancier van troepen tegen een Iraanse bondgenoot.

Oekraïne: de raffinaderij als front

In het tweede oorlogstheater is energie het doelwit geworden. Volgens Russische opgave vlogen in de nacht naar dinsdag 650 drones op de regio Moskou af, met twee doden; monitoringkanalen melden een brand bij de olie-installatie in Volodarsk. Moskou reageert met aanvallen op Oekraïense havens, bruggen en datacenters, en kondigt meer aan nu de winter nadert.De gevolgen reizen ver. Volgens onderzoek van The Guardian laadden Russische tankers in juli en augustus ruim 176.000 ton brandstof, vooral diesel, in Zuid-Koreaanse havens, deels op door de EU en het VK gesanctioneerde schepen. Rusland, ooit grote dieselexporteur, zoekt zelf zijn eigen omweg.Ook de diplomatie loopt via energie. Volgens The New York Times bracht Poetin op 5 september bij Witkoff en Kushner een miljardendeal ter sprake rond de buitenlandse bezittingen van oliebedrijf Lukoil, met onder de kopers twee groepen uit het Midden-Oosten die eerder zaken deden met Kushner of de familie van Witkoff. De krant vond geen bewijs dat zij er zelf aan verdienen. Het trilaterale overleg over onder meer een energiebestand is uitgesteld naar eind oktober. Een maand na New York zit de diplomatie vast op de vraag waarover eigenlijk wordt onderhandeld. Ondertussen zoekt de olie een omweg, en de oorlog volgt haar.

Bronnen:

Al Jazeera, The Hill, CBS News en NewsNation (zevendagenplan, reactie Baghaei); IranWire, Al Jazeera en Fox News (Fadavi, troepenopbouw); Indiaas ministerie van Buitenlandse Zaken via ANI en Anadolu (MT On Peace); Gulf News, Yahoo Finance en TASS (Truth Social-bericht Trump); ABC7 en Los Angeles Times (bijeenkomst Nebraska); Fox News (videoclip); NBC News, Bloomberg en The Irish Times (G7-vrijgave); Trading Economics, Reuters, Newsquawk en CMC Markets (prijzen); AFP, Bloomberg en The National (East-West-pijpleiding); Al Arabiya, Reuters, Anadolu en Euronews (Jemen); Al Jazeera, Gulf News en Xinhua (Mekka-pact); Al Arabiya/AFP, Anadolu, CNBC en CBS (Fairford, flydubai); TASS, Al Arabiya/AFP en Kyiv Independent (Moskou, Russische aanvallen); The Guardian via Kyiv Independent (Zuid-Korea); The New York Times via Kyiv Independent en The Moscow Times (Lukoil); Kyiv Independent (trilateraal overleg).