Op zondag 1 november zei Donald Trump dat Irans nucleaire en militaire capaciteit grotendeels vernietigd was. Er restten nog "één of twee" locaties, waaronder Pickaxe Mountain, en die kon hij naar eigen zeggen in tien minuten uitschakelen. Een dag eerder had hij in een stevig telefoongesprek de druk van Benjamin Netanyahu afgehouden om direct na de Amerikaanse verkiezingen weer aan te vallen. De oorlog die in februari begon, is acht maanden later nog niet gewonnen. De supermacht die bijna alles kan vernietigen, krijgt steeds minder voor elkaar.

Deel 1: Een oorlog die vastzit

Pickaxe Mountain

Pickaxe Mountain is een tunnelcomplex bij Natanz, zo'n 100 meter diep onder dicht gesteente. Bij de Amerikaanse aanvallen van juni 2025 gooiden B-2-bommenwerpers veertien GBU-57-bunkerbommen op Fordow en Natanz. Pickaxe bleef buiten schot. Het Internationaal Atoomenergieagentschap heeft er geen toegang. Iran ontkent nucleaire activiteit, maar kondigde sinds 2020 wel nucleair gerelateerd werk op de locatie aan. Dat er centrifuges staan, is een claim uit Israëlische inlichtingen, niet onafhankelijk bevestigd.

De militaire optie ligt dus klaar. Volgens MSNOW, op basis van drie Golf-functionarissen, waarschuwde Washington de Golfstaten al voor een korte, intensieve aanvalsronde vanaf 4 november. Tegelijk zei Trump op maandag 2 november op de vraag of hij een aanval na de verkiezingen overwoog: "nee". Dreigen en onderhandelen tegelijk is een vast patroon. Ook vóór de aanvallen van juni 2025 en februari 2026 liepen beide sporen naast elkaar.

Interceptors uit Azië

Amerika betaalt voor deze oorlog met voorraden die het elders nodig heeft. Al in maart en april haalde het Pentagon Patriot- en THAAD-systemen weg uit Zuid-Korea. De Amerikaanse commandant daar bevestigde op 21 april dat interceptors werden verscheept. De Zuid-Koreaanse president Lee sprak zich ertegen uit. Volgens The New York Times waren in augustus meer dan 1.500 Patriot-interceptors verbruikt. Ook Israël meldde Washington in maart dat zijn voorraad raketafweer opraakte. Dat Zuid-Koreaanse Patriots recent aan Israël zijn doorgegeven, is in openbare bronnen niet terug te vinden.

Het gevolg is een pool van luchtafweer waaruit drie theaters tegelijk vissen: de Golf, Oekraïne en de Stille Oceaan. Elke interceptor boven Riyad of Tel Aviv ontbreekt in Kyiv of Seoul.

De prijs van een nieuwe aanval

Iran heeft via publieke en besloten kanalen gewaarschuwd dat een nieuwe aanval vergelding uitlokt tegen economische en civiele doelen in de hele regio. Dat dreigement heeft geloofwaardigheid. Afgelopen juli trof Iran naar eigen zeggen Amerikaanse faciliteiten in Jordanië, Bahrein en Koeweit. Saoedi-Arabië en de Emiraten weten dat hun olie-installaties en havens binnen bereik liggen. Een Golf-functionaris zei tegen MSNOW dat het hem niet zou verbazen als sommige Golfstaten bezwaar maken tegen het gebruik van Amerikaanse bases op hun grondgebied.

Een tweede risico ligt onder water. Door de Rode Zee lopen datakabels tussen Europa, Azië en de Golf. Analisten waarschuwen dat de Houthi's die kabels kunnen raken. Een expliciete nieuwe Houthi-dreiging is er niet. Bij eerdere kabelbreuken in 2025 ontkenden de Houthi's betrokkenheid. Het blijft een reëel risico, geen aangekondigde stap.

Een standbeeld en een ego

Begin oktober stond in het Europees Parlement in Straatsburg een vergulde, naakte Trump. Het beeld, The Orange Plaguevan de Deense kunstenaar Jens Galschiøt, werd dezelfde dag weggehaald, maar ging wereldwijd rond op sociale media. Het was het werk van één kunstenaar, geen besluit van de EU.

De vraag ligt voor de hand. Neemt Trump zulke vernederingen persoonlijk op, en kleurt dat zijn beslissingen? Dat hij kritiek persoonlijk neemt, is goed gedocumenteerd. Een verband tussen dit beeld en zijn Iran-politiek is nergens aan te tonen. De drijvende krachten die wél zichtbaar zijn, zijn concreter namelijk: de druk van Netanyahu, de verkiezingskalender en de economische wurggreep op Iran.

Nucleaire speculatie

Op zondag 1 november schreef Tucker Carlson op X dat de regering-Trump onder druk van Netanyahu "misschien binnen enkele dagen" een kernwapen tegen Iran zou inzetten, met een beslissing uiterlijk op zaterdag 7 november. Rusland zou volgens hem minstens twee regeringen hebben laten weten dat het zich dan vrij voelt kernwapens tegen Oekraïne te gebruiken. Bewijs leverde hij niet. De post haalde binnen een dag meer dan 48 miljoen weergaven.

Trump: "I wouldn't use nuclear." Hij verwees eerder naar de GBU-43, een zeer zware conventionele bom. Het Witte Huis noemde Carlson iemand zonder inzicht in militaire planning, maar hield vast aan de standaardformule dat de president "een breed scala aan opties" heeft. Carlson is sinds de aanvallen van februari een felle tegenstander van deze oorlog en heeft een eigen belang bij alarm.

Tegelijk raakt hij een echt militair probleem. Experts zeggen dat de kans op een kernaanval klein is, maar niet nul. Newsweek schreef dat mogelijk alleen een kernlading de diepste delen van Pickaxe volledig kan vernietigen. Alternatieven zijn er: de ingangen dichtgooien, sabotage, grondoperaties. Dat een conventionele aanval Pickaxe waarschijnlijk wel beschadigt maar niet uitschakelt, is de kern van het probleem.

Ingeperkte macht

Dit is het grotere beeld. Golfstaten die remmen, bemiddeling via Qatar en Pakistan, interceptors die uit Azië moeten komen, Washington krijgt in de regio niet meer eenzijdig zijn zin. De verkiezingen speelden daarin vooral een rol als decor. Ook Trumps wens om de oorlog in Oekraïne te beëindigen hangt eraan vast. De energiecrisis door de Golfoorlog maakt Russische olie en diesel waardevoller, en dat verandert Trumps houding tegenover Moskou.

Deel 2: Na de stembus

Drie signalen in twee dagen

De dag van de verkiezingen kwam er geen grote aanval. Wel voerden Amerikaanse toestellen "defensieve" aanvallen uit op het Iraanse eiland Qeshm, gericht op luchtafweerraketten. Een tweede functionaris noemde die beperkt en geen hervatting van grootschalige gevechten. Een dag later zei Trump tegen de Financial Times: "We're locked and loaded if we need to go, but there may be no reason for it." Washington krijgt volgens hem "everything we want". Ondertussen had CENTCOM aanvalsplannen klaar die al op woensdag 4 november konden beginnen, met drie vliegdekschepen in de regio.

Iran houdt beide deuren open. Rezaei, de oud-commandant van de Revolutionaire Garde die in augustus secretaris van de Nationale Veiligheidsraad werd, noemde het Amerikaanse antwoord op het Iraanse Hormuz-plan onvoldoende: Washington moet Irans zeven voorwaarden "volledig en expliciet" adresseren. Opperste leider Mojtaba Khamenei beval het leger om op elke dreiging onmiddellijk en zonder geografische grenzen te reageren, en de doelwitlijsten bij te werken.

Waar het nu heen kan

Drie routes liggen dus open. De eerste is een tussenakkoord via Doha. Volgens Al Hadath bevat een ontwerp van de bemiddelaars wederzijdse stappen op nucleair en sanctiegebied, directe gesprekken en heropening van Hormuz binnen zeven dagen. Het knelpunt is de volgorde. Washington wil eerst nucleaire concessies. Teheran wil eerst opheffing van de blokkade, vrijgave van tegoeden en toestemming om olie te verkopen.

De tweede route is een korte, harde bombardementsronde op Pickaxe en wat er verder nog overeind staat. De prijs daarvan is bekend. Een vergelding tegen de Golf en Golfstaten die hun bases mogelijk weigeren. De derde route is het meest waarschijnlijk namelijk: een bevroren patstelling. De blokkade blijft, er volgen af en toe aanvallen zoals op Qeshm, en Doha levert telkens bijna een akkoord op. Het gevaar is een incident dat uit de hand loopt nu beide legers op scherp staan.

Een persoonlijke vendetta?

Na een zware verkiezingsnederlaag ligt de vraag voor de hand of Trump zijn frustratie op Iran afreageert. Zijn eerste reacties wijzen een andere kant op. Hij schreef dat de Republikeinen "in a landslide" hadden gewonnen als hij zelf op het stembiljet had gestaan. Hij zei: "I don't view it as a hit on me", en feliciteerde de Democraten. Waar wél rancune zichtbaar werd, richtte die zich op eigen kring: senator John Cornyn noemde hij "a disloyal guy", en vóór de uitslag haalde hij uit naar Fox News.

Er is een serieuzere versie van de vendetta-these. Vóór de verkiezingen meldde Axios, op basis van een Amerikaanse functionaris, dat Trump bij zwaar verlies eerder geneigd zou zijn tot een grote militaire operatie. Het Witte Huis ontkende dat de uitslag meeweegt. Het mechanisme daarachter is een bekend presidentieel patroon, en dat heeft weinig met wraak te maken. Wie thuis via het Congres niets meer gedaan krijgt, zoekt daadkracht waar hij zelfstandig kan optreden.

Tegelijk remt het nieuwe Congres. Democraat Ro Khanna kondigde aan dat zijn partij de financiering van "dit offensief" wil stoppen. Een korte luchtcampagne kan een president alleen beginnen. Een langere oorlog met nieuwe noodbudgetten, zoals het eerdere Pentagon-verzoek van 67 miljard dollar voor munitie, wordt veel lastiger. Conclusie? De uitslag verkort vooral Trumps tijdshorizon. Dat maakt een snelle beslissing waarschijnlijker, in welke richting dan ook.

De misrekening

Amerika kan in Iran bijna alles vernietigen, maar steeds minder afdwingen.

De oorlog liep vast op een aanname. Wie Irans energie, militaire en nucleaire infrastructuur hard genoeg raakt, dwingt het regime tot overgave, tot opgeven van verrijking en tot heropening van Hormuz. Acht maanden later is geen van die doelen bereikt. Iran bereidde zich jarenlang voor op precies deze oorlog, met verspreide installaties en bunkers honderd meter onder de grond. Het hoeft niet te winnen. Het hoeft alleen niet te verliezen en de prijs voor iedereen hoog te houden.

Al-Monitor beschrijft die strategie als uitputting. Amerikaanse troepen duur maken om te verdedigen, de Golfstaten als drukpunten gebruiken en elke Amerikaanse terugtrekking presenteren als bewijs dat Washington zijn partners niet kan beschermen. Op de Manama Dialogue in Bahrein domineerde die vrees afgelopen weekend de gesprekken.

Hormuz: twee claims, één zeestraat

De Amerikaanse kant zegt: "The Strait of Hormuz is controlled by the United States and our regional partners, not Iran." Iran zegt dat de zeestraat onveilig is voor schepen die niet coördineren met zijn Persian Gulf Strait Authority, een orgaan dat het tijdens de oorlog oprichtte. De cijfers spreken elkaar ook tegen. Volgens een Amerikaans-gezinde monitor kwamen er eind oktober onder Amerikaanse begeleiding zo'n 30 schepen per dag door. IMF PortWatch telde op 25 oktober twee doorvaarten, tegenover zo'n 85 per dag vóór de crisis. Wie gelijk heeft, hangt af van wat je meet. Vast staat dat Amerika de zeestraat niet meer vanzelfsprekend open houdt.

Bondgenoten op afstand

De Golfstaten betalen de prijs van een oorlog die ze niet kozen. De Omaanse minister van Buitenlandse Zaken noemde de Amerikaanse veiligheidssamenwerking een "acute kwetsbaarheid". Sommige Golfstaten zoeken nieuwe partners, zoals China en Pakistan. In augustus tekenden Turkije, Saoedi-Arabië en Pakistan in Mekka een defensiepact, met een NAVO-lid en een kernmacht aan tafel buiten het westerse kader.

Het tegenargument weegt mee. Juist de Iraanse aanvallen op Golfgebied duwen deze staten terug naar Amerikaanse luchtafweer en inlichtingen. Carnegie verwacht dat Riyad, ondanks zijn woede, sterkere militaire banden met Washington zal zoeken. De Golf wil de relatie houden, maar er niet langer volledig van afhangen.

Israël trekt

Israël is de factor die Amerika de oorlog in blijft trekken. Netanyahu drong aantoonbaar aan op een aanval direct na de verkiezingen. In de Golf wordt Israëlisch militarisme sinds de aanval op Doha in 2025 steeds vaker als regionale bedreiging gezien. Toch werkt het trekken nu niet volledig. Trump voerde de aanval tot nu toe niet uit, en hij kondigde aan dat de jaarlijkse militaire steun van 4 miljard dollar aan Israël eind 2026 stopt, met instemming van Netanyahu, zegt hij. Die lezing komt van Trump en is niet door Israël bevestigd. Een Israëlische solo-actie blijft het grootste onvoorspelbare risico.

Deel 3: Een jaar van tijdelijke oplossingen

Wat volgt is een speculatieve vooruitblik. De feiten zijn gesourced, de scenario's en de rangorde zijn mijn interpretatie. De rode draad: het komende jaar levert vooral regelingen op met een korte houdbaarheid, en elke regeling komt opnieuw onder druk.

Iran en Hormuz

Het basisscenario is de patstelling uit deel 2. De twee kantelpunten zijn een tussenakkoord via Doha of een korte Amerikaanse bombardementsronde. Ook een akkoord zal waarschijnlijk tijdelijk zijn, zoals de eerdere regelingen van dit jaar: het memorandum van juni en de wapenstilstand die in juli instortte. Voor Europa loopt dit risico rechtstreeks via gas-, olie- en dieselprijzen.

Oekraïne

De eerste toets is Abu Dhabi. Op 10 en 11 november praten Rusland, Oekraïne en de VS daar weer met elkaar, met Poetin-adviseur Vladimir Medinsky als Russische hoofdonderhandelaar. Het is de eerste ronde sinds februari, toen de Iran-oorlog de gesprekken stillegde. Gezant Steve Witkoff noemt veiligheidsregelingen na de oorlog, de-escalatie en humanitaire kwesties als onderwerpen. Er is een klein precedent: een lokaal staakt-het-vuren in het bezette Oleshky, bemiddeld via Melania Trump.

De posities liggen ver uit elkaar. Rusland eist grote delen van Oekraïens grondgebied en geen NAVO-lidmaatschap. Zelensky eist sterke veiligheidsgaranties, tien jaar financiering voor zijn leger en Europa aan tafel. Volgens Axios is Poetins enige zichtbare concessie dat hij weer wil praten. Ondertussen bekritiseert Trump Oekraïense aanvallen op Russische energie-installaties en deed hij Moskou meerdere concessies.

Het meest waarschijnlijke resultaat binnen een jaar is een wapenstilstand langs de frontlijn, zonder definitieve regeling over grondgebied. Dat geeft Trump een resultaat, Rusland feitelijke controle en Rusland ook tijd om zich te herbewapenen. Een volledige vrede is minder waarschijnlijk. Het nieuwe Congres kan meer steun voor Kyiv afdwingen, maar ook een deal blokkeren die als te gunstig voor Moskou wordt gezien.

China en Amerika: chips, AI en grondstoffen

Dit is de traagste maar diepste breuklijn. Volgende week verloopt China's opschorting van de exportcontroles op zeldzame aardmetalen van oktober 2025. Het bredere handelsbestand loopt tot 10 januari 2027, en volgens minister Bessent valt de opschorting daaronder. Een formele Chinese verlenging was begin november nog niet gepubliceerd. Na 10 januari is niets afgesproken.

De richting is duidelijk. Twee gescheiden technologiesferen. China lokaliseert zijn waardeketen, de VS en bondgenoten bouwen hun eigen ketens. Washington beperkt de export van geavanceerde AI-chips, Beijing antwoordt met controles op grondstoffen en AI-technologie. Europa zit er middenin, met ASML aan de ene kant en afhankelijkheid van Chinese grondstoffen aan de andere. Taiwan blijft het staartrisico, weinig waarschijnlijk dit jaar, met de grootste impact van allemaal.

Zuid-Amerika

Hier laat Washington zien hoe het een invloedssfeer wil inrichten. Na de gevangenneming van Nicolás Maduro in januari onderhandelt de regering-Trump volgens CiberCuba over een statusverdrag voor langdurige Amerikaanse militaire aanwezigheid in Venezuela. Cuba staat onder zware druk sinds Washington olieleveranties aan het eiland blokkeerde. Het grootste risico is escalatie rond Cuba, zeker als er militaire capaciteit vrijkomt in de Golf.

Groenland

Het acute risico is gezakt. Op 22 september tekenden de VS, Denemarken en Groenland een akkoord dat Washington meer bases geeft en uitbreiding van de Pituffik Space Base toestaat, terwijl Groenland onder Deens gezag blijft. Het Groenlandse parlement stemde in; het Deense parlement stemt op 19 november definitief. De wrijving blijft. Trump claimt "permanente controle over veiligheid en alle andere behoeften". Kopenhagen benadrukt dat het akkoord de regels voor delfstofwinning niet verandert.

Welke risico's wegen het zwaarst

Gewogen naar kans en gevolgen voor Europa kom ik tot deze rangorde:

Iran en Hormuz. Een actieve oorlog met meerdere escalatiepaden en een directe doorwerking in Europese energieprijzen.

• Oekraïne. Minder kans op plotselinge escalatie, maar Europa wordt het meest direct geraakt: veiligheid, geld en de vraag wie een vrede bewaakt.
• China en de VS. Op korte termijn afgedekt door tijdelijke bestanden, op lange termijn de grootste structurele verschuiving.
• Zuid-Amerika. Veel Amerikaanse activiteit, beperkt mondiaal effect, tenzij Cuba escaleert.
• Groenland. Het laagste acute risico, maar een precedent van druk op een bondgenoot dat kan terugkeren.

Er is een goed tegenargument tegen deze volgorde. China kan bovenaan staan, omdat een breuk in grondstof- en chipketens de Europese industrie harder en langer raakt dan een energieschok. Dat hangt af van wat er na 10 januari gebeurt.

Wat Europa hiermee moet

Europa moet Amerika de komende twee jaar behandelen als een transactionele partner. Washington beschermt waar het eigen belang meeweegt en vraagt daar een prijs voor; tegelijk blijft het de onmisbare militaire macht in de NAVO.

Daaruit volgen drie opdrachten. De eerste is minder afhankelijkheid op precies de punten waar Washington zelf krap zit: luchtverdediging, munitieproductie, energie en kritieke grondstoffen. De Golfstaten laten zien wat er gebeurt als je beschermer andere prioriteiten krijgt. Bases die moesten afschrikken, werden doelwitten, en interceptors verdwenen naar een ander front.

De tweede is aan tafel blijven bij elke regeling die Europa raakt. In Oekraïne betekent een deal zonder Europa een rekening voor Europa: wederopbouw, garanties en een herbewapend Rusland aan de grens. Dat Amerikaanse onderhandelaars deze week in Brussel met Frankrijk, Duitsland, het VK, de EU en de NAVO spreken over veiligheidsgaranties, is een begin, geen garantie.

De derde is eensgezindheid. Bij Groenland werkte dat. Collectieve Europese steun aan Denemarken hielp een annexatiedreiging om te zetten in een onderhandeld akkoord. Verdeeldheid maakt Europa in een transactionele relatie juist goedkoop.

Het tegenargument hoort erbij. Europa kan de Amerikaanse militaire paraplu niet binnen twee jaar vervangen, en wie te snel loskomt, verzwakt zichzelf. De opgave is daarom bescheidener en dringender tegelijk: zorgen dat Europa minder te verliezen heeft wanneer Washington zijn aandacht verlegt.

Amerika blijft de sterkste macht ter wereld, maar een macht die kiest waar ze die kracht inzet, en Europa staat niet meer vanzelf bovenaan die lijst.

Bronverantwoording

Dit artikel is gebaseerd op berichtgeving van onder meer Axios, The Jerusalem Post, The Times of Israel, Al Jazeera, Al-Monitor, Bloomberg, de Financial Times (via Times of Israel en JNS), Newsweek, The War Zone, RFE/RL, Reuters (via US News), CNBC, RTÉ, ABC News, Forbes, Carnegie Endowment, INSS, Eurasia Review, The New Arab, de onderzoeksdienst van het Europees Parlement, de House of Commons Library, EUobserver, The Hill, United Against Nuclear Iran, straits.live (IMF PortWatch-data) en CiberCuba.

Niet onafhankelijk geverifieerd: de claims van Tucker Carlson over een nucleaire aanval en Russische dreigementen; de Israëlische inlichtingenclaim over centrifuges in Pickaxe Mountain; Trumps lezing dat Netanyahu instemde met het stopzetten van de militaire steun; het ontwerpakkoord dat Al Hadath beschrijft; de MSNOW-melding over 4 november (anonieme Golf-functionarissen); de Iraanse claims over aanvallen op Amerikaanse faciliteiten in juli; de onderhandelingen over een statusverdrag in Venezuela (CiberCuba). Tellingen van schepen in de Straat van Hormuz lopen sterk uiteen per bron; United Against Nuclear Iran is een belangengroep. Scenario's en risicorangorde zijn de interpretatie van de auteur.