Iran vertrekt naar New York en dreigt tegelijk met vergelding

Zondagavond stapte de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araghchi in Teheran op het vliegtuig naar de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties in New York, met een korte tussenstop in Qatar. Enkele uren eerder had het centrale militaire commando van zijn land verklaard informatie te hebben dat de Verenigde Staten zich voorbereiden op nieuwe aanvallen, en gewaarschuwd dat landen die daarbij helpen als "medeplichtig" worden beschouwd. Diezelfde dag zei president Donald Trump bij Fox News dat hij in de "beslissingsfase" zit. Zijn opties: Iran wegvagen, het economisch laten wegrotten, of een deal sluiten. Met die boodschappen begint deze week de VN-top, waar de oorlog met Iran, de oorlog in Oekraïne en de verhouding met China in drie dagen samenkomen.

Wat Iran op tafel legt

Het Iraanse dreigement kwam van het Khatam al-Anbiya-hoofdkwartier, dat de strijdkrachten aanstuurt. Elke nieuwe Amerikaanse aanval zou leiden tot vergelding tegen Amerikaanse bases en belangen in het Midden-Oosten. Staten die hun grondgebied of faciliteiten beschikbaar stellen, kunnen volgens het commando ook doelwit worden.

Tegelijk ligt er een Iraans voorstel. Mohsen Rezaei, secretaris van de Nationale Veiligheidsraad, zei zaterdag in een interview met Al Jazeera dat Teheran zijn voorwaarden via Qatarese bemiddelaars aan Washington heeft overgebracht. Hij noemde zes punten: een einde aan de oorlog op alle fronten, met name Libanon; het vrijgeven van bevroren Iraanse tegoeden; het opheffen van de Amerikaanse zeeblokkade van Iraanse havens; een einde aan Amerikaanse inmenging in Iraanse binnenlandse zaken; een einde aan Amerikaanse samenwerking met "de tegenstanders van onze revolutie"; en een einde aan alle Amerikaanse aanvallen op Iraans grondgebied.

Opvallend is wat ontbreekt. Oorlogsherstelbetalingen, eerder een vaste Iraanse eis, noemde Rezaei niet. Een voormalig Pentagon-functionaris noemde dat tegenover Al Jazeera een teken van beweging, al ziet hij de voorwaarden als geheel eerder als een eis tot overgave. De rest lijkt sterk op het memorandum van 17 juni. Het zestigdaagse akkoord stopte de grootschalige gevechten, maar liep vorige maand af. Sindsdien nemen de aanvallen rond de Straat van Hormuz toe.

Parlementsvoorzitter Ghalibaf zei zondag dat de Straat dicht blijft tot Washington zijn toezeggingen nakomt. Over het nucleaire dossier zei Rezaei dat Iran zich nog houdt aan de fatwa tegen kernwapens van Ali Khamenei, de opperste leider die op de eerste dag van de oorlog omkwam. Maandag dienden Iraanse parlementsleden volgens Al Jazeera een wetsvoorstel in om uit het non-proliferatieverdrag te stappen.

Wat Washington zegt

Een officiële Amerikaanse reactie op de Iraanse voorwaarden is er nog niet. Qatar zegt wel dat zijn functionarissen tussen de hoofdsteden pendelen en dat Doha van Amerikaanse functionarissen heeft gehoord dat Washington een akkoord wil. Trump zei in hetzelfde Fox-interview dat hij een ontmoeting met de Iraanse president Pezeshkian in New York niet uitsluit.

Tegelijk voert Washington de druk op. VN-ambassadeur Mike Waltz verwees naar wat hij "Operation Economic Outcast" noemt, de economische campagne onder leiding van minister van Financiën Scott Bessent, en zei dat de Iraanse rial onder de twee miljoen per dollar is gezakt. Zaterdag riep het State Department Amerikanen in negen landen in de regio op tot "verhoogde waakzaamheid", en brak Trump zonder uitleg zijn weekend op Camp David af.

De Straat in cijfers

Hoe dicht de Straat werkelijk is, hangt af van de bron. CENTCOM-commandant Brad Cooper zei vrijdag dat de VS in twee maanden ruim een miljard vaten olie en meer dan 2.000 schepen door de Straat heeft begeleid, en dat het verkeer het hoogste in zes maanden is. Scheepvaartgegevens die Al Jazeera aanhaalt, laten dit weekend twaalf vrachtschepen zien, tegen 35 het weekend ervoor.

De olieprijs ligt boven de $100 per vat. Naast de Straat is ook de omweg geraakt: de Houthi's troffen de Saudische pijplijn naar de Rode Zee, en volgens Bloomberg krijgen Europese raffinaderijen in oktober geen Saudische contractolie. Diesel kostte in de EU op 17 september gemiddeld €2,26 per liter, 38 procent meer dan voor de oorlog, volgens de wegvervoerorganisatie IRU.

Iedereen een voorwaarde, niemand een antwoord

Zo gaan alle partijen de week in: Iran met een lijst voorwaarden en een dreigement, Washington met drie opties en geen antwoord, en Qatar ertussenin. Rezaei zegt te wachten tot de Amerikanen de voorwaarden "accepteren en uitvoeren". Trump zegt dat hij beslist. Dat patroon herhaalt zich aan de andere tafels van deze week.

Dinsdag: de Golfstaten

Dinsdag spreekt Trump in New York met leiders of ministers van Buitenlandse Zaken van Saudi-Arabië, de Emiraten, Qatar, Bahrein, Koeweit en Oman. Volgens Axios, dat de bijeenkomst als eerste meldde, verstuurde het State Department woensdag de uitnodigingen en kan de kring worden uitgebreid met andere Arabische en islamitische landen. Het gesprek gaat over Amerikaanse ideeën voor een naoorlogse strategie; het plan voor "de dag erna" wordt pas na de Amerikaanse midterms van 3 november afgerond. Netanyahu wil Trump ook in New York spreken, maar een afspraak staat volgens een Israëlische bron nog niet.

Voor de gasten staat er veel op het spel. Hun landen herbergen de Amerikaanse bases die Iran zondag bedreigde, en Saudi-Arabië is intussen zelf doelwit van de Houthi's. Zaterdag werd volgens de door Saudi-Arabië geleide coalitie een ballistische raket richting Riyad onderschept; de Houthi's claimen ook aanvallen op Aramco-installaties in Yanbu. Rezaei ontkende elke Iraanse betrokkenheid bij de oorlog in Jemen en bood aan te bemiddelen tussen Saudi-Arabië en de Houthi's. Trump zei op zijn beurt in voortdurend contact te staan met de Houthi's, die zouden hebben toegezegd geen Amerikaanse troepen aan te vallen.

Ook dinsdag willen Denemarken, Groenland en de VS in New York het akkoord over Groenland tekenen. Trump spreekt van "permanente controle" over de Groenlandse veiligheid; de parlementen in Kopenhagen en Nuuk moeten het akkoord nog goedkeuren.

Dinsdag: Zelensky

Op dezelfde dag ontmoet Trump de Oekraïense president Zelensky. Volgens Axios probeert het Witte Huis Rusland en Oekraïne zover te krijgen dat ze wederzijds stappen zetten om de-escaleren en de onderhandelingen te hervatten. Zelensky schreef na een telefoongesprek met Trump zondag dat de ontmoeting "veel kan veranderen", en noemde de-escalatie, energie, voedsel en de bescherming van mensenlevens als onderwerpen. Eerder gaf hij aan dat Oekraïne kan stoppen met aanvallen op Russische energie als Moskou garandeert de Oekraïense kritieke infrastructuur te sparen.

Het weekend daarvoor ging de andere kant op. Op de slotdag van de Russische parlementsverkiezingen voerde Oekraïne de grootste droneaanval ooit uit op de regio Moskou, met volgens de Oekraïense generale staf de Gazpromneft-raffinaderij in Kapotnja als hoofddoel. Volgens de gouverneur van de regio vielen drie doden en twintig gewonden. In dezelfde nacht kwamen bij Russische aanvallen in de regio Kyiv zeker vier mensen om, onder wie drie kinderen. Het Russische ministerie van Defensie beloofde de aanvallen op Kyiv te intensiveren.

Zelensky bedankte Trump ook voor de sanctiewet die op 18 september werd getekend. Die sanctioneert Rusland, verlengt de sancties tegen Iran en geeft de president de bevoegdheid heffingen op te leggen aan landen die Russische olie en gas blijven kopen. Het Kremlin zei eerder dat een topontmoeting tussen Trump, Poetin en Zelensky alleen zin heeft om een al uitonderhandeld akkoord te ondertekenen. Een trilaterale ronde op lager niveau wordt in oktober in de Emiraten verwacht.

Donderdag: Xi in het Witte Huis

Woensdag haalt Trump de Chinese president Xi Jinping volgens het persbureau EFE persoonlijk op van Andrews Air Force Base. Donderdag 24 september volgen een militaire ontvangst, een besloten gesprek en een staatsdiner. Het is Xi's eerste bezoek aan het Witte Huis in tien jaar.

Volgens Reuters komt Xi aan het hoofd van een economie die op een handelsoverschot van duizend miljard dollar afkoerst, terwijl Trump vastzit in de Iran-oorlog, lage peilingen heeft en handelsresultaten zoekt om te tonen aan Amerikanen die ontevreden zijn over de stijgende prijzen. Op de agenda staan tarieven, zeldzame aardmetalen, AI, fentanyl, Taiwan en Iran. Het handelsbestand van Busan loopt over ongeveer vijf weken af.

Iran komt ook hier op tafel. China is de grootste afnemer van Iraanse ruwe olie, en die handel is het doelwit van de Amerikaanse sancties. Daarbij komt Taiwan: volgens het Japanse persbureau Kyodo dreigde Beijing het bezoek te annuleren als Washington vooraf een wapenpakket van $14 miljard voor Taiwan goedkeurt. Een Amerikaanse functionaris noemde die weergave onjuist.

De week in één zin

Iran wacht op een antwoord uit Washington, Washington wacht met beslissen tot na de mid-terms, en deze week zitten ze wel in dezelfde stad maar niet aan dezelfde tafel.