Op vrijdag 26 juni werd in Washington met handdrukken en plechtige verklaringen een trilateraal raamwerkakkoord ondertekend tussen Libanon, Israël en de Verenigde Staten. De Israëlische premier Benjamin Netanyahu noemde het "historisch". Twee dagen later, op zondag 28 juni, verklaarde de Amerikaanse president Donald Trump dat de Islamitische Republiek Iran "niet langer zou bestaan" als Washington gedwongen werd de oorlog te hervatten. Tussen die twee momenten lagen Amerikaanse luchtaanvallen op Iran, Iraanse vergeldingsaanvallen op Amerikaanse bases in Koeweit en Bahrein, en een Straat van Hormuz die opnieuw in vlammen stond.

Twaalf dagen nadat het memorandum of understanding tussen de Verenigde Staten en Iran werd getekend — het akkoord dat een "permanent" einde aan de oorlog moest brengen — is die vrede in haar tegendeel verkeerd. En terwijl het zuiden van het Midden-Oosten weer ontvlamt, raast tweeduizend kilometer naar het noorden de oorlog in Oekraïne onverminderd door. Wie de gebeurtenissen van dit weekend naast elkaar legt, ziet geen losse crises, maar één patroon: vrede die op de ene plek wordt getekend terwijl de oorlog op de andere terugkeert.

De wapenstilstand die geen vrede was

De aanleiding was, opnieuw, een schip. Op donderdag 25 juni werd een vrachtschip in de Straat van Hormuz volgens het Britse maritieme agentschap UKMTO geraakt door "een onbekend projectiel", op slechts veertien kilometer van de kust van Oman, met schade aan de brug maar zonder slachtoffers. Trump weet de aanval aan Iran en noemde het een "dwaze schending" van het staakt-het-vuren. De VN-scheepvaartorganisatie schortte daarop haar plan op om zo'n zeshonderd schepen en elfduizend zeelieden te evacueren die sinds het begin van de oorlog in de Golf vastzaten.

Daarna volgde de spiraal. Amerikaanse strijdkrachten voerden vrijdag aanvallen uit op Iraanse doelen; toen op zaterdag een Panama-gevlagde tanker, de "Kiku", door een Iraanse drone zou zijn getroffen, sloeg de VS opnieuw toe. Het Amerikaanse Centraal Commando zei militaire bewakings-, communicatie-, luchtverdedigings-, drone-opslag- en mijnenlegfaciliteiten te hebben geraakt. "Iran kreeg een kans om het staakt-het-vuren te eerbiedigen, maar koos ervoor dat niet te doen," aldus CENTCOM.

Teheran las dezelfde gebeurtenissen volstrekt anders. Het Iraanse ministerie van Buitenlandse Zaken veroordeelde de aanvallen door "het terroristische Amerikaanse leger" op "monitoring- en bewakingsfaciliteiten" aan de zuidkust, en benadrukte zijn vastberadenheid om de "nationale soevereiniteit" te verdedigen. Iran zei vergeldingsaanvallen te hebben uitgevoerd op Amerikaanse bases in Koeweit en Bahrein. De Iraanse marine claimde Amerikaanse doelen in de regio te hebben geraakt.

Hetzelfde feit, twee onverenigbare werkelijkheden: voor Washington een gerechtvaardigde reactie op Iraanse agressie tegen de scheepvaart, voor Teheran een terroristische schending van zijn soevereiniteit. Het is het patroon dat deze oorlog vanaf het eerste uur heeft gekenmerkt — niet alleen onenigheid over wie gelijk heeft, maar over wat er feitelijk is gebeurd.

En boven alles hing Trumps ultimatum, het scherpste tot nu toe: "Er kan een punt komen waarop we niet langer redelijk kunnen zijn, en gedwongen worden de klus die we zeer succesvol begonnen militair af te maken. Als dat gebeurt, zal de Islamitische Republiek Iran niet langer bestaan." Het is veelzeggend dat juist het eerste artikel van het memorandum dat beide partijen deze maand tekenden, hen verplicht "af te zien van de dreiging met of het gebruik van geweld tegen elkaar". Dat artikel wordt nu door beide kanten tegelijk ingeroepen en geschonden.

De zeestraat als inzet

De kern van de botsing is de controle over de Straat van Hormuz, waardoor in vredestijd ongeveer een vijfde van de wereldwijde olie- en gasexport vaart. Het akkoord voorzag in een tolvrije, veilige doorvaart, maar slechts voor zestig dagen, en onder voorwaarden waarover de partijen het nooit eens werden. Toen de VN-scheepvaartorganisatie en Oman eind vorige week een tijdelijke doorvaartcorridor openden, verklaarde de Iraanse Revolutionaire Garde dat dit "zonder Teheran te raadplegen" was gebeurd, en dat de enige geautoriseerde route langs de Iraanse kust loopt. Schepen die de Iraanse regie negeren, zouden "harder dan voorheen" worden aangepakt.

De Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araghchi, sprekend in Bagdad, waarschuwde dat elke poging om de met de VS overeengekomen routes te omzeilen "alleen zal leiden tot complexere situaties en vertragingen in de heropening van de Straat van Hormuz, en de spanningen zal verhogen". Een adviseur van de Iraanse opperste leider, Mohammad Mokhber, vatte de inzet onomwonden samen: zolang Iran de zeestraat beheert, zullen "de hegemoniale dromen van de Verenigde Staten in de regio niet worden verwezenlijkt".

Dat is precies waar het om draait. De controle over Hormuz is voor Iran geen logistieke kwestie maar een hefboom en volgens analisten een bewust bespeelde. HA Hellyer van het Londense onderzoeksinstituut RUSI merkte op dat voor Teheran "een langgerekte onderhandeling, vergezeld van gecontroleerde druk in de straat, in zijn voordeel kan werken". Experts verwachten dat er meer incidenten in Hormuz zullen volgen. De zeestraat is daarmee verschoven van een doorvaart die de Amerikaanse marine decennialang openhield, naar een betwist gebied waar Iran mede de voorwaarden dicteert.

De Golf kiest positie

De Iraanse aanvallen op Koeweit en Bahrein brachten een nieuwe dimensie: de oorlog raakte nu rechtstreeks de Golfstaten. Bahrein, thuishaven van de Amerikaanse Vijfde Vloot, veroordeelde de "verraderlijke Iraanse aanvallen" en zei raketten en drones te hebben onderschept. Koeweit sprak van "Irans gruwelijke agressie". Saoedi-Arabië veroordeelde de "flagrante" Iraanse aanvallen scherp, noemde ze een schending van het internationaal recht en het VN-Handvest, en betuigde zijn volledige steun aan beide buurlanden.

Niet de hele regio sloot de rijen tegen Teheran. De Iraakse minister van Buitenlandse Zaken Fuad Hussein, naast Araghchi in Bagdad, nam een opvallend andere positie in: Irak steunt het opheffen van de Amerikaanse zeeblokkade en de heropening van Hormuz, maar "steunt het uitbreiden van de oorlog naar de Golfstaten niet, en steunt geen aanvallen op Iran". Tussen de veroordelende Golfmonarchieën en het bemiddelende Bagdad tekent zich de verdeeldheid af van een regio die wordt gedwongen positie te kiezen in een conflict dat niemand onder controle heeft. Turkije, NAVO-lid en gastheer van een naderende top, waarschuwde voor "ongecontroleerde escalatie".

De paradox van Libanon

Terwijl de Golf ontvlamde, werd het Libanese front juist formeel bezegeld en daarin schuilt de scherpste tegenstelling van het weekend. Het trilaterale raamwerk dat vrijdag in Washington werd getekend, na vijf onderhandelingsrondes, moet de weg effenen naar vrede tussen Israël en Libanon en voorziet in de ontwapening van Hezbollah. De Israëlische gezant vatte het samen: "Iran is eruit, Hezbollah is eruit, en de weg naar vrede tussen Israël en Libanon is erin." Netanyahu noemde het akkoord "historisch voor Israël" — een opmerkelijke wending van dezelfde premier die het Iran-akkoord eerder "verschrikkelijk" had genoemd.

Maar op de grond werd de vrede meteen verworpen. Hezbollah-leider Naim Qassem wees een deal om het conflict te beëindigen af; Hezbollah-parlementariër Hassan Fadlallah waarschuwde voor "intern conflict" in Libanon en voorspelde dat het akkoord niet zal worden uitgevoerd. De woordvoerder van het Iraanse ministerie van Buitenlandse Zaken benadrukte dat een Israëlische terugtrekking uit Libanon "een essentiële voorwaarde" is voor een definitief akkoord — maar de Washington-deal lijkt daar niet in te voorzien. En het geweld liep door: zondag meldden Libanese staatsmedia een nieuwe Israëlische aanval op het zuiden, terwijl het Israëlische leger zei dat een soldaat was gesneuveld. Israëls defensieminister Israel Katz had eerder gedreigd "geweld" tegen Iran te gebruiken als het de uitvoering van de Libanon-deal zou blokkeren.

Vrede getekend in een conferentiezaal in Washington, verworpen in Beiroet, en al weer geschonden in de heuvels van Zuid-Libanon — binnen het etmaal. De oorlog wordt niet beëindigd; hij verplaatst zich van het ene front naar het andere.

Het Europese front raast door

Aan de oorlog in Oekraïne kwam dit weekend evenmin enige uitweg in zicht. In de nacht van 27 juni troffen Oekraïense langeafstandsraketten een militair-industriële sleutelfaciliteit in Volgograd — het bedrijf Titan-Barrikady, dat lanceerinstallaties produceert voor Russische ballistische rakettensystemen. Een dag later raakte Oekraïne twee Russische olieraffinaderijen. Het is dezelfde strategie als in het zuiden: de oorlogsmachine van de tegenstander raken bij zijn energie- en productiecapaciteit. In bezet Oekraïens gebied geldt inmiddels brandstofrantsoenering; Kyiv probeert via aanvallen op de logistiek de bezette Krim, zoals een Oekraïense functionaris het uitdrukte, "in een eiland te veranderen".

Aan Russische zijde geen spoor van toenadering. President Vladimir Poetin erkende zondag, sprekend voor de regeringspartij met het oog op de parlementsverkiezingen van september, dat Rusland "een moeilijke periode doormaakt", maar Moskou heeft laten weten te streven naar "de overwinning, niet de implementatie" van eerdere afspraken. De Russische tegenaanvallen op Oekraïense steden gaan onverminderd door, met burgerslachtoffers tot gevolg. Het diplomatieke spoor ligt stil: het Kremlin wacht naar eigen zeggen op de terugkeer van de Amerikaanse gezanten Steve Witkoff en Jared Kushner — dezelfde onderhandelaars die zijn opgeslokt door het Iran-dossier. De eindige aandacht van één supermacht, verdeeld over twee oorlogen die zich geen van beide laten beëindigen.

Eén patroon, twee zeestraten

Wat de fronten verbindt, is meer dan gelijktijdigheid. In het zuiden is de Straat van Hormuz het brandpunt; in het noorden de Straat van Kertsj en de Russische raffinaderijen. In beide oorlogen is energie-infrastructuur het beslissende wapen geworden, en in beide draait het om de vraag wie de doorvaart en de aanvoer beheerst. In het zuiden biedt Washington bescherming van de scheepvaart aan als een dienst — Trump opperde eerder dat de VS, mocht de deal mislukken, zelf tol zou kunnen heffen op Hormuz "voor geleverde diensten als de Beschermengel van de regio". In het noorden eist het dat de Europese bondgenoten meer betalen en meer dragen. De Amerikaanse macht trekt zich niet zozeer terug als wel herschikt — gerantsoeneerd over twee theaters, en steeds vaker als rekening gepresenteerd.

Of dit een keerpunt is, valt vandaag niet te zeggen; de situatie verandert per uur, en de claims van alle partijen over wat precies is geraakt en met welk gevolg lopen sterk uiteen. Wat wel zichtbaar is, is een wereld waarin akkoorden worden getekend zonder dat ze de oorlog beëindigen, waarin dezelfde dag vrede én geweld kan brengen, en waarin een supermacht twee conflicten tegelijk probeert te beheersen zonder er een van te kunnen sluiten. Twaalf dagen na de handtekening die een einde aan de oorlog beloofde, brandt de Golf opnieuw — en in Washington werd intussen, met droge ogen, een andere vrede "historisch" genoemd.

Bronnen

Westerse persbureaus 

• Reuters — Amerikaanse aanvallen op Iran na de aanval op een vrachtschip in de Straat van Hormuz; CENTCOM-verklaring; Iraanse marine-tegenaanval; daling olieprijs (27 juni 2026)
• Agence France-Presse (AFP) — Trump noemt de Iraanse droneaanval een “dwaze” schending; de tanker “Kiku”; Iraanse vergeldingsaanvallen op Koeweit en Bahrein; het Trump-ultimatum “Iran zal niet langer bestaan” (26-28 juni 2026)

Golf- en regionale media

• Al Arabiya English — eigen berichtgeving: Saoedische veroordeling van de aanvallen op Koeweit en Bahrein; Araghchi en de Iraakse minister Hussein in Bagdad; de IRGC-positie over de Hormuz-routes; het Mokhber-citaat over de “hegemoniale dromen” van de VS
• Al Arabiya English — het trilaterale Libanon-Israël-VS-raamwerk in Washington; Netanyahu “historisch voor Israël”; reacties van Hezbollah (Qassem, Fadlallah)

Iraans en staatsperspectief

• Iraans ministerie van Buitenlandse Zaken (verklaring) — veroordeling van de “terroristische” Amerikaanse aanvallen; “verdediging van de nationale soevereiniteit”
• Islamitische Revolutionaire Garde (IRGC) — controle over de doorvaart; waarschuwing dat overtredende schepen “harder dan voorheen” worden aangepakt
• TASS (via doorgifte) — Poetins toespraak over de “moeilijke periode”; de Russische streefkoers naar “overwinning, niet implementatie”

Amerikaanse zijde

• US Central Command (CENTCOM) — verklaring over de aanvallen en de “voortgezette Iraanse agressie tegen de commerciële scheepvaart”
• Truth Social (Donald Trump) — de “dwaze schending”; het ultimatum

Maritiem en internationaal

• UK Maritime Trade Operations (UKMTO) — het “onbekende projectiel” dat het vrachtschip raakte, veertien kilometer van Oman
• Internationale Maritieme Organisatie (IMO/VN) — opschorting van de evacuatie van circa 600 schepen en 11.000 zeelieden
• Ministerie van Buitenlandse Zaken van Turkije — waarschuwing voor “ongecontroleerde escalatie”

Oekraïne / noordelijk front

• The Kyiv Independent — Oekraïense Flamingo-raketten treffen de fabriek Titan-Barrikady in Volgograd; de Krim-logistiekcampagne; Russische tegenaanvallen met burgerslachtoffers
• Reuters (via doorgifte) — Oekraïense aanvallen op twee Russische olieraffinaderijen; het Kremlin over de opschorting van het Oekraïne-spoor in afwachting van Witkoff en Kushner

Analyse

• Royal United Services Institute (RUSI), Londen — HA Hellyer over Irans belang bij een gerekte onderhandeling met “gecontroleerde druk” in de zeestraat

Dit betreft een zich ontvouwende situatie. Uitspraken en claims van de betrokken partijen — over wie het staakt-het-vuren schond, welke doelen zijn geraakt, de aard en gevolgen van de aanvallen, en de reikwijdte van het Libanon-akkoord — zijn weergegeven als claim, niet als vaststaand feit. De bronnen vertegenwoordigen bewust uiteenlopende en deels tegenstrijdige perspectieven; framing en woordkeuze verschillen sterk per herkomst. Cijfers en toedrachten kunnen door de snelle ontwikkelingen achterhaald zijn.