Op maandag 6 juli begon in Teheran de begrafenisstoet van een man die vijf maanden geleden werd vermoord. Op datzelfde moment vuurde een Chinese onderzeeër een intercontinentale raket af in de Stille Oceaan. In Kyiv telden hulpverleners veertien doden na de zoveelste Russische nachtelijke aanval. En in Ankara bereidden de leiders van de NAVO zich voor op een top waar de Amerikaanse president deze week achtereenvolgens Oekraïne, Syrië en de toekomst van het bondgenootschap zelf op zijn bord krijgt.

Zelden kwamen zoveel breuklijnen van de wereldorde in één week samen als nu. Het zijn geen losse gebeurtenissen. Ze tekenen samen het beeld van een internationale orde in beweging — en van één supermacht die op drie fronten tegelijk wordt uitgedaagd, en overal tegelijk aanwezig probeert te zijn.

De begrafenis van een tijdperk

In Teheran begon maandag de processie voor ayatollah Ali Khamenei, de opperste leider die op 28 februari — de eerste dag van de oorlog — werd gedood in zijn complex in het centrum van de hoofdstad, samen met vier familieleden, bij Israëlische luchtaanvallen die volgens de berichtgeving berustten op Amerikaanse inlichtingen. Na twee dagen opgebaard te hebben gelegen, begint zijn lichaam een tocht die langs Qom en de heilige Iraakse steden Najaf en Karbala voert, om donderdag te eindigen bij het heiligdom van Imam Reza in Mashhad, zijn geboortestad. De menigten konden wedijveren met die voor Khomeini, bijna veertig jaar geleden — een vertoon van veerkracht na vijf weken oorlog.

Maar het meest veelzeggende aan deze begrafenis is wie er níét was. Drie zonen van Khamenei verschenen zeldzaam in het openbaar; zijn opvolger, Mojtaba Khamenei — kort na de dood van zijn vader tot opperste leider benoemd — bleef onzichtbaar. Volgens Iraanse functionarissen raakte Mojtaba zelf gewond bij de aanvallen van februari, en de ernst daarvan blijft onduidelijk. De nieuwe hoogste macht van Iran is een man die zich nog nooit publiek heeft vertoond. Ook de nieuwe commandant van de Revolutionaire Garde en het hoofd van de Quds-strijdmacht kwamen deze week pas voor het eerst uit de schaduw, maanden nadat de Iraanse veiligheidstop ondergronds was gegaan.

Zo bezegelt Iran bij een graf een machtsoverdracht die zich grotendeels in het verborgene heeft voltrokken — terwijl wraak, volgens de berichtgeving, het hoofdthema was bij de ceremonies, en delegaties van Hamas en Hezbollah zich rond de kist verzamelden. De oorlog die met een onthoofding begon, wordt nu ritueel afgesloten onder een erfgenaam die niet durft te verschijnen. Op de achtergrond speelt bovendien de binnenlandse werkelijkheid: de massamobilisatie voor de begrafenis moet ook het beeld verdringen van de protesten van januari, die volgens mensenrechtenorganisaties in een harde repressie werden neergeslagen.

De diplomatie die stokt op de volgorde

De begrafenis is niet alleen symbolisch; ze bepaalt ook het ritme van de diplomatie. De volgende ronde van de indirecte gesprekken tussen Washington en Teheran — mogelijk voor het eerst rechtstreeks — wordt bewust ná de rouwceremonies gepland, in de derde week van juli. Ondertussen blijft de kern van het conflict onopgelost.

De onderhandelingen stokken op een fundamenteel meningsverschil over de volgorde. Iran wil de Straat van Hormuz niet volledig heropenen en weigert zelfs maar te praten over zijn nucleaire programma — officieel de hele aanleiding van de oorlog — totdat aan zijn eisen is voldaan: een Israëlische terugtrekking uit Zuid-Libanon en de vrijgave van zijn bevroren tegoeden. Washington wil dat de uitvoering en de onderhandelingen "samen" gaan. Teheran houdt zijn sterkste troeven bewust achter.

Intussen verscherpt Iran zijn greep op de zeestraat op een nieuwe manier: een Iraanse gezant liet weten dat "bevriende naties" een "speciale" behandeling zouden krijgen bij de doorvaartheffingen door Hormuz. De controle over de zeestraat wordt daarmee niet alleen een economische hefboom, maar een geopolitiek instrument om vriend van vijand te scheiden. En op het Libanese front escaleerde de retoriek verder: de Israëlische premier beweerde deze week dat sommige Libanese christelijke dorpen "hadden gevraagd om geannexeerd te worden" door Israël — een uitspraak die de al gespannen situatie een explosieve annexatie-dimensie geeft. Een Israëlische aanval op Nabatieh doodde diezelfde week vier mensen, onder wie drie vrouwen.

Ankara: één president, drie oorlogen

Terwijl Teheran rouwt, verzamelen de NAVO-leiders zich in Turkije voor een top die het brandpunt van meerdere dossiers tegelijk wordt. Het Witte Huis bevestigde dat de Amerikaanse president woensdag achtereenvolgens de Oekraïense president Zelensky en de Syrische president al-Sharaa ontmoet, en marge van de top.

Met Zelensky wil hij bespreken "hoe we de oorlog kunnen beëindigen", om daarna "op te volgen" met Poetin. Maar de vooruitzichten zijn somber: het Kremlin weigert zijn harde territoriale en politieke eisen los te laten, die Kyiv en zijn bondgenoten "capitulatie" noemen, en de door de VS geleide vredespogingen zijn tot dusver "nergens gekomen". De ontmoeting met al-Sharaa raakt dan weer aan Libanon: de president dringt aan op "economische, geen militaire" banden tussen Damascus en Beiroet, nadat de Amerikaanse president had gesuggereerd dat Syrië militair tegen Hezbollah zou kunnen optreden — een echo van de tijd dat Syrië Libanon decennialang domineerde.

Boven dit alles hangt de kwestie van de NAVO zelf. De Amerikaanse president noemde het huidige niveau van Amerikaanse steun aan het bondgenootschap deze week ronduit "belachelijk". Zijn ambassadeur bij de NAVO drong erop aan de last te "verschuiven naar de bondgenoten". En de opperbevelhebber van het bondgenootschap, generaal Alexus Grynkewich, bevestigde dat de Europese landen "in een kwestie van weken" grotendeels de gaten hebben opgevuld die de Amerikaanse troepenreducties achterlieten — een derde minder gevechtsvliegtuigen, een halvering van de drones, nog maar één vliegdekschip in plaats van twee. Het doel, aldus de generaal, is een einde maken aan een "ongezonde onderlinge afhankelijkheid", nu Washington "de mogelijkheid van gelijktijdige conflicten in meerdere theaters onder ogen ziet".

Die ene zin vat de hele week samen. De Verenigde Staten trekken zich terug uit hun Europese verplichtingen niet uit onverschilligheid, maar omdat ze hun krachten moeten rantsoeneren over meerdere fronten tegelijk. Eén president moet op één top Oekraïne, Syrië, Libanon en de toekomst van de NAVO behappen — terwijl in Iran een oorlog sluimert en in de Stille Oceaan een nieuwe rivaal zijn spierballen toont.

Herschikking, geen simpele terugtocht

Toch zou het te makkelijk zijn om dit als een lineaire Amerikaanse terugtocht te lezen, en juist hier ligt een belangrijke nuance. Op dezelfde dagen dat Washington zijn NAVO-verplichtingen "belachelijk" noemt, hervat het de rotatie van zijn troepen in Polen en kondigt het aan er vijfduizend extra soldaten heen te sturen — naar de frontlijnstaat die grenst aan Oekraïne en aan Ruslands bondgenoot Belarus. "Polen is een loyale bondgenoot," aldus de president. Tegelijk werd een akkoord getekend voor de productie van Amerikaanse kruisraketten op Poolse bodem.

Dat is geen tegenspraak, maar een verfijning van het beeld. De Verenigde Staten bouwen af waar het kan — in de brede NAVO-structuur en de "verre" theaters — en versterken juist waar het strategisch cruciaal is: op de scherpste frontlijn, en, bovenal, in het prioritaire theater dat onder de hele herschikking ligt. Want de werkelijke inzet van deze rantsoenering werd deze week zichtbaar in de Stille Oceaan.

Het derde theater

Op maandag vuurde een strategische Chinese kernonderzeeër een raket met een oefenkernkop af in de Stille Oceaan — een zeldzame en openlijke vertoning van Pekings militaire macht in een regio waar de Verenigde Staten, Australië en Nieuw-Zeeland lang de veiligheidspartners van voorkeur waren. Japan spoorde China aan de test te heroverwegen; landen in de regio veroordeelden hem. Volgens het Pentagon beschikt China inmiddels over meer dan vijfhonderd operationele kernkoppen, met de verwachting dat dat er tegen 2030 meer dan duizend zijn.

De timing was veelzeggend: op dezelfde dag begonnen China en Rusland hun jaarlijkse gezamenlijke marineoefeningen. Terwijl de Amerikaanse macht wordt uitgeput in de Golf en aan de zijlijn staat in Oekraïne, demonstreert de multipolaire tegenmacht — China en Rusland samen — haar slagkracht in precies het theater waarvoor Washington zijn bandbreedte probeert te reserveren. De drie fronten die deze week samenkomen — het Midden-Oosten, Oekraïne en de Stille Oceaan — zijn daarmee geen toevallige gelijktijdigheid, maar de zichtbare contouren van een wereld waarin de macht van één hegemoon niet langer overal tegelijk kan reiken.

De rode draad onder de gebeurtenissen

Wat deze week bindt, is meer dan een opeenstapeling van crises. In beide oorlogen die de Verenigde Staten probeert te beheersen, is energie-infrastructuur het wapen geworden: Iran met zijn greep op Hormuz, Oekraïne met zijn aanvallen op Russische raffinaderijen die inmiddels tot Sint-Petersburg en de Oeral reiken. In beide draait het om het raken van de tegenstander waar de moderne staat het kwetsbaarst is. In beide voeren de partijen geweld en diplomatie als twee sporen van dezelfde strategie — Iran met "gecontroleerde druk" in de zeestraat, Oekraïne dat vrede zoekt "hetzij door kracht, hetzij door diplomatie". En in beide botsen de werkelijkheden: Rusland claimt de stad Kostyantynivka, Kyiv noemt dat een leugen, net zoals Washington en Teheran het oneens blijven over wie het bestand schond.

Boven dat alles staat de figuur van een supermacht die haar krachten moet verdelen over meer fronten dan ze aankan, en die haar bondgenoten — in de Golf en in Europa — dwingt meer te dragen, terwijl ze zich concentreert op de rivaal die er werkelijk toe doet. Het is verleidelijk daar het grote woord "verval" aan te verbinden, maar dat zou voorbarig zijn: een macht die zijn krachten berekend herschikt in plaats van blind terugtrekt, gedraagt zich niet als een stervend rijk, maar als een rijk dat rekent.

Deze week zal daar geen uitsluitsel over geven. De begrafenis in Mashhad, de top in Ankara, het gesprek met Poetin dat erop zou volgen — het zijn scharnieren waarvan de uitkomst nog niet vaststaat, en de situatie verandert per dag. Maar de contouren zijn zichtbaar: een oorlog die ritueel wordt afgesloten onder een onzichtbare erfgenaam, een bondgenootschap dat wordt herschikt onder een president die het "belachelijk" noemt, en een nieuwe rivaal die in de Stille Oceaan zijn raketten toont. Drie oorlogen, één top, en één week waarin de kaart van de wereld heel even in beweging te zien was.

Bronnen

Westerse persbureaus (via doorgifte)

• Agence France-Presse (AFP) — de Khamenei-begrafenisprocessie en de afwezigheid van Mojtaba; de Russische aanval op Kyiv aan de vooravond van de NAVO-top; de Chinese rakettest in de Stille Oceaan; de Trump-ontmoetingen met Zelensky en al-Sharaa (via Al Arabiya, 5-6 juli 2026)

• Reuters — de door de SACEUR bevestigde Europese overname van de NAVO-defensiegaten; de hervatting van de Amerikaanse troepenrotatie in Polen en de extra troepenzending (via Al Arabiya, 2 en 6 juli 2026)

• Associated Press (AP) — achtergrond bij het verloop van de Amerikaanse vredesbemiddeling in Oekraïne en de eerdere frictie tussen Trump en Zelensky

Golf- en pan-Arabische media

• Al Arabiya English — eigen berichtgeving over de Iraanse Hormuz-heffingen voor “bevriende naties”, Netanyahu’s annexatie-uitspraak over Libanese dorpen, en de Israëlische aanval op Nabatieh

Turkse media

• Anadolu Agency (AA) — de volgorde-impasse in de onderhandelingen (eerst Libanon en tegoeden, dan pas het nucleaire dossier) en de planning van de directe gesprekken na de begrafenis; context rond de NAVO-top in Ankara

Iraanse en staatsgebonden bronnen

• Iraanse staatsmedia (o.a. IRNA/Press TV, via doorgifte) — het verloop en de symboliek van de rouwceremonies; de “as van verzet”-delegaties (Hamas, Hezbollah)

• Iraanse onderhandelingsdelegatie / parlementsvoorzitter Ghalibaf — de volgorde-eis en de framing van “onvermijdelijke incidenten”

Russische en Chinese staatsbronnen

• Russische ministerie van Defensie (via doorgifte) — de claim over de inname van Kostyantynivka en de omvang van de wederzijdse drone- en raketaanvallen

• Xinhua / Chinese Volksbevrijdingsleger (via doorgifte) — de officiële aankondiging van de rakettest (“routinematige jaarlijkse training”) en de gezamenlijke Chinees-Russische marineoefeningen bij Qingdao