Woensdag 28 oktober bedankte Volodymyr Zelensky in Den Haag premier Rob Jetten voor een nieuw militair pakket van 500 miljoen euro, met luchtverdediging en drones. Dezelfde dag zei Kremlin-adviseur Joeri Oesjakov in Moskou dat Europese deelname aan de komende vredesgesprekken "absoluut niet aan de orde" is. Die gesprekken komen er volgens hem pas "na 4 november", en ook dat hangt af van de situatie op het slagveld. De volgende ochtend trof een Russische drone een trein op het station van Dnipro. Minstens dertien mensen kwamen om.

Een week, vijf data

Wie de agenda's van deze week naast elkaar legt, ziet steeds dezelfde dagen terugkomen. Op dinsdag 3 november stemmen de Amerikanen bij de midterms. Op 4 november moet de Israëlische kiescommissie de uitslag van de verkiezingen van 27 oktober certificeren. Vóór diezelfde 4 november willen bemiddelaars Amerikaanse en Iraanse onderhandelaars in Turkije bij elkaar brengen. Tussen 6 en 10 november verwacht Zelensky de trilaterale gesprekken met de VS en Rusland in Abu Dhabi. En op 10 november komt het nieuwe Israëlische parlement voor het eerst bijeen.

In één venster van acht dagen moeten dus twee oorlogen een volgende stap zetten, terwijl in Washington en Jeruzalem de politieke machtsverhoudingen worden vastgelegd. Dat is geen toeval. Bijna elke partij heeft haar volgende zet bewust na die datum gepland.

Israël: een stembus zonder winnaar

De eerste stembus is al open geweest, en ze leverde geen winnaar op. Met 85 procent van de stemmen geteld kwam Likud uit op 20,8 procent, tegen 16,1 procent voor Yashar van oud-legerchef Gadi Eisenkot. Arabische partijen haalden samen 14,9 procent. Israëlische media schatten het blok-Netanyahu op ongeveer 53 zetels, de oppositie op 48 en de Arabische partijen op 19. Voor een meerderheid zijn er 61 nodig. Likud zakte ten opzichte van de 23,4 procent in 2022, maar deed het beter dan sommige exitpolls voorspelden.

Donald Trump presenteerde dat als succes. Zijn steunbetuiging "helped him a lot", zei hij, en een gelijkspel kon volgens hem "sort of be considered a win". Ondertussen vroeg het hoofd van de kiescommissie de Shin Bet om vermeende buitenlandse financiering te onderzoeken, zonder details te noemen. Likud sprong erop, terwijl de commissie zelf weinig onregelmatigheden meldt en de oppositie waarschuwt voor bangmakerij.

Netanyahu blijft premier zolang er geen nieuwe regering is, en dat kan weken duren. Op de verkiezingsavond zei hij dat Israël samen met Trump zijn vijanden zal confronteren. Experts die AP sprak, zien een scenario waarin een hernieuwde totale oorlog met Iran hem de kans geeft een eenheidsregering met zichzelf aan het hoofd af te dwingen. Daar staat een tegenargument tegenover: een premier zonder meerderheid heeft ook minder ruimte voor een groot militair avontuur. Welke lezing klopt, hangt mede af van wat er in de andere hoofdsteden gebeurt de aankomende dagen.

Iran: vier dagen of zeven

Aan Iraanse kant draait het om een zevendagenplan dat minister Araghchi in september in New York aan Witkoff en Kushner presenteerde. Het plan beoogt een einde aan de vijandelijkheden in Iran en Libanon, het vrijgeven van bevroren tegoeden, het opheffen van de oliesancties en het beëindigen van de Amerikaanse blokkade. Volgens het Saoedische Al Hadath bevat het nieuwe tijdpad ook het heropenen van Hormuz en een uitnodiging aan internationale inspecteurs. Volgens The Guardian wil onderhandelaar Bagheri de termijn waarbinnen Iran de straat na sanctieverlichting heropent, terugbrengen van zeven naar vier dagen. Araghchi zei woensdag dat het plan bij uitvoering "in minder dan een week" afgerond kan zijn.

Over de onderdelen liggen de partijen volgens een betrokken functionaris tegenover Reuters niet ver uit elkaar. Het conflict zit in de volgorde. Iran wil eerst sanctieverlichting, Europese diplomaten willen eerst inspecteurs terug, en Washington wil eerst dat Iran ophoudt zijn bondgenoten te financieren.

Minister van Financiën Scott Bessent liet woensdag op CNBC weten waarom Washington geen haast heeft. De Revolutionaire Garde "is talking about a collapse", zei hij, en de geldstroom naar de Houthi's, Hamas en Hezbollah wordt afgesneden. Eerder voorspelde hij dat de Iraanse economie met meer dan een kwart krimpt en dat Iran "geen olie op het water" heeft. Hij verwierp het idee dat Teheran de midterms kan afwachten. Dit zijn claims van een Amerikaanse minister, zonder onafhankelijk bewijs, en vergelijkbare voorspellingen van een Iraanse ineenstorting deed hij al in het voorjaar.

Hier ligt de kern van deze week. Niemand weigert te onderhandelen, maar elke partij rekent erop dat wachten de ander meer kost dan haarzelf. Iran wil het tijdpad inkorten omdat de druk toeneemt, Washington wil de druk laten doorlopen omdat die volgens Bessent werkt, en Netanyahu heeft tijd nodig om een coalitie te smeden. Op een campagnebijeenkomst in Ohio herhaalde Trump volgens TASS ondertussen zijn idee om Hormuz om te dopen tot "Trump Strait". Dezelfde waterweg krijgt zo twee verhalen voor twee publieken.

Oekraïne: het slagveld als agenda

In Oekraïne hetzelfde patroon. Het zou de eerste trilaterale ronde in meer dan acht maanden worden, op technisch niveau, over een mogelijk staakt-het-vuren voor energie en scheepvaart, gevangenenruil en de terugkeer van door Rusland ontvoerde kinderen. Het kernconflict blijft de Russische eis dat Kyiv delen van de Donbas afstaat. Kyiv rekent op 6 tot 10 november, Moskou op "na 4 november". Volgens Zelensky hangt de datum af van Washington, volgens Oesjakov van het slagveld.

Trump zei op Joint Base Andrews dat er "very soon" een ontmoeting met Poetin en Zelensky wordt opgezet. Hij noemde geen datum, en uit zijn woorden valt niet op te maken of hij zelf aan tafel zou zitten. Poetin heeft een persoonlijke ontmoeting met Zelensky tot nu toe steeds afgewezen. Lavrov zei dinsdag tegen Afrikaanse media dat het conflict, of volgens een andere lezing de informatieoorlog eromheen, "de neiging heeft te escaleren".

Beide kanten voeren de druk op in de dagen vóór de gesprekken. In de nacht van woensdag op donderdag kreeg Moskou volgens de burgemeester meer dan 600 Oekraïense drones te verwerken, en werden vluchten op grote luchthavens stilgelegd. Een paar uur later volgde de aanval op Dnipro. Het enige bestand dat wel standhoudt, is lokaal: een staakt-het-vuren in Oleshky, waarbij volgens een adviseur van Melania Trump Poetin graag zag dat zij bemiddelde.

Europa betaalt, Moskou kiest de stoelen

Europa probeert deze week op vier manieren tegelijk invloed te krijgen. De Finse president Stubb en de Noorse premier Støre belden dinsdag 90 minuten met Poetin, als leiders van hun eigen land en niet namens Europa, in afstemming met Kyiv. Denemarken reageerde publiek kritisch, de Europese Commissie benadrukte dat ze vooraf op de hoogte was en dat Europa met één stem moet spreken. Volgens het FT las Poetin zijn gesprekspartners de les over Russische geschiedenis; de Amerikaanse denktank ISW concludeert dat hij zijn maximalistische eisen herhaalde.

In Bratislava juichte premier Robert Fico in een video: "hallelujah", eindelijk begreep Europa dat het met Poetin moet praten. Hij pleitte er ook voor de Russische olie- en gasleveringen te behouden. Fico is al jaren de meest Kremlin-vriendelijke regeringsleider in de EU, dus zijn reactie is minder een nieuwe beweging dan een oude positie met een nieuwe aanleiding.

Den Haag koos een andere weg. Naast de 500 miljoen euro militaire steun kondigde het kabinet 1,2 miljard euro niet-militaire hulp aan, verspreid over drie jaar, en een gezamenlijk luchtverdedigingsproject met de naam Bliksem. Zelensky benadrukte dat Oekraïne vooral raketten nodig heeft om ballistische aanvallen te onderscheppen. Juist die interceptors zijn schaars sinds de Amerikaanse voorraden in de Iran-oorlog zijn aangesproken.

Zo betalen Europese landen een groot deel van de rekening, en Zelensky vraagt om minstens tien jaar financiering van zijn leger na een akkoord. Aan de tafel in Abu Dhabi is volgens Moskou geen plaats voor hen.

Wat het kost aan de pomp

De twee oorlogen komen samen bij de energieprijs, en daar wordt het ook voor de Nederlandse lezer concreet. Araghchi waarschuwde woensdag op X dat elke door Israël aangestuurde militaire actie in de Golf verwoestend zou zijn voor de internationale markten, een zorg voor "zowel gasleveranciers als afnemers". Hij noemde gas, niet olie, en sprak daarmee ook Europa aan, waar de gasprijs op de Nederlandse TTF-markt wordt bepaald. Opvallend is dat hij Israël aanwees en niet de VS, op de dag dat Teheran met Washington via bemiddelaars praat.

Intussen haalt Washington Russische diesel binnen om de pompprijzen te drukken die door de eigen blokkade van Iran zijn opgelopen. AFP koppelde Trumps hernieuwde toenadering tot Poetin direct aan die dieseldeal. De druk op Iran wordt zo deels betaald met brandstof uit Moskou, terwijl de EU juist van Russische energie af wil en Fico er meer van wil.

Slot

Wat deze week laat zien, is een gedeelde gok.

In beide oorlogen ligt een voorstel op tafel en is een datum genoemd. In beide houdt elke partij haar volgende zet vast tot na 4 november, in de verwachting dat de tijd voor haar werkt.

Iran rekent erop dat de druk op Washington toeneemt zodra de verkiezingen voorbij zijn en de pompprijzen blijven knellen. Washington rekent erop dat de Iraanse economie eerder breekt dan de Amerikaanse kiezer. Netanyahu heeft tijd nodig om een coalitie te smeden, en een nieuwe oorlog kan hem die tijd geven. Moskou laat het slagveld bepalen wanneer er gepraat wordt, en Kyiv wacht op een datum uit Washington.
Die verwachtingen sluiten elkaar uit. Als Bessent gelijk heeft, schuift Teheran op. Als Teheran gelijk heeft, zit Trump na 3 november met een duurdere oorlog en minder geduld. Wie zich verrekent, betaalt met een slechtere onderhandelingspositie, of met een escalatie die niemand openlijk heeft aangekondigd maar die AP en Lavrov al voorzien.

Europa staat er intussen buiten. Het betaalt voor luchtverdediging en wederopbouw, voert vier verschillende gesprekken met Moskou, en draagt via de gas- en dieselprijs de kosten van beide oorlogen, maar zit in Abu Dhabi niet aan tafel.
Na 4 november wordt duidelijk wie de tijd goed heeft ingeschat. Tot die tijd geldt in beide oorlogen dat wachten zelf de strategie is.

Bronverantwoording:

dit artikel is gebaseerd op berichtgeving van Al Arabiya, Asharq Al-Awsat en Al Hadath (Saoedische media), Reuters, AFP, AP, Newsweek, The Guardian, de Kyiv Independent, Ukrinform, Censor.net, Interfax-Oekraïne, Yle, EUobserver, News in English, Militarnyi, Iran International (oppositiezender) en het Russische staatspersbureau TASS. Uitspraken van regeringen en partijen zijn als claim weergegeven. Niet onafhankelijk geverifieerd: de Iraanse inkorting van zeven naar vier dagen (Saoedische en Britse bronnen), de economische cijfers van minister Bessent, de vorm van de door Trump aangekondigde ontmoeting, en de uitspraak van Trump over de "Trump Strait" (alleen TASS, met een eerder gedocumenteerd precedent in september). Over Lavrovs uitspraak verschillen persbureaus in hun weergave: het conflict of de informatieoorlog eromheen. De Israëlische uitslag is voorlopig; de telling van de stemmen van afwezigen liep op het moment van schrijven nog.