Ga direct naar de hoofdinhoud

(Analyse Artikel: 08/02/2024) Taiwan: een eiland tussen twee grootmachten

Gepubliceerd op 17 november 2026 om 12:00

Morgen opent in Shenzhen de APEC-top. Taiwan zit aan tafel, maar niet onder eigen naam en niet met zijn eigen president. Het eiland wordt vertegenwoordigd door Acer-oprichter Stan Shih, als gezant van 'Chinese Taipei', omdat Peking de Taiwanese president al sinds jaar en dag weert. De uitnodiging kwam volgens Taiwanese regeringsbronnen per e-mail, in plaats van persoonlijk overhandigd door een gezant zoals gebruikelijk is. In dezelfde stad zien Donald Trump en Xi Jinping elkaar voor de derde keer dit jaar. Op hun tafel ligt, zonder dat iemand het hardop zegt, een Amerikaans wapenpakket van 14 miljard dollar voor Taiwan dat sinds mei stilligt. Tien dagen later gaan de Taiwanezen zelf naar de stembus.

Een eiland met een lange schaduw

Taiwan ligt zo'n 130 tot 180 kilometer voor de Chinese kust, gescheiden van het vasteland door de Straat van Taiwan, op het scharnierpunt tussen de Oost- en de Zuid-Chinese Zee. De oorspronkelijke bewoners zijn Austronesische volkeren, die nog altijd een kleine minderheid van de bevolking vormen. Vanaf de zeventiende eeuw kwamen Han-Chinese kolonisten, vooral uit Fujian en Guangdong.

Voor Nederlandse lezers begint het moderne verhaal dichter bij huis dan vaak gedacht. De VOC bouwde in 1624 Fort Zeelandia bij het huidige Tainan en hield het zuiden tot 1662, toen de Ming-loyalist Zheng Chenggong (Koxinga) de Nederlanders verdreef. Spanje bezette korte tijd het noorden. Daarna volgden het Qing-rijk, vanaf 1895 Japan, en na 1945 de Republiek China. In 1949 trok de nationalistische regering van Chiang Kai-shek, verslagen door de communisten van Mao, zich terug op het eiland. Sindsdien bestaan er twee staten die zich China noemen: de Volksrepubliek in Peking en de Republiek China in Taipei.

Wat decennialang een eenpartijstaat onder staat van beleg was, groeide vanaf eind jaren tachtig uit tot een van de stabielste democratieën van Azië, met machtswisselingen tussen partijen en een vrije pers. Ook die democratie staat onder druk: op de wereldwijde persvrijheidsindex van 2026 zakte Taiwan vier plaatsen, naar de 28e positie.

Rijker dan ooit

Economisch beleeft Taiwan een uitzonderlijke periode. De economie groeide in 2025 volgens het statistiekbureau DGBAS met ruim 8,6 procent, de sterkste groei in vijftien jaar, gedreven door de wereldwijde vraag naar AI-chips. Het bbp per hoofd kwam uit op 39.477 dollar, voor het eerst hoger dan dat van Japan (34.713) en Zuid-Korea (35.962). Omgerekend naar ruim 23 miljoen inwoners gaat het om een economie van ruim 900 miljard dollar. De groei houdt aan: de export sprong in oktober 2026 met bijna 60 procent op jaarbasis.

Het hart van die economie is TSMC, dat het overgrote deel van 's werelds meest geavanceerde chips maakt, op machines van onder meer het Nederlandse ASML. Precies daar schuift iets. In januari 2026 tekenden Taiwan en de VS een handelsakkoord: Taiwanese bedrijven investeren minstens 250 miljard dollar in Amerikaanse chip-, AI- en energiecapaciteit, de Taiwanese overheid staat garant voor nog eens 250 miljard aan kredieten, en Washington verlaagde het importtarief van 20 naar 15 procent. TSMC alleen al zegde 165 miljard dollar toe voor fabrieken in Arizona, waar de productie eind 2025 op gang kwam. Peking noemde het akkoord 'economische plundering' van Taiwan door de VS.

De welvaart is ongelijk verdeeld. Het gemiddelde maandloon lag in 2024 rond 1.900 dollar, tegenover 2.299 in Japan en 2.992 in Zuid-Korea, volgens cijfers van het Taiwanese ministerie van Arbeid. Economen waarschuwen voor 'K-vormige' groei: de chipsector trekt weg, binnenlands gerichte sectoren blijven achter.

Daar komt een strategische vraag bij. Lange tijd gold de chipindustrie als Taiwans 'siliconen schild': wie zo onmisbaar is, wordt verdedigd. Naar mijn inschatting werkt die logica twee kanten op. Hoe meer productie naar Arizona verhuist, hoe minder Washington afhankelijk is van het eiland zelf. Daartegenover staat dat de Amerikaanse fabrieken draaien op Taiwanese kennis en Taiwanese ingenieurs. De verhuizing maakt Amerika minder kwetsbaar, maar nog lang niet onafhankelijk.

Twaalf vrienden en een beschermer die twijfelt

Diplomatiek is Taiwan steeds eenzamer geworden. Rond 1969 erkenden zo'n zeventig landen Taipei als de regering van China; vandaag zijn dat er twaalf. Sinds 2016 verloor Taiwan tien bondgenoten aan Peking. Wie overblijft, is klein: zeven landen in Latijns-Amerika en het Caribisch gebied, drie eilandstaten in de Stille Oceaan (de Marshalleilanden, Palau en Tuvalu), Eswatini en het Vaticaan. Ook dat rijtje is wankel. In Paraguay beloofde de belangrijkste oppositiekandidaat bij de laatste verkiezingen de erkenning over te hevelen naar Peking.

De belangrijkste partner is geen formele bondgenoot. De VS verbraken in 1979 de diplomatieke banden met Taipei, maar legden in de Taiwan Relations Act vast dat Washington Taiwan wapens levert voor zelfverdediging en elke niet-vreedzame poging om Taiwans toekomst te bepalen als een ernstige bedreiging beschouwt. Of de VS in een oorlog zouden ingrijpen, laat de wet bewust open.

In december 2025 keurde de regering-Trump het grootste wapenpakket ooit goed: 11,1 miljard dollar, met onder meer HIMARS-raketsystemen, Javelin-antitankwapens en drones. Een tweede pakket van circa 14 miljard dollar, met Patriot-luchtafweer, radars en commandosystemen, ligt sinds mei stil. Na zijn top met Xi in Peking noemde Trump wapenverkoop aan Taiwan een 'zeer goed onderhandelingsmiddel' en zei hij: 'Ik zit er niet op te wachten dat iemand onafhankelijk wordt.' Dat hij de wapenverkoop met Xi besprak, staat op gespannen voet met de zogenoemde Six Assurances uit 1982, waarin Washington toezegde Peking niet te raadplegen over wapenleveranties aan Taiwan. Ook na Xi's staatsbezoek aan het Witte Huis in september kwam er geen besluit. Taiwans defensieminister Wellington Koo houdt vol dat de Amerikaanse toezeggingen ongewijzigd zijn.

Er is ook een andere lezing. Het Congres steunt Taiwan breed over de partijgrenzen heen, het handelsakkoord bindt beide economieën steviger dan ooit, en Trumps handelsgezant Jamieson Greer benadrukte dat Trump Xi niets heeft beloofd. Maar het patroon is duidelijk.

Hier ligt de kern van Taiwans positie in 2026: nooit was het eiland economisch zo onmisbaar voor Amerika, en zelden was zijn veiligheid zo openlijk onderwerp van onderhandeling tussen Washington en Peking.

Peking: druk zonder schot

Peking beschouwt Taiwan als een afvallige provincie die moet worden herenigd en heeft het gebruik van geweld nooit uitgesloten. Xi noemde de Taiwan-kwestie tegenover Trump in mei 'het belangrijkste vraagstuk in de betrekkingen tussen China en de VS' en waarschuwde dat een verkeerde aanpak tot 'botsingen en zelfs conflicten' kan leiden.

Die woorden hebben een militaire onderbouwing. Eind december 2025 hield het Volksbevrijdingsleger de oefening Justice Mission-2025: de zevende grote omsingeling van Taiwan sinds augustus 2022, met scherpe schietoefeningen en het oefenen van een blokkade van havens. In juli volgden opnieuw schietoefeningen bij Dongshan, kort na een toespraak van president Lai Ching-te. Opvallend is wel dat de luchtactiviteit rond Taiwan in 2026 duidelijk lager ligt dan in 2024 en 2025: het Taiwanese ministerie van Defensie telde 255 Chinese vluchten in september en 232 in oktober. De oorlogsschepen en de kustwacht bleven wel. Analisten verschillen over de betekenis. Sommigen zien de oefeningen als generale repetitie voor een aanval; anderen wijzen op zuiveringen in de Chinese legertop die de activiteit drukten, zonder dat de gevechtsgereedheid daar wezenlijk onder lijkt te lijden.

Tegelijk werkt Peking aan een politiek spoor. In april ontving Xi de voorzitter van de oppositiepartij KMT, Cheng Li-wun, de eerste ontmoeting tussen de leiders van beide partijen in bijna tien jaar. Xi sprak van 'één familie'; Cheng pleitte voor een 'institutionele regeling' om oorlog te voorkomen en zei dat Taiwan niet hoeft te kiezen tussen China en de VS. Tijdens de energiecrisis van dit voorjaar bood het Chinese Bureau voor Taiwanzaken het eiland zelfs 'energiezekerheid' aan, als onderdeel van een pleidooi voor 'vreedzame hereniging'. Mijn lezing: Peking combineert militaire druk, diplomatieke isolatie en het hofmaken van de oppositie, en richt zich daarbij evenzeer op de Taiwanese binnenlandse politiek als op Washington.

Een verdeeld huis

Die binnenlandse politiek is diep gepolariseerd. Eind 2025 stelde Lai een extra defensiebudget voor van 1.250 miljard Taiwanese dollar (circa 40 miljard dollar) voor de periode 2026-2033. De oppositie van KMT en TPP, samen goed voor een meerderheid in het parlement, blokkeerde de behandeling maandenlang. Op 8 mei werd een afgeslankte versie aangenomen: 780 miljard (circa 25 miljard dollar), met 59 stemmen voor en 48 onthoudingen van de regeringspartij DPP. Geschrapt werden onder meer grootschalige droneproductie, onderscheppingsraketten voor het geplande luchtafweerschild T-Dome en gezamenlijk defensieonderzoek met de VS.

De ironie is pijnlijk. Van dat budget is 480 miljard gereserveerd voor een volgend Amerikaans wapenpakket. Het Taiwanese parlement legde dus geld opzij voor wapens die Washington vervolgens niet vrijgaf.

Beide kampen hebben hun argumenten. De KMT wijst erop dat de defensie-uitgaven al boven de 3 procent van het bbp liggen, en Cheng verzet zich tegen Lai's doel van 5 procent in 2030 omdat Taiwan zich daarmee in een wapenwedloop zou storten. De DPP verwijt de oppositie Taiwans verdediging te 'slopen'. Washington verwelkomde het aangenomen budget, maar drong aan op de rest.

Onder de Taiwanezen zelf is het beeld minder verdeeld dan in het parlement. In een peiling van de Nationale Chengchi-universiteit, uitgevoerd in maart in opdracht van de Mainland Affairs Council, was 'de status quo voor onbepaalde tijd handhaven' met 33,9 procent de populairste keuze. Samen koos 84,7 procent voor een vorm van status quo, en 61,7 procent wees hereniging af. Ruim zes op de tien inwoners noemen zich in de langlopende metingen van dezelfde universiteit uitsluitend Taiwanees. De Taiwanezen zijn, kortom, pragmatisch: noch formele onafhankelijkheid, noch hereniging heeft een meerderheid. Ze willen wat er is. Alleen wordt dat 'wat er is' van buitenaf uitgehold.

Op 28 november kiezen 19,6 miljoen stemgerechtigden 11.051 lokale bestuurders. Tegelijk stemmen ze in een referendum over het afschaffen van het beleid van een 'kernenergievrij thuisland'. Dat brengt ons bij Taiwans zwakste plek.

De achilleshiel heet energie

Taiwan importeert vrijwel al zijn energie en wekt ongeveer de helft van zijn stroom op met vloeibaar aardgas (LNG). Zo'n derde daarvan kwam normaal uit Qatar, via de Straat van Hormuz. Toen die door de oorlog met Iran grotendeels dichtging, greep Taiwan terug op kolen en verdrievoudigde het de import van Amerikaans LNG: van 0,44 miljoen ton in maart-mei 2025 naar 1,33 miljoen ton in dezelfde periode van 2026. Het eiland werkt met minimale buffers; de meeste olie en gas die binnenkomen, worden vrijwel direct verbruikt.

De laatste kerncentrale, Maanshan, ging in mei 2025 dicht. Een referendum over heropening haalde in augustus 2025 wel een meerderheid, maar niet de wettelijke drempel. Nu volgt een vierde kernenergiereferendum in acht jaar. Lai zegt geen enkele energiebron uit te sluiten, maar stelt drie voorwaarden: veiligheid, een oplossing voor kernafval en maatschappelijk draagvlak.

Voor wie een blokkade overweegt, is dit de meest voor de hand liggende hefboom. Je hoeft een eiland niet te bezetten als je de tankers kunt tegenhouden. Hetzelfde speelt, minder acuut, bij voedsel: Taiwan is voor graan en veevoer grotendeels afhankelijk van import. De Hormuz-crisis toont ook iets wat Europa herkent: een oorlog op 7.000 kilometer afstand raakt via één zeestraat zowel de dieselprijs in Duitsland als de chipproductie in Hsinchu.

Vier wegen, geen enkele gratis

Welke toekomst heeft Taiwan? Er liggen grofweg vier routes op tafel.

De eerste is de status quo. Die heeft de steun van de bevolking, maar is geen vaste toestand: het is een evenwicht dat afhangt van Amerikaanse betrokkenheid en Chinees geduld, en beide worden onzekerder.

De tweede is formele onafhankelijkheid. Die zou in Pekings ogen de rode lijn overschrijden, en zelfs Trump zei er niet op te zitten wachten. Ook onder Taiwanezen heeft 'zo snel mogelijk onafhankelijk' nooit een meerderheid gehad.

De derde is een vreedzame regeling met Peking, de route die de KMT verkent. De prijs is een compromis over soevereiniteit en mogelijk over de democratie zelf. Hongkong, waar mediamagnaat Jimmy Lai werd veroordeeld onder de nationale veiligheidswet, dient in Taiwan als waarschuwing voor wat 'één land, twee systemen' in de praktijk kan betekenen.

De vierde is neutraliteit: een Taiwan dat zich buiten de rivaliteit plaatst en handel drijft met iedereen. Op papier aantrekkelijk. Maar historische voorbeelden als Oostenrijk in 1955 laten zien dat neutraliteit een afspraak was tussen grootmachten over een erkende staat. Peking erkent juist niet dat Taiwan een staat is die zoiets kan kiezen, en Washington zou een strategische positie opgeven. Neutraliteit veronderstelt precies de soevereiniteit waarover het conflict gaat.

Die laatste stap stuit op een harde realiteit: Peking stelt de erkenning van 'één China' als voorwaarde voor elk gesprek, en dat sluit een zelfstandige staat bij voorbaat uit. Daarom ligt de realistische winst voorlopig in de eerste stappen. Een Taiwan dat zijn energie niet via één zeestraat binnenhaalt, dat een gedeelde visie op defensie heeft en dat economisch niet aan één afnemer hangt, is minder makkelijk als wisselgeld te gebruiken. Het tegenargument verdient serieuze aandacht: wie zich zwaarder bewapent, kan juist de spiraal voeden die hij wil vermijden. Dat is het argument van Cheng en de KMT, en het is niet zonder grond. Weerbaarheid in energie en voedsel heeft dat nadeel niet; die bedreigt niemand.

Slot

Geen enkele top beslist Taiwans toekomst in één keer. Wel zijn in 2026 de zekerheden waarop het eiland decennialang leunde allemaal onderhandelbaar geworden: Amerikaanse wapens, de chipindustrie als schild, een status quo die vanzelf leek te blijven bestaan. Wat Taiwan zelf in handen houdt, is hoe kwetsbaar het zich laat maken.

Bronverantwoording.

Economische cijfers: DGBAS via CNA/Focus Taiwan en ANI (groei 2025, bbp per hoofd), Centrale Bank van Taiwan (jaarverslag 2025), Taipei Times (lonen, ministerie van Arbeid), Focus Taiwan (export oktober 2026). Het totale bbp is afgeleid uit bbp per hoofd en bevolking. Handelsakkoord en tarieven: Amerikaanse ministerie van Handel via AP/AFP, Taiwan News, TaiwanPlus. Diplomatieke bondgenoten: Reuters-factbox (mei 2026), bne IntelliNews, Prospect Foundation. Wapenpakketten en uitspraken Trump/Xi: Reuters, AP, CNA, SCMP, PBS, Fortune. Militaire activiteit: Jamestown Foundation, Global Taiwan Institute, Taiwan Security Monitor (George Mason University) op basis van cijfers van het Taiwanese ministerie van Defensie. Defensiebudget: Taipei Times, Taiwan News, Bloomberg, Breaking Defense. Peilingen: Election Study Center NCCU, via Taipei Times (MAC-peiling maart 2026). Energie: Atlantic Council, S&P Global, AmCham Taiwan, Bloomberg, IFRI. Referendum en verkiezingen: CNA/Focus Taiwan, Centrale Kiescommissie. APEC: Focus Taiwan, SCMP, Liberty Times.

Niet onafhankelijk geverifieerd: de bewering dat Peking de APEC-uitnodiging per e-mail stuurde, komt van anonieme Taiwanese regeringsbronnen (Liberty Times), al bevestigde minister Lin Chia-lung de e-mail zelf. Uitspraken van de Chinese overheid, het Bureau voor Taiwanzaken en Chinese staatsmedia zijn als claim weergegeven. De duiding van militaire oefeningen als 'generale repetitie' komt van analisten met een uitgesproken positie. De ruwe NCCU-data zijn niet zelf ingezien. Of het pakket van 14 miljard dollar rond de top van Shenzhen alsnog wordt vrijgegeven, was bij publicatie onbekend.

Reactie plaatsen

Reacties

Er zijn geen reacties geplaatst.