Op maandagochtend zette het Amerikaanse Centraal Commando één zin op X: "Iran has no navy because American forces sank it." Een paar uur later vertelde een Amerikaanse functionaris aan Axios en CNN dat president Trump bereid is Iran sanctieverlichting en zijn bevroren tegoeden te geven. Op dezelfde dag rekende minister van Financiën Bessent voor dat Teheran binnen twee weken niets meer te verhandelen heeft. Dreigen, aanbieden en aftellen: alle drie vanuit Washington, alle drie op 28 september.

Een bod dat werd afgewezen

De nieuwe gespreksronde begon met een plan dat de Iraanse delegatie meenam naar de Algemene Vergadering in New York. Het plan voorzag in een bestand van zeven dagen, met daarna de heropening van de Straat van Hormuz. Al op 22 september had een hoge Iraanse functionaris tegen Reuters gezegd dat de Straat binnen een week open kon, als Washington de militaire druk verlichtte en de havenblokkade ophief. Trump wees het voorstel zaterdag af en noemde de voorwaarden "onaanvaardbaar". Tegen Axios zei hij zondag dat Iran zijn hand had overspeeld. Wat Teheran nu vraagt, had Washington volgens hem een jaar geleden misschien nog geaccepteerd. Hij voegde eraan toe dat hij "altijd" nadenkt over het hervatten van de aanvallen. In hetzelfde gesprek zei hij dat hij deze week nieuwe onderhandelingen verwacht. VN-ambassadeur Mike Waltz noemde het Iraanse plan op NBC een cynische poging: Teheran eist alles, alleen al om te mogen praten. Wat Teheran eist, is inmiddels duidelijk. Minister van Buitenlandse Zaken Araghchi wil terug naar de voorwaarden van het eerdere, ingestorte akkoord: vrijgave van de bevroren tegoeden;- opheffing van de oliesancties;- een einde aan de Amerikaanse zeeblokkade;- een einde aan de vijandelijkheden op alle fronten, uitdrukkelijk inclusief Libanon.Een woordvoerder van de Revolutionaire Garde sprak tegelijk van zeven voorwaarden en noemde daarbij ook Jemen. De Iraanse diplomatie en de Garde tellen dus niet hetzelfde. Voor wie aan de andere kant van de tafel zit, is dat geen detail.

Twee lijsten met dezelfde posten

Maandag volgde het Amerikaanse antwoord, via anonieme functionarissen en niet via een officiële verklaring. Washington zou bereid zijn tot sanctieverlichting en vrijgave van de bevroren tegoeden, in ruil voor concrete stappen op het nucleaire programma. De gesprekken via bemiddelaars heten "positief en constructief". Een akkoord komt er volgens CNN pas als de nucleaire kwesties volledig zijn opgelost. Het Witte Huis heeft het bericht niet bevestigd.Leg de twee lijsten naast elkaar en de overlap springt eruit. De tegoeden en de sancties staan bij beide partijen bovenaan. Iran wil ze vooraf, als voorwaarde om te praten. Washington biedt ze achteraf, als beloning voor nucleaire stappen. Dat is de kern van deze ronde: beide partijen onderhandelen over dezelfde goederen, alleen in omgekeerde volgorde.Het nucleaire programma is het punt waar die volgorde vastloopt. In de Iraanse voorwaarden komt het niet voor. President Pezeshkian zei vorige week vanaf het VN-spreekgestoelte dat Iran geen beperking op verrijking voor civiele doeleinden aanvaardt. Araghchi noemde de verrijking tot 60 procent deze week opnieuw vreedzaam. Wat Washington als toegangsprijs vraagt, houdt Teheran dus bewust buiten de onderhandeling.Tijd speelt daarbij een rol. Trump zei in zijn VN-toespraak dat hij geen deal verwacht vóór de Amerikaanse Congresverkiezingen van 3 november, wel kort daarna. Bessent spreekt van twee weken voordat de Iraanse olie-inkomsten opdrogen. De ene termijn loopt ruim een maand, de andere veertien dagen. Beide komen uit dezelfde regering.

Wie beheerst de Hormuz?

Over de feitelijke toestand in de Straat spreken de partijen elkaar rechtstreeks tegen. Volgens Iraanse staatsmedia zegt admiraal Habibollah Sayyari, stafchef van het leger, dat de zeestrijdkrachten van de Revolutionaire Garde de Straat en de Golf volledig beheersen, en dat geen doorvaart wordt toegestaan. CENTCOM stelt daartegenover dat duizenden koopvaardijschepen zijn gepasseerd en dat de afgelopen maanden meer dan een miljard vaten ruwe olie door de Straat ging. Trump claimde zondag dat er de nacht ervoor een recordhoeveelheid olie doorheen was gegaan.Schattingen die rond de top tussen Trump en Xi werden gepubliceerd, geven een ander beeld: het scheepsverkeer door Hormuz ligt na zeven maanden oorlog ongeveer 90 procent onder het vooroorlogse niveau. Het CENTCOM-cijfer hoeft daar niet mee in strijd te zijn. Vóór de oorlog ging er ruwweg 20 miljoen vaten per dag door de Straat. Een miljard vaten komt dan neer op zo'n vijftig dagen normaal verkeer. Verdeeld over enkele maanden past dat bij een Straat die grotendeels stilligt. Het getal klinkt groot, maar zegt weinig over hoe open de route werkelijk is.Ook "Iran heeft geen marine" verdient een kanttekening. Iran claimde de afgelopen dagen twee keer een Amerikaanse onderwaterdrone te hebben onderschept, een keer via de Garde en een keer via het leger. Die claims zijn niet onafhankelijk bevestigd. Ze passen wel bij een reguliere vloot die grotendeels is uitgeschakeld, naast een Garde die met kleinere middelen actief blijft.Ook Peking kijkt naar die route. De Amerikaanse blokkade snijdt naar schatting 12 procent van de Chinese olie-import af. Trump zei na zijn ontmoeting met Xi dat China het ermee eens is dat Iran geen kernwapen mag hebben. Dat zei hij in mei na de top in Peking ook al, en toen gaf Xi zelf geen commentaar. Volgens Newsweek, dat zich beroept op anonieme bronnen van Reuters, zou Xi hebben voorgesteld Iran onder druk te zetten in ruil voor minder Amerikaanse wapenleveringen aan Taiwan. Er is geen aanwijzing dat Washington daarop inging.## De tweede oorlog in dezelfde dieselprijsTerwijl Washington over Hormuz onderhandelt, legt Trump de schuld voor de dure diesel elders. "This isn't really a Middle Eastern problem; this is more of a Russia problem", zei hij zondag. Hij vroeg Zelensky naar eigen zeggen opnieuw de aanvallen op Russische raffinaderijen te matigen. Volgens Trump antwoordde Zelensky dat Kyiv dat "waarschijnlijk" zou doen.Een Oekraïense functionaris gaf de Kyiv Independent een andere lezing. Oekraïne stopt alleen als Rusland instemt met een wederzijds energiebestand, en tot nu toe is nergens mee ingestemd. Op 14 september claimde Trump al eens dat zo'n bestand was gesloten. Geen van beide landen bevestigde dat, en de aanvallen gingen door.De cijfers wijzen een andere kant op dan Trump. Het Oekraïense instituut KSE schat dat de export uit de Perzische Golf tussen maart en augustus met 152 miljoen vaten daalde, tegenover 68 miljoen vaten aan Russische export. De onafhankelijke denktank CREA berekent dat de Russische daling neerkomt op ongeveer 4 procent van de wereldwijde handel in diesel en gasolie over zee. De twee cijfers komen uit verschillende bronnen met verschillende methoden. Ze geven een richting aan, geen exacte verhouding. Die richting is wel duidelijk: de oorlog die Washington zelf voert, haalt volgens deze schattingen ruim twee keer zoveel aanbod van de markt.In de praktijk veranderde er niets. Op 26 september trof Oekraïne de raffinaderij van Ilsky in de regio Krasnodar; de Oekraïense generale staf bevestigde dat. In de nacht na Trumps uitspraak meldde een Oekraïens Telegram-kanaal brand in een oliedepot in Pavlovskaja, in dezelfde regio. Die melding is niet onafhankelijk geverifieerd.Voor de Europese en Nederlandse automobilist komen beide oorlogen samen aan de pomp. Wie een van de twee oorzaken wegpraat, verandert niets aan de prijs.

Libanon aan een andere tafel

Een van de Iraanse voorwaarden is een einde aan de oorlog in Libanon. Washington behandelt Libanon intussen als een afzonderlijk dossier. Minister van Buitenlandse Zaken Rubio ontving maandag de Libanese premier Nawaf Salam. Hij stuurt aan op een akkoord dat een formeel einde maakt aan de oorlogstoestand tussen Libanon en Israël. Het kaderakkoord daarvoor is getekend, maar de kern ervan is niet uitgevoerd.- Israël trok zich terug uit een paar dorpen in het zuiden.- Hezbollah zou enkele posities aan het Libanese leger hebben overgedragen. Dat is niet onafhankelijk bevestigd.- Salam vroeg om duidelijke tijdlijnen. Van het gesprek bestaat alleen een Libanees verslag.Iran wil Libanon in het pakket. Washington regelt Libanon rechtstreeks met Beiroet. Hetzelfde onderwerp ligt zo aan twee tafels die elkaar niet raken.## SlotZolang tegoeden en sancties voor de ene partij een voorwaarde zijn en voor de andere een beloning, draait elke volgende ronde om de vraag wie het langst kan wachten. Washington rekent in weken olie-inkomsten. Teheran rekent in de tijd tot en na 3 november.

Bronverantwoording:

Al Arabiya/AFP (27 en 28 sept), Anadolu (28 sept, op basis van Axios en CNN), Axios, NBC, Reuters (22 sept), Kyiv Independent (28 sept), Fox News Sunday (27 sept), Newsweek op basis van Reuters, en berichtgeving rond de top tussen Trump en Xi. Niet onafhankelijk geverifieerd: het Amerikaanse aanbod van sanctieverlichting (anonieme functionarissen, onbevestigd door het Witte Huis); de Iraanse claims over onderschepte drones en controle over de Straat; het CENTCOM-cijfer van een miljard vaten (tijdvak onbekend); het vermeende Chinese voorstel over Taiwan (anonieme bronnen); de melding over Pavlovskaja (Telegram); Bessents termijn van twee weken (op basis van een Al Arabiya-kop).