Op zaterdag stond de Iraanse president Masoud Pezeshkian in New Dehli tegenover de kroonprins van Abu Dhabi, Khaled bin Mohamed bin Zayed. Het was het hoogste contact tussen Iran en de Verenigde Arabische Emiraten sinds het begin van de oorlog. Volgens het Iraanse persbureau IRNA spraken de twee af het verleden opzij te zetten. Een dag eerder hadden diplomaten van diezelfde landen tot diep in de nacht onderhandeld over de tekst waarin die oorlog beschreven moest worden. Wat ze eruit kregen, waren 2 paragrafen waarin geen enkel land bij naam wordt genoemd

De achttiende BRICS-top werd op 12 en 13 september gehouden in Bharat Mandapam in New Delhi, onder Indiaas voorzitterschap. Elf lidstaten, bijna de helft van de wereldbevolking. Poetin was er, Xi Jinping was er, Pezeshkian was er. De slotverklaring telt 140 paragrafen, tegen 126 paragrafen in Rio vorig jaar.

Twee paragrafen, nul namen

De passage over het Midden-Oosten beslaat twee alinea’s. Er staat ‘‘diepe zorg’’ in over escalatie, een oproep tot maximale terughoudendheid, en een pleidooi voor bescherming van burgers en civiele infrastructuur. Er staat niet in wie wie heeft aangevallen. Iran komt er niet in voor als slachtoffer, de VS en Israël niet als aanvaller. Israël wordt in de hele tekst 3x genoemd, nergens veroordelend.

Vorig jaar kon dat nog wel. De verklaring van Rio veroordeelde in 2025 expliciet de aanvallen op Iraanse nucleaire installaties. Wat er tussen Rio en New Delhi is veranderd, is niet de houding van het blok maar de geografie van de oorlog. Zodra Iran ook doelen in de Golf begon te raken, zaten de aanvaller en de getroffene allebei aan de BRICS-tafel: De Emiraten zijn sinds 2024 lid.

De enige kritiek de de tekst haalde, is indirect. Er staat een passage in over doelbewuste aanvallen op civiele infrastructuur en op vreedzame nucleaire installaties die onder waarborgen van het Internationaal Atoomagentschap vallen. Dat is een beschrijving waar Washington en Jeruzalem in passen, zonder dat hun naam valt.

President Pezeshkian zelf hield zich in zijn toespraak aan dezelfde regel. Hij was scherp over de VS en zei dat West-Azië geen Amerikaanse politieagent nodig heeft. Over de Emiraten geen woord, terwijl de eigen minister van Buitenlandse-zaken van Abu Dhabi in mei nog medeplichtig verweet. Wat hij er wel over kwijt wilden was een formule van veiligheid die voor sommigen veiligheid betekent en voor de ander onveiligheid.

Oekraïne verdwijnt helemaal

Waar het Oekraïneconflict in de verklaringen van Kazan en Rio nog een eigen paragraaf kreeg, staat er in de verklaring van New Delhi niets meer over Oekraïne. Wat overbleef is een algemene oproep tot dialoog en een veroordeling van sancties niet door de VN-Veiligheidsraad zijn goedgekeurd.

Buiten de tekst gebeurde er wel iets. Volgens Kremlin-woordvoerder Dmitri Peskov, geciteerd door het Russische persbureau TASS, toonden zowel Xi als Modi hun bilaterale gesprekken belangstelling voor het Oekraïne-dossier en spraken beiden uit dt hun land zo nodig een rol wil spelen in schikking. Poetin reageerde daar volgens Pskov positief op, en gaf zijn gesprekspartner vervolgens ‘‘aanvullende verduidelijking’’ over hoe de situatie aan het front er werkelijk voorstaat.

De laatste zin is veelzeggend. Het aanbod tot bemiddeling wordt in Moskou niet opgevat als een uitnodiging om te onderhandelen, maar als een gelegenheid om de lezing van de bemiddelaars bij te stellen.

De prijs van de consensus

Hier ligt de kern van deze BRICS-top. Wat het blok bereikte, en wat het niet kan is precies hetzelfde. De 140 paragrafen van de verklaring kwam er door specifieke kwesties weg te laten. De handtekening van Iran en die van de Emiraten waren alleen samen te krijgen op een tekst waarin niemand elkaar aanwijst.

Dat verklaart ook de merkwaardige naweeën. Want zodra de top voorbij was, begonnen de deelnemers hun eigen document uit te leggen, en dat gebeurde in tegengestelde richtingen.

Twee lezingen van hetzelfde document

Het Kremlin liet via Peskov weten dat de betalingsbepalingen die Rusland wilde in de tekst zijn gekomen: Gezamenlijke verrekencentra, een gezamenlijk invetsteringsplatform en een gemeenschappelijk platform voor afwikkeling in nationale valuta. Zo gepresenteerd zijn dat de bouwstenen van een financiële infrastructuur naast de dollar.

Het Indiase ministerie van Buitenlandse Zaken zei iets anders. Woordvoerder Sudhakar Dalela verklaarde na afloop dat er ‘‘op dit moment’’ geen enkel voorstel ligt voor een gemeenschappelijke BRICS-munt, en dat New Dehli het traject uitdrukkelijk ziet als het verminderen van kwetsbaarheid, niet als het afschaffen van de dollar. In de verklaring zelf staat dat er op dit terrein geen oplossing bestaat die voor iedereen past.

Twee leden, een tekst, tegengestelde conclusies. En allebei kunnen ze zich op de letter beroepen, want de formulering is precies ruim genoeg gehouden om beide lezingen te dragen.

Onder de retoriek liggen bovendien cijfers die niet meebewegen. Xi en Modi ontmoetten elkaar op de 1e dag, voor het eerst op Indiase bodem sinds de dodelijke confrontatie in de Galwan-vallei (2020), en verklaarden dat beide landen als kernleden van het Globale Zuiden ‘‘aanzienlijke verantwoordelijkheden’’ dragen. Ondertussen bereikte hun onderlinge goederenhandel in het boekjaar tot maart 2026 een record van 151 miljard dollar, met een eveneens record Indiaas tekort van 112,16 miljard tegen 99,21 miljard een jaar eerder. De verhouding die als multipolair wordt aangeprezen, is tussen de 2 grootste leden onderling het meest scheef.

Wat er wel werd afgesproken

Het zou onjuist zijn om de top af te doen als maar een ‘fotomoment’. Xi’s komst was zijn 1e bezoek aan India in 7 jaar, met een delegatie van ongeveer 70 mensen, onder wie Politbureau-lid Cai Qi en minister van Buitenlandse-zaken Wang Yi. De Indiase verklaring na het bilaterale gesprek bevat de formule dat verschillen geen geschillen moeten worden. In de tekst staan verder concrete zaken: financiering in lokale valuta door de Nieuwe Ontwikkelingsbank, plannen voor een BRICS-graanbeurs, een netwerk voor landbouwonderzoek, een veroordeling van Europese klimaatheffingen aan de grens, een eerste zelfstandige paragraaf over Cuba en een verdediging van de status van Zuid-Afrika als stichtend lid van de G20. China neemt het voorzitterschap over in 2027.

De test kwam één dag later

Modi zei in New Delhi dat het Globale Zuiden geen regelnemer meer moet zijn maar regelmaker, en dat de piramide van privilege een platform van partnerschap moet worden. Die claim kreeg vrijwel onmiddellijk een praktijktoets.

Op 14 september zou in het Omaanse Salalah het eerste overleg plaatsvinden tussen Iran en de Golfstaten over de Straat van Hormuz. Bahrein had al aangekondigd niet te komen zolang de betrekkingen met Teheran niet zijn hersteld, en eist vrije doorvaart zonder heffingen of vergunningen. Iran wil juist een regeling waarmee het doorvaartgelden kan innen; Oman wijst dat af. Op zaterdag werd de bijeenkomst uitgesteld. Minister Badr al-Busaidi gaf als reden: in het belang van consensus.

Volgens CNN zitten de Verenigde Staten bewust niet aan die tafel, en heeft Washington de Golfstaten privé laten weten toekomstige onderhandelingen te willen beperken tot het nucleaire dossier, niet de zeestraat. Trump schreef intussen op Truth Social dat zijn positie hem bevalt, met bijna totale controle over de Straat. De Brent-prijs staat boven de honderd dollar.

Voor de Nederlandse lezer is dat de plek waar deze top landt. Niet in de honderdveertig paragrafen, maar in het feit dat de enige zeestraat waar een vijfde van de wereldolie doorheen moet, nog steeds geen eigenaar heeft. Het Westen organiseert het overleg niet meer. Het alternatief kreeg afgelopen weekend de kans om het wel te doen, en de vergadering werd uitgesteld voordat ze begon.

Dat is de stand: BRICS heeft genoeg gewicht om het Westen zijn monopolie op de agenda te ontnemen, en nog niet genoeg om er regels voor in de plaats te stellen.

Bronverantwoording: de inhoud van de New Delhi-verklaring en het verloop van de top zijn gereconstrueerd via Al Jazeera, The Wire, CNBC, Bloomberg, CNN en Indiase media; de Chinese uitspraken via de lezing van het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken, SCMP en ANI. De uitspraken van Peskov over de betalingsbepalingen en over het bemiddelingsaanbod van Modi en Xi zijn Kremlin-claims, gemeld door het Russische persbureau TASS, en zijn hier als zodanig weergegeven. Berichten over de Europese gasprijs en de Duitse dieselprijs die deze week via dezelfde route circuleerden, zijn niet onafhankelijk geverifieerd en daarom buiten dit stuk gelaten. Hetzelfde geldt voor claims over een gekoppeld BRICS-betalingssysteem en over een Iraans voorstel voor een herverzekeringsmechanisme. De status van Saoedi-Arabië binnen het blok blijft onduidelijk: Indiase verslaggeving beschrijft het land als genodigde, andere media als volwaardig lid, en Riyad heeft het lidmaatschap nooit formeel bevestigd.