Een kapitein die deze week de Straat van Hormuz nadert, krijgt van drie partijen te horen waar hij mag varen. De aanwijzingen spreken elkaar tegen, en alle drie worden ze gehandhaafd. Dat is de kern van de escalatie van deze week, en de reden dat de olieprijs richting de honderd dollar loopt.

9 september 2026

Stelt u voor: u vaart met een geladen tanker richting de Straat van Hormuz, de zeeëngte tussen Iran en Oman waar vóór de oorlog ongeveer een vijfde van alle olie en vloeibaar gas ter wereld doorheen ging. U wilt weten of u erdoor mag. Het antwoord hangt af van wie u het vraagt.

De Amerikaanse marine zegt: wij bepalen wie hier vaart. Sinds de hervatting van de blokkade zijn vierennegentig schepen omgeleid, drie uitgeschakeld en twee geënterd. Vaart u door zonder Amerikaanse instemming, dan loopt u dat risico.

De Iraanse Revolutionaire Garde zegt: een deel van dit water is verboden gebied. Woensdagochtend viel de Garde tien schepen aan — twee Amerikaanse vaartuigen en acht olietankers — omdat die volgens Teheran een verboden en onveilige zone binnenvoeren.

En Oman zegt, samen met Iran: hier liggen de veilige vaarroutes. Mohsen Rezaei, secretaris van de Iraanse Hoge Raad voor Nationale Veiligheid, kondigde zondag aan dat de met Muscat overeengekomen doorvaartkaarten binnen enkele dagen worden ondertekend. 
Drie antwoorden, drie kaarten, één zeestraat.
Wie de ene volgt, overtreedt de andere twee.

Wat er precies naast elkaar geldt

1. De Amerikaanse blokkade. Washington voert een tweeledige operatie: koopvaardijschepen worden door de Straat begeleid om de olietoevoer naar de wereldmarkt op gang te houden, terwijl de Iraanse export met een blokkade net daarbuiten wordt afgesneden. Handhaving gebeurt door de Amerikaanse marine. Dinsdagnacht vernietigde het Centraal Commando vijf Iraanse olietankers en publiceerde daar beelden van, waaronder die van de zinkende ruwe-oliecarrier M/T Riesco in de Golf van Oman. CENTCOM noemde de schepen onderdeel van een schaduwvloot die de Revolutionaire Garde financiert.

2. De Iraanse exclusiezone. Rezaei kondigde een maritieme verbodszone aan die loopt vanaf de rand van de Amerikaanse blokkade, door de Straat, tot in de Golf zelf — precies het spiegelbeeld van de Amerikaanse maatregel. De officiële afkondiging met kaarten moet nog komen, maar de zone wordt al gehandhaafd: de tien schepen die woensdag werden aangevallen, voeren volgens Teheran een gebied binnen dat formeel nog niet bestaat.

3. De Iraans-Omaanse corridor. Los daarvan onderhandelt Teheran met Oman over vastgelegde vaarroutes. Iraanse diplomaten spreken over substantiële voortgang; minister Araghchi presenteert het als de manier om de veiligheid en de vrijheid van navigatie te waarborgen. Het is de enige van de drie ordeningen die bij afspraak tot stand komt in plaats van bij wapengeweld — en tegelijk de enige waar de Verenigde Staten niet aan tafel zitten.

Het gevolg laat zich raden. Reuters telde op 7 september zeven schepen die de Straat passeerden. Verzekeraars en reders trekken zich terug, de kosten lopen op, en Brent-olie naderde woensdag de honderd dollar per vat — vanaf vijfenzeventig dollar half augustus. Niet omdat de zeestraat fysiek is afgesloten, maar omdat niemand meer weet welke regels er gelden.

De prijslijst van de escalatie

De aanleiding voor de aanval op de vijf tankers waren twee Iraanse raketaanvallen op een Amerikaans oorlogsschip in de dagen ervoor. Minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio, op reis in Colombia, legde de logica openlijk uit: zolang Iran probeert Amerikaanse marineschepen te raken, verliest het telkens tankers.

Dat is geen dreigement maar een tarief. Eén poging op een oorlogsschip kost vijf schepen uit de Iraanse exportvloot. En de aanvallen concentreerden zich bij Kharg, het eiland waarlangs negentig procent van de Iraanse olie het land verlaat.

Teheran beantwoordde dat met ballistische raketten op de basis bij Al Azraq in Jordanië. Iran claimde zware schade; Amman meldde dat de luchtverdediging achttien van de twintig raketten onderschepte, dat er twee in onbewoond gebied insloegen en dat er geen slachtoffers vielen. Ook bedreigde Iran tankers in Koeweitse en Bahreinse havens, en raakte een tanker met vloeibaar gas beschadigd in de Emiratische haven Khor Fakkan — de haven waarmee de Emiraten Hormuz juist kunnen omzeilen. Wie daarachter zat, is onduidelijk.

Ook parlementsvoorzitter Ghalibaf, inmiddels Irans hoofdonderhandelaar, verklaarde zondag dat het tijdperk van proportionele antwoorden voorbij is. Dat de man aan de onderhandelingstafel de escalatiedoctrine uitspreekt, zegt iets over hoe die twee sporen in Teheran samenlopen.

Twee tegenstrijdige successen

In Washington bestaan intussen twee onverenigbare versies van hoe het gaat. Vicepresident Vance verklaarde begin september dat de doorvaart bijna op vooroorlogs niveau ligt. President Trump zei dinsdag, bij een evenement rond de vijfentwintigste verjaardag van 11 september, dat Iran zwaar is gestraft en dat de blokkade effectiever is gebleken dan iemand voor mogelijk hield.

Beide zijn bedoeld als goed nieuws, maar ze kunnen niet allebei kloppen. Ofwel de Straat is dichtgeknepen en de campagne bijt — met wereldwijde tekorten aan brandstof en Amerikaanse dieselprijzen boven de 5,90 dollar per gallon als prijs — ofwel de olie stroomt gewoon door en van een wurggreep is geen sprake. Trump legde die verbinding zelf toen hij op sociale media beloofde dat de brandstofprijs sterk zal dalen zodra de oorlog gewonnen is: naar drie dollar per gallon, uiteindelijk onder de twee. Tien weken voor de tussentijdse verkiezingen.

Even opvallend is dat de opgegeven reden voor de oorlog blijft verschuiven. Trump sprak dinsdag over het voorkomen van een Iraans kernwapen. Minister Bessent voert een economische campagne onder de naam Operation Economic Outcast, gericht op het instorten van het regime; deze week sanctioneerde hij zesendertig doelwitten, waaronder vrijwel de hele Iraanse luchtvaartsector, plus toeleveranciers in Turkije, de Emiraten, Kazachstan en Maleisië. Netanyahu noemde het ten val brengen van het Iraanse regime deze week Israëls topprioriteit. Het Pentagon hanteert de vrijheid van doorvaart als doctrine. Vier bondgenoten, vier doelen die elkaar niet uitsluiten maar ook niet samenvallen.

Dat de rekening ook bij de buren belandt, bleek maandag. Houthi-strijdkrachten vielen vier Saoedische steden aan — Abha, Khamis Mushait, Najran en de Rode Zee-haven Jazan — waarbij drieënzeventig burgers gewond raakten en energie-installaties werden geraakt. Riyad reageerde tweeledig: het prees de defensiebanden met Washington en stuurde diezelfde week zijn minister van Buitenlandse Zaken naar Moskou.

Hetzelfde patroon boven Kyiv

Aan het andere front speelde zich in dezelfde week een verwante episode af. Steve Witkoff en Jared Kushner bezochten Moskou en Kyiv; dinsdag belden Trump en Poetin een uur lang. Wat er is gezegd, weten we uitsluitend uit Moskou en zelfs dat verschilt per publiek. Tegen het Russische persbureau klonk het gesprek constructief; tegen AFP omschreef dezelfde Kremlin-adviseur het als buitengewoon openhartig, diplomatiek jargon voor onenigheid.

Wat er wordt aangeboden, is wel duidelijk: beëindiging van de oorlog zou de weg vrijmaken voor volledig herstel van de betrekkingen, met nadruk op handel en economie. Poetin verzekerde dat Rusland geen agressieve plannen jegens Europa heeft en noemde de verhalen over een Russische dreiging een voorwendsel voor Europese herbewapening — in dezelfde week waarin Rusland het Duitse consulaat-generaal in Sint-Petersburg sloot en Hongarije tien Russische diplomaten uitzette.

De driedaagse wapenstilstand voor de hoofdsteden, het enige tastbare resultaat van het bezoek, duurde precies zolang als het verblijf van de onderhandelaars. In de nacht van maandag op dinsdag vielen bij een Russische aanval op Kyiv vijf doden en vijfentwintig gewonden. Dezelfde nacht stond de Rosneft-raffinaderij in Saratov in brand na een Oekraïense drone-aanval, de derde keer sinds juli dat die installatie werd geraakt.

En net als in de Golf verschuift het onderhandelen weg van grondgebied. Territorium en NAVO-lidmaatschap blijven muurvast — Moskou eist volgens AFP nog altijd gebied dat het niet heeft veroverd. Maar de Amerikaanse voorstellen gaan volgens Zelensky over graan en energie: een luchtbestand dat energie-infrastructuur ontziet, afspraken over de Zwarte Zee-scheepvaart, mogelijk zelfs over Russische olie- en gasexport. Ook daar draait het om hetzelfde mechanisme als in Hormuz: niet de haven sluiten, maar de scheepvaart zo riskant maken dat reders wegblijven.

De twee oorlogen raken elkaar het hardst in de voorraadkast. Oekraïne heeft contracten voor ongeveer duizend Patriot-raketten, maar de productie duurt jaren, en dus vraagt Kyiv partners om raketten uit hun bestaande voorraden; Duitsland zegde dat toe. Diezelfde onderscheppingsraketten zijn de afgelopen maanden naar de Perzische Golf omgeleid.

Zelensky hoopt Trump rond 20 september te spreken. Rusland stemt deze maand over de Doema, Israël bereidt verkiezingen voor, de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen komen in november en Trumps steun staat op een dieptepunt van drieëndertig procent. Beide oorlogen worden inmiddels in electorale tijd gerekend. En in beide houden alle partijen vol dat de deur openstaat — elk vanaf hun eigen kant.

Bronnen

• Al Arabiya / Reuters, “Iran attacks Jordan, ships near Hormuz after US destroys tankers”, 9 september 2026
• Al-Monitor / Reuters, over de Houthi-aanvallen op vier Saoedische steden en de aangekondigde exclusiezone, 8 september 2026
• The Jerusalem Post, over de Amerikaanse aanvallen op tankers bij Kharg en de corridorafspraken met Oman, 8 september 2026
• Al Arabiya, “Rubio slams Houthis as ‘agents of Iran’”, 8 september 2026
• AFP / Al Arabiya, over de sancties tegen de Iraanse luchtvaartsector onder Operation Economic Outcast, 8 september 2026
• Anadolu, over de uitspraken van Trump bij het 11 september-evenement, 8 september 2026
• Asharq Al-Awsat, over het telefoongesprek Poetin-Trump (AFP) en over de Britse Iran-wetgeving, 8 september 2026
• Asharq Al-Awsat, over Ghalibaf en het einde van de proportionele antwoorden, 6 september 2026
• The Express Tribune, over Araghchi’s uitspraken over Hormuz en het memorandum, 8 september 2026
• Kyiv Independent, over het telefoongesprek Trump-Poetin, de Patriot-voorraden, de aanval op Saratov en de voorstellen over graan en energie, 8 september 2026
• TASS, over de olieprijs, de blokkadecijfers en de scheepvaart door de Straat, 7-8 september 2026