Op vrijdag 9 oktober bedankte Donald Trump Vladimir Poetin publiekelijk voor "massive amounts" Russische diesel. Twee dagen later kondigde hij een energiebestand aan tussen Rusland en Oekraïne. Kyiv hoorde het uit de media. Enkele uren later trof een Russische aanval de thermische centrale van Kharkiv. Op maandag stond Trump op het gazon van het Witte Huis en zei dat beide partijen akkoord waren, "because I said they agreed".

Een vergunning voor Russische diesel

De deal heeft inmiddels een officieel nummer. Het Amerikaanse ministerie van Financiën gaf via OFAC Russia-related General License 135 uit, op aanwijzing van Trump. De vergunning staat de verkoop, levering en import van diesel "of Russian Federation origin" toe. Volgens Trump levert Rusland direct ruim 300.000 ton diesel, in november nog 500.000 ton en daarna 1 miljoen ton. Later zou daar nog 3 miljoen ton bij komen. Het Witte Huis spreekt van ruim 4,8 miljoen ton. De Russische vicepremier Novak noemt in Russische staatsmedia dezelfde reeks.

De aanleiding is binnenlands. Diesel kostte in de VS vorige week gemiddeld $6,28 per gallon, volgens autoclub AAA. Boeren, transporteurs en industrie voelen dat direct, en op 3 november zijn de midterms. Eerder die week stond Trump al gekleurde, belastingvrije diesel op de openbare weg toe. Onder Amerikaanse druk gaven de G7-landen bovendien diesel uit noodvoorraden vrij.

De kritiek komt ook uit eigen partij. De Republikein Don Bacon wees erop dat Trump vorige maand zelf de Lindsey O. Graham Sanctioning Russia and Iran Act of 2026 ondertekende, een wet die de druk op Moskou juist moest opvoeren. Zijn partijgenoot Brian Fitzpatrick wil met steun van beide partijen een wet indienen die alle aankopen van Russische olie blokkeert.

Of de deal de prijs aan de pomp verlaagt, betwijfelen analisten. Energie-econoom Ed Hirs (Universiteit van Houston) rekent het totaal om naar ongeveer 29 miljoen vaten. De VS exporteert zelf zo'n 1,5 miljoen vaten diesel per dag. Verlichting komt volgens hem pas "well after the election", en ook dan tijdelijk. Bob McNally (Rapidan) schat dat de wereldmarkt ongeveer 1 miljoen vaten diesel per dag kwijt is, waarvan Rusland er hooguit 100.000 tot 200.000 terugbrengt. Tom Kloza (Gulf Oil) noemde de aankondiging "more noise from Truth Social".

Een bestand voor raffinaderijen

Het energiebestand dat Trump op 11 oktober aankondigde, geldt voorlopig alleen voor raffinaderijen. Een functionaris van het Witte Huis bevestigde dat tegenover Axios. Het stroomnet zou "mogelijk later" volgen.

Voor Oekraïne is dat een scheve ruil. "We have one refinery", zei Zelensky op het Warsaw Security Forum. Die ene raffinaderij, in Kremenchuk, is al lang zwaar beschadigd. Rusland heeft er tientallen, en die vullen de oorlogskas. Kyiv stopt zijn aanvallen op Russische raffinaderijen pas als Moskou stopt met aanvallen op het Oekraïense stroomnet. In de nacht na de aankondiging vielen volgens Kyiv minstens tien doden en 69 gewonden. Zelensky telde minstens zes geraakte energiedoelen.

Hier ligt de kern van deze week. Washington wil de oorlog snel beslissen, en zet de druk daar waar het de meeste hefboom heeft. Het bestand beschermt wat Rusland financiert, en laat open wat Oekraïne door de winter moet helpen.

Die hefboom is concreet. Twee anonieme Oekraïense functionarissen zeggen tegen Kyiv Independent dat Washington heeft gedreigd de inlichtingendeling en de PURL-wapenleveringen stop te zetten als Oekraïne Russische raffinaderijen blijft treffen. Via PURL betalen Europese NAVO-landen voor Amerikaanse wapens; de regeling leverde in het eerste jaar $6,7 miljard op. De Financial Times meldde de dreiging als eerste. Pavlo Palisa, plaatsvervangend hoofd van het presidentieel bureau, ontkende dat hij het verhaal had bevestigd.

Het Amerikaanse ongeduld is ook uit het Witte Huis zelf te horen. Een functionaris zei tegen The Atlantic: "Zelensky is overplaying his hand and pissing the president off". Washington vraagt volgens hem maar één ding: "stop hitting the refineries".

Wat Moskou zegt

Het Kremlin heeft het bestand niet bevestigd. Woordvoerder Dmitri Peskov zei dat er "contacten lopen", maar dat Moskou er nog niets over te zeggen heeft. Over een breder staakt-vuren was hij duidelijker: "we do not want a ceasefire". Rusland wil volgens hem een "long-term peace". Minister van Buitenlandse Zaken Lavrov zei dat Zelensky "geen adempauze verdiend" heeft.

Het Russische ministerie van Defensie claimt dat de aanvallen van de afgelopen nachten alleen militaire doelen troffen: een werkplaats in Kyiv waar raketten en drones gemaakt zouden worden, een treindepot en een logistiek centrum bij Mykolaïv. Energie-installaties staan niet in de opsomming. Kyiv meldt in dezelfde dagen wel aanvallen op de centrale van Kharkiv en een gasinstallatie.

Trump zegt intussen iets anders dan Moskou. Op 10 oktober zei hij dat Oekraïne "a new leader who can make a deal" nodig heeft. Op 12 oktober dat beide partijen akkoord zijn met het bestand. Een dag later dat Zelensky en Poetin "have to get together": "they want to make a deal, but they don't know how". Volgens Russische staatsmedia overweegt Kremlin-adviseur Oesjakov intussen of Moskou de gesprekken wel hervat.

Verkiezingen als onderhandelingsstuk

Op Trumps opmerking over "a new leader" reageerde Zelensky via Fox News. Alleen de Oekraïners zelf kunnen hun leider vervangen, zei hij, "and I am ready for elections, really". Daarvoor zijn volgens hem minstens zestig dagen zonder Russische aanvallen nodig. "We have attacks each hour... how can people vote?"

Dat is een verschuiving. In augustus noemde Zelensky verkiezingen tijdens de oorlog nog een "tsunami" die het land zou splijten. Toen had zijn ontslagen defensieminister Mykhailo Fedorov er net als eerste grote Oekraïense politicus om gevraagd. De vraag naar een nieuw mandaat leeft dus ook in Oekraïne zelf. Zelensky's termijn liep in mei 2024 af.

Het Kremlin wees het voorstel af. Peskov noemde de zestig dagen een poging om te hergroeperen. Poetin zou hooguit op de verkiezingsdag zelf geen aanvallen laten uitvoeren.

De druk op Zelensky's positie komt zo van twee kanten. Washington wil een leider die tekent, Moskou trekt al langer zijn legitimiteit in twijfel, zodat er niemand overblijft om mee te onderhandelen. De motieven verschillen, de richting is dezelfde. En de voorwaarde voor een stembusgang, een tijdelijk staakt-vuren, weigert Moskou.

De prijs wordt in de Golf bepaald

Trump wijt de dieselcrisis aan de Oekraïense aanvallen. Analist McNally rekent het tekort toe aan beide oorlogen, en Zelensky wijst naar de Straat van Hormuz. Opvallend genoeg zei ook het Russische Doema-lid Ananskikh dat Trump zulke dingen zegt "to keep oil prices from rising". Ondertussen loopt in de Golf de spanning verder op.

King Khalid International Airport in Riyad werd in vijf dagen vier keer geraakt. Bij de zwaarste aanval, op zaterdag 10 oktober, vielen volgens de Saoedische autoriteiten minstens twaalf doden, onder wie een Amerikaan, en 309 gewonden. Later steeg het dodental naar dertien. Het is de dodelijkste aanval in een Arabisch Golfland sinds de oorlog met Iran eind februari begon. De Jemenitische Houthi's claimden eerdere aanvallen op het vliegveld zelf. De golf volgde op een groot offensief dat een Saoedische coalitie een week eerder tegen hen in Jemen was begonnen.

Volgens regionale functionarissen tegenover AP komt Saoedi-Arabië luchtafweerraketten tekort en vroeg het Frankrijk, Groot-Brittannië, Pakistan en Egypte om steun. De VS heeft zelf zijn voorraad zien slinken in de oorlog met Iran. Over meedoen aan de Saoedische aanvallen zei Trump: "We may. We're going to look at it."

In de Straat van Hormuz claimt de Revolutionaire Garde dat sinds zaterdag drie tankers op een "unauthorised route" op zeemijnen zijn gelopen en in brand vlogen. Onafhankelijke bevestiging is er nog niet. Dezelfde vrijdag waarop Trump de dieseldeal aankondigde, sprak hij van "TOTAL CONTROL of the Strait of Hormuz". Volgens Russische staatsmedia bracht Poetin in zijn telefoongesprek met Trump op 9 oktober ook de Iraanse visie op een regeling over.

Europa betaalt mee

Europa voelt dezelfde crisis aan de pomp, maar trekt een andere conclusie dan Washington. EU-buitenlandchef Kaja Kallas zei dat ze het zou toejuichen als het bestand ook zou betekenen dat er geen mensen meer gedood worden. De Belgische minister van Buitenlandse Zaken Maxime Prévot noemde het een goede stap, maar wees op de aanvallen bij Kharkiv.

Volgens Kyiv Independent nam de EU deze week haar grootste sanctielijst tot nu toe aan, met ongeveer 1.600 vermeldingen, en gaat er een tranche van €3 miljard naar Oekraïne uit de EU-lening van €90 miljard. Terwijl Washington per vergunning sancties versoepelt, scherpt Brussel ze aan. Europa financiert zo een oorlog waarvan het tempo steeds meer in Washington wordt bepaald.

De stand

Washington wil deze oorlog snel beslissen en kiest de route met de minste weerstand: druk op de partij die van Amerikaanse inlichtingen afhangt, en Russische diesel voor een prijs die in de Golf wordt gemaakt.

Bronverantwoording.

Dit artikel is gebaseerd op Kyiv Independent (12-13 oktober), Newsweek (9 en 12 oktober), Al Jazeera, CBS/AP, Boston Globe/AP, Middle East Eye en TASS. Niet onafhankelijk geverifieerd: de Amerikaanse dreiging met het stopzetten van inlichtingen en PURL-leveringen (anonieme Oekraïense bronnen; door Palisa ontkend); het citaat van de functionaris tegenover The Atlantic (via TASS); de doelenlijst van het Russische ministerie van Defensie; de uitspraken van Oesjakov en de boodschap over Iran in het gesprek tussen Poetin en Trump (Russische staatsmedia); de mijnincidenten in Hormuz (alleen IRGC en Iraanse staatsmedia); het Saoedische tekort aan luchtafweer (anonieme regionale functionarissen via AP). Slachtoffercijfers zijn opgaven van de betrokken autoriteiten. Russische en Iraanse staatsbronnen zijn als claim weergegeven.