Op zondag 21 juni zaten de Amerikaanse vicepresident JD Vance en de Iraanse parlementsvoorzitter Mohammad Baqer Ghalibaf voor het eerst samen aan tafel in het Zwitserse Bürgenstock, om de uitvoering van het zes dagen eerder getekende vredesakkoord te bespreken. “Ik voel me geweldig over waar we staan in Libanon,” verklaarde Vance bij aanvang. “We werken allemaal aan regionale vrede.” Op vrijwel hetzelfde moment plaatste de Amerikaanse president Donald Trump een bericht op Truth Social: “Iran moet onmiddellijk hun goedbetaalde proxy’s in Libanon stoppen met problemen veroorzaken. Zo niet, dan raken we Iran opnieuw heel hard, net als vorige week, alleen harder.” Een dag eerder hadden Israëlische luchtaanvallen in Libanon minstens dertig mensen gedood.

In dezelfde uren, ruim tweeduizend kilometer naar het noorden, ruimde Moskou het puin van de zwaarste Oekraïense aanval op de Russische hoofdstad in twee jaar oorlog. Twee conflicten, twee continenten, één terugkerend beeld: oorlogen die de Verenigde Staten zegt te willen beëindigen, maar die zich niet laten beëindigen — alleen beheren, bevriezen of doorschuiven. Wie beide theaters naast elkaar legt, ziet niet twee losse crises, maar 1 patroon.

Oekraïne brengt de oorlog naar Moskou

In de nacht van 18 juni lanceerde Oekraïne zijn grootste droneaanval op de Russische hoofdstad sinds het begin van de grootschalige invasie. Volgens het Russische ministerie van Defensie onderschepte de luchtverdediging bijna duizend drones over een breed deel van Rusland, waarvan 194 boven Moskou zelf. De aanval trof de Moskou-olieraffinaderij — gelegen op zo’n vijftien kilometer van het Kremlin en goed voor meer dan een derde van de brandstofmarkt van de hoofdstadregio — voor de tweede keer in een week. Zeventien mensen raakten gewond; de grote luchthavens van Moskou werden tijdelijk gesloten.

President Zelensky noemde de aanvallen een “gerechtvaardigd” antwoord op de Russische beschieting van een door UNESCO beschermd kloostercomplex in het hart van Kyiv eerder die week. Kyiv noemt zijn campagne tegen de Russische energie-infrastructuur openlijk zijn “long-range sanctions”: een poging om de economische ruggengraat van de Russische oorlogsmachine te breken. “Dit is tijd dat de oorlog eindigt,” voegde Zelensky eraan toe, “en Rusland moet de noodzakelijke stappen in de diplomatie zetten.” Maar zijn boodschap was er een van vuur, niet van vrede: na een eerdere aanval op dezelfde raffinaderij waarschuwde hij dat, tenzij Poetin de oorlog staakt, “Moskou zal branden.”

De campagne reikt inmiddels tot diep in bezet gebied. In de nacht van 21 juni troffen Oekraïense drones brandstofterminals en haveninfrastructuur aan beide zijden van de Straat van Kertsj — de smalle waterweg die de Zwarte Zee met de Zee van Azov verbindt en als cruciale logistieke ader voor Moskou dient. De Oekraïense defensieminister Mychajlo Fedorov verklaarde dat de dronecampagne de bezette Krim “in een eiland verandert”, afgesneden van de rest van Rusland. Op het schiereiland gelden inmiddels brandstofbonnen en rantsoenering.

Aan Russische zijde toont zich geen enkele beweging richting de uitgang. Kremlin-adviseur Joeri Oesjakov verklaarde dat Rusland “geen implementatie van de Anchorage-akkoorden verwacht, maar de overwinning”, en dat het Westen zich vergist in zijn hoop Rusland te verslaan. Buitenlandminister Sergej Lavrov waarschuwde dat een directe confrontatie tussen de NAVO en Rusland kan escaleren tot een uitwisseling van kernwapens. En terwijl Moskou werd bestookt, ontving president Vladimir Poetin in Kazan de leiders van de ASEAN-landen — een veelzeggende blik naar het oosten, weg van een Europa waarmee geen vergelijk in zicht is. De Russische tegenaanvallen gaan onverminderd door: alleen al in de nacht van 21 juni vuurde Rusland meer dan honderd drones en meerdere ballistische raketten af, met doden in Poltava en Zaporizja, onder wie kinderen.

Het zuiden: Iran sluit opnieuw de zeestraat

In het Midden-Oosten kreeg het zes dagen oude vredesakkoord zijn eerste, en mogelijk beslissende, stresstest. Op 20 juni verklaarde het Iraanse opperbevel de Straat van Hormuz opnieuw gesloten voor de scheepvaart — expliciet als reactie op de Israëlische aanvallen op Libanon, en op wat Teheran omschreef als de niet-nakoming door de Verenigde Staten van het eerste artikel van het memorandum. Door de zeestraat passeert ongeveer een vijfde van de wereldwijde oliehandel; haar sluiting is Irans krachtigste niet-militaire wapen, een economische drukknop met mondiale gevolgen.

De Iraanse positie is daarmee onveranderd hard. President Masoud Pezeshkian herhaalde dat Iran bereid is schriftelijk te garanderen dat het geen kernwapen nastreeft, maar voegde toe: “We zullen ons recht op verrijking niet opgeven, en de andere partij zal geen andere keuze hebben dan dit recht te accepteren.” En toen Trump dreigde Iran “opnieuw heel hard” te raken, antwoordde chef-onderhandelaar Ghalibaf onverzettelijk: “Wij houden geen rekening met Amerikaanse dreigementen. Wat ze ook zeggen — wíj zijn degenen die handelen.”

De eerste onderhandelingsronde in Bürgenstock, onder bemiddeling van Pakistan en Qatar, werd na ongeveer tachtig minuten opgeschort voor intern overleg. Veelzeggend: volgens de Iraanse staatsomroep raakte die ronde het nucleaire dossier (officieel de hele aanleiding van de oorlog) niet eens aan, maar concentreerde ze zich op de uitvoering van het akkoord, met prioriteit voor het Libanon-dossier. Precies daar, op het Libanese front, loopt de vrede vast nog voordat de zwaarste kwestie op tafel komt.

Want de constructiefout van het akkoord ligt bloot. Iran beschouwt het staken van de Israëlische aanvallen op Libanon als de kern van de deal en eist dat de VS daarvoor garant staat. Een Amerikaanse functionaris stelde echter expliciet dat Israëlische terugtrekking uit Libanon geen voorwaarde is, en dat Israël zich mag verdedigen tegen Hezbollah. En de Israëlische regering laat geen ruimte: defensieminister Israel Katz verklaarde dat er “geen enkele beperking” is op het Israëlische leger om dreigingen in Libanon uit te schakelen, en premier Benjamin Netanyahu kondigde aan dat Israël “zo lang als nodig” in Zuid-Libanon blijft. Aan Iran is beloofd dat het bestand alle fronten omvat; aan Israël is verzekerd dat het juist niet aan terugtrekking gebonden is. Twee onverenigbare beloften over hetzelfde punt.

1 artikel, drie schendingen

Nergens wordt de doodlopende weg zo scherp zichtbaar als in de juridische strijd om dat ene eerste artikel van het memorandum, dat de partijen verplicht “af te zien van de dreiging met of het gebruik van geweld tegen elkaar”. Op een en dezelfde dag riepen drie partijen die bepaling tegen elkaar in. Iran stelt dat de Israëlische aanvallen op Libanon, gesteund door Washington, het akkoord schenden. De Verenigde Staten houden vol dat het juist Iran is dat in overtreding is, zolang het Hezbollah niet tot rust brengt — “anders is dat een schending”, aldus de Amerikaanse VN-ambassadeur Mike Waltz. En de Iraanse delegatie wees er fijntjes op dat Trumps dreigement om Iran “harder” te bombarderen zelf een “overduidelijke schending”.

Het is de juridische uitdrukking van een dieper probleem: een akkoord dat door alle partijen tegelijk wordt aangeroepen en geschonden, biedt geen kader om het conflict te beëindigen, maar slechts een nieuw slagveld waarop het wordt voortgezet. De diplomatie ondermijnt zichzelf. Terwijl Vance binnen in Bürgenstock “grote vooruitgang” meldde, dreigde zijn president buiten met nieuwe bombardementen, en lag op de grond een Libanon met dertig doden van de dag ervoor. Vijf werkelijkheden, 1 moment.

De twee zeestraten en het brede rijk

Wat de twee oorlogen verbindt, is meer dan toeval. In beide is een smalle zeestraat het brandpunt geworden, en in beide is energie het wapen. In het zuiden gebruikt Iran de Straat van Hormuz als hefboom om de wereldolieprijs te bedreigen; in het noorden verbrandt Oekraïne via de Straat van Kertsj en de Moskou-raffinaderij de brandstofvoorraden waarop de Russische oorlogsmachine draait. De moderne staat wordt geraakt waar hij het kwetsbaarst is: in zijn energievoorziening.

En in beide theaters verandert de rol van de Verenigde Staten op een veelzeggende manier. Trump liet weten dat de VS, mocht de Hormuz-deal mislukken, zélf tol zou kunnen heffen op de zeestraat — tot wel twintig procent van de passerende olie, als vergoeding “voor geleverde diensten als de Beschermengel van de landen van het Midden-Oosten”. Het is dezelfde logica die hij op de Europese bondgenoten toepast: bescherming is geen vanzelfsprekende hegemoniale taak meer, maar een dienst waarvoor betaald moet worden. Op de G7-top verklaarde hij tegenover de verzamelde leiders simpelweg: “Ik ben de baas.” Tegelijk trekt Washington substantiële militaire middelen terug uit de NAVO — een derde van de voor de alliantie bestemde gevechtsvliegtuigen, een vliegdekschipgroep, een onderzeeër — en eist het dat Europa de “primaire verantwoordelijkheid” voor zijn eigen defensie neemt.

Het beeld dat zich aftekent is dat van een macht die haar bandbreedte moet rantsoeneren. Dezelfde Amerikaanse gezanten, Steve Witkoff en Jared Kushner, pendelen tussen het Iran-dossier in Zwitserland en het Rusland-spoor in Moskou. Nauwelijks was het Iran-theater “afgerond” of Trumps aandacht vloeide terug naar Oekraïne, waar hij toegaf dat hij de oplossing “de makkelijkste van allemaal” had gewaand, maar “wat moeilijker” had bevonden. En in beide theaters waren het niet langer de westerse machten die de vrede dicteerden, maar bemiddelaars van elders: Pakistan en Qatar in het zuiden, terwijl in het noorden de Franse president Macron openlijk erkende dat de Europese Unie niet kan bemiddelen, omdat zij partij is. Europa staat aan de zijlijn van twee oorlogen op zijn eigen flanken.

Geen uitweg, alleen beheer

De eerlijkheid is te dat geen van beide oorlogen voorbij is, en dat de uitkomst van geen van beide vastligt. In het Midden-Oosten loopt nog een onderhandelingsvenster; in Oost-Europa kan het grillige Amerikaanse diplomatieke spoor altijd nog beweging brengen. Voorspellingen over het einde van conflicten — of over het einde van machten — zijn vaker onjuist gebleken dan juist.

Maar wat opvalt aan deze 21ste juni is hoe weinig uitweg er zichtbaar is, en aan hoeveel kanten tegelijk. In het noorden wil Rusland de overwinning, niet de implementatie; intensiveert Oekraïne in plaats van te de-escaleren; en erkent Europa zijn eigen onmacht om te bemiddelen. In het zuiden sluit Iran de zeestraat, dreigt Trump met nieuwe bombardementen, weigert Israël zich te binden, en strandt de eerste gespreksronde binnen tachtig minuten op een breuklijn die de oorlog zelf heeft geschapen. In beide gevallen kunnen de strijdende partijen niet winnen, maar willen zij ook niet verliezen en mist de macht die zich als scheidsrechter opwerpt de middelen, de aandacht en het gezag om beide conflicten beslissend af te sluiten.

Dat is misschien wel de rode draad onder de gebeurtenissen van deze dag: niet dat de Verenigde Staten falen waar zij vroeger zouden zijn geslaagd, maar dat de wereld is veranderd in een plek waar grote oorlogen steeds zeldzamer worden beslecht en steeds vaker enkel beheerd — bevroren tot een volgende escalatie, doorgeschoven naar een volgend onderhandelingsvenster, gemonetariseerd tot een rekening voor bewezen diensten. Twee zeestraten, twee fronten, en op geen van beide een uitweg in zicht. De vraag die de komende weken zal beantwoorden, is niet wie deze oorlogen wint, maar of iemand ze nog kan beëindigen.

Bronnen

Oekraïne / Rusland
• The Kyiv Independent — grootste Oekraïense droneaanval op Moskou sinds twee jaar; ~1.000 drones, Moskou-raffinaderij tweemaal geraakt, 17 gewonden; Zelensky “gerechtvaardigd antwoord”, “long-range sanctions”; aanval op Kertsj-terminals, Krim “in een eiland”; Russische tegenaanvallen, doden Poltava/Zaporizja (18-21 juni 2026)
• The Kyiv Independent — VK-pakket: 150.000 drones uit bevroren Russische activa; VK neemt MNF-U-commando; Ramstein/Brussel-steun; Zelensky over anti-ballistische samenwerking en post-G7-gesprek met Trump en Macron (18 juni 2026)
• TASS — Oesjakov: “Rusland verwacht geen implementatie maar overwinning”, “Westen vergist zich”; Lavrov: NAVO-Rusland-confrontatie kan tot kernwapens escaleren; Macron: EU kan niet bemiddelen; Poetin ontvangt ASEAN-leiders in Kazan; Medvedev over de Iran-deal (21 juni 2026)
Iran / VS / Midden-Oosten
• Al Arabiya / AFP — Trump dreigt Iran “harder” te treffen over Hezbollah; 30 doden door Israëlische aanvallen in Libanon; Vance “ik voel me geweldig over Libanon”; artikel 1 MOU verbiedt dreiging met geweld (21 juni 2026)
• Al Arabiya / AFP — Ghalibaf: “Wij houden geen rekening met dreigementen, wíj handelen”; Iraanse delegatie noemt Trumps dreiging “flagrante schending van artikel 1” (21 juni 2026)
• Al Arabiya / AFP — Pezeshkian: geen kernwapen, maar verrijkingsrecht behouden, “de VS zal geen keuze hebben” (21 juni 2026)
• Anadolu Agency — eerste vierzijdige ronde in Bürgenstock na ~80 minuten opgeschort; ronde raakte niet het nucleaire dossier maar artikel 13, prioriteit Libanon; “56,4% van Israëliërs zegt Netanyahu faalde”; Duitsland waarschuwt tegen Hormuz-tollen (21 juni 2026)
• TASS — Waltz: Iran moet Hezbollah stoppen “anders is dat een schending”; Iran sluit Hormuz over Israëlische aanvallen Libanon en niet-naleving art. 1 VS; eerste containerschip arriveert na opheffing blokkade; gesprekken opgeschort (21 juni 2026)
• Newsweek — Trump opper Amerikaanse Hormuz-tol tot 20% olie “als Guardian Angel”; Iran richt eigen toezichthoudend orgaan op; toll-free slechts 60 dagen; Libanon-spillover (20-21 juni 2026)
Bredere context
• Al Arabiya / AFP — VS vermindert NAVO-middelen (jets, vliegdekschipgroep, onderzeeër); Rutte “not pulling away”; Europa zoekt rol via Frans-Britse Hormuz-missie (17 juni 2026)
• Al Arabiya / Reuters — “I’m the boss” op G7; aandacht verschuift naar Oekraïne; Witkoff/Kushner-kanalen op beide dossiers (17 juni 2026)
Uitspraken van betrokken partijen — waaronder claims over de status van de Straat van Hormuz, de omvang van aanvallen en slachtoffers, de naleving van het memorandum en de reikwijdte ervan op het Libanese front — zijn weergegeven als claim, niet als vaststaand feit. De betrokken partijen presenteren uiteenlopende en deels tegenstrijdige lezingen; framing verschilt sterk per bron.