In 2016 staat in Amsterdam een klaslokaal dat voor specifiek voor Moskou is bedoeld. Tientallen jonge Oekraïense militairen leren er van de AIVD en de CIA hoe je een Rus rekruteert en hoe je uit het zicht blijft van de Russische inlichtingendienst. In diezelfde jaren tekent Shell, een van Nederlands grootste bedrijven, mee aan de financiering van Nord Stream 2, de gasleiding die Europa nog afhankelijker van Rusland maakt. Nederland bereidt Oekraïne in het geheim voor op een conflict met Rusland en bouwt tegelijk openlijk aan de energieband met Moskou. Het publiek hoort pas in 2025 van het eerste.

Wat het Westen wilde

Wie wil weten of het Westen Rusland bewust heeft willen verzwakken, vindt materiaal. In 1992 lekte een concept van de Amerikaanse Defense Planning Guidance uit naar The New York Times. Het doel: voorkomen dat er opnieuw een rivaliserende grootmacht zou opkomen. Na ophef werd de tekst afgezwakt.

In 2008 waarschuwde ambassadeur William Burns zijn ministerie in een kabel, later gepubliceerd door WikiLeaks, dat een NAVO-lidmaatschap van Oekraïne voor Moskou een rode lijn was. Op de NAVO-top in Boekarest datzelfde jaar kreeg Oekraïne toch het vooruitzicht op lidmaatschap. In 2013 zei Victoria Nuland dat de VS sinds 1991 ruim 5 miljard dollar in de democratische aspiraties van Oekraïne hadden geïnvesteerd. In 2019 onderzocht RAND, in opdracht van de Amerikaanse landmacht, manieren om Rusland te overbelasten, waaronder wapensteun aan Oekraïne. En in april 2022 zei minister van Defensie Lloyd Austin openlijk dat de VS Rusland verzwakt wilden zien.

Dat zijn feiten. De vraag is wat ze bewijzen. Een denktankrapport laat zien wat er werd overwogen, niet wat er werd besloten. Austins uitspraak kwam na de invasie. En er is tegenbewijs dat elke these van een samenhangende campagne van decennia moet verklaren. George Bush sr. waarschuwde in 1991 in Kyiv nog tegen "suïcidaal nationalisme". De VS drongen erop aan dat Oekraïne zijn kernwapens aan Rusland overdroeg. Rusland werd in 1997 lid van de G8, Obama zocht een "reset" en West-Europa vergrootte zijn afhankelijkheid van Russisch gas.

Wat overeind blijft: in Amerikaanse strategische kringen bestond sinds de jaren negentig een sterke stroming die een machtig Rusland onwenselijk vond, en westerse regeringen accepteerden willens en wetens het risico dat hun beleid in Oekraïne Moskou zou provoceren. Sinds 2022 is verzwakking een uitgesproken doel. Voor de stelling dat het opbreken van Rusland westers beleid was, is geen bewijs in officieel beleid te vinden. Dat idee leeft vooral bij individuen, zoals Zbigniew Brzezinski in 1997, toen hij geen functie meer had, en in een briefing van de Helsinki-commissie van het Amerikaanse Congres uit 2022.

Rusland opbreken

Rusland is een veelvolkerenstaat. Naast de Russische meerderheid wonen er tientallen andere volken, en een deel van het land bestaat uit republieken die naar hen zijn genoemd, van Tatarstan en Basjkortostan tot Tsjetsjenië, Boerjatië en Jakoetië. Het Kremlin beschuldigt het Westen sinds 2022 herhaaldelijk ervan dat land langs die lijnen te willen opsplitsen. Wie wil weten of daar iets van klopt, moet drie vragen uit elkaar houden: wie het bepleit, hoe dicht dat bij beleid komt, en wat ertegen pleit.

Wie het bepleit

Het idee is ouder dan de oorlog. Zbigniew Brzezinski, oud-veiligheidsadviseur van president Carter, schreef in 1997 in Foreign Affairs over een losser verbonden Rusland, opgedeeld in een Europees deel, een Siberische republiek en een republiek in het Verre Oosten. Hij had toen geen regeringsfunctie meer.
Na de invasie kreeg het idee een podium. Op 23 juni 2022 kondigde de Helsinki-commissie, officieel de Commission on Security and Cooperation in Europe, een online briefing aan onder de titel "Decolonizing Russia: A Moral and Strategic Imperative". De briefing werd geleid door beleidsadviseurs van de commissie. Het ging dus niet om een hoorzitting en niet om wetgeving.

In mei 2022 werd het Free Nations of Post-Russia Forum opgericht, dat onder meer op 31 januari 2023 in het Europees Parlement in Brussel bijeenkwam. Een latere editie vond plaats in Vilnius, in de Litouwse nationale bibliotheek en het Litouwse parlement, met als doel strategieën te zoeken om wat de organisatoren de volledige dekolonisatie van Rusland noemen te versnellen. Op een bijeenkomst in het Zweedse Helsingborg ondertekende een deel van de deelnemers een memorandum over het ophouden te bestaan van de Russische Federatie. Volgens Telepolis, aangehaald in vragen in de Duitse Bondsdag, waren onder meer de Oekraïense oud-minister van Buitenlandse Zaken Pavlo Klimkin, de Poolse oud-minister Anna Fotyga en de Tsjetsjeense separatistenleider Achmed Zakajev bij bijeenkomsten aanwezig.

Hoe dicht het bij beleid komt

Een recent overheidsdocument hierover komt uit Berlijn. In april 2026 antwoordde de Duitse regering op vragen van de AfD. Berlijn stelde zich gebonden te achten aan het beginsel van territoriale integriteit en de campagne "Make Russia Small Again" niet financieel of anderszins te steunen. Volgens hetzelfde antwoord waren er in deze kabinetsperiode geen bijeenkomsten of ontmoetingen van regeringsvertegenwoordigers in de zin van de vraag.

Hetzelfde antwoord laat ook zien hoe weinig er openbaar is. Het Duitse ministerie van Buitenlandse Zaken hield op 18 oktober 2024 een bijeenkomst over de situatie van inheemse volken en etnische minderheden in Rusland. De resultaten zijn niet gepubliceerd, en verdere details houdt de regering achter ter bescherming van de betrokkenen. Het antwoord op de vraag of een Duitse organisatie die zich met dit onderwerp bezighoudt overheidsgeld krijgt, is als vertrouwelijk geclassificeerd, met als reden het Russische optreden tegen maatschappelijke organisaties. Dat kan goede redenen hebben, want Moskou vervolgt zulke activisten. Maar het past in hetzelfde patroon als Goldfish: ook hier wordt over Rusland beslist buiten het zicht van het publiek.

Wat ertegen pleit

Het tegenbewijs is stevig. In de jaren negentig steunde Washington de territoriale integriteit van Rusland, ook tijdens de oorlog in Tsjetsjenië. De Amerikaanse Nunn-Lugar-programma's waren erop gericht de kernwapens van de voormalige Sovjet-Unie veilig te stellen, juist uit angst voor een land dat uit elkaar valt. Ook in de Russische oppositie is er weerstand. Julia Navalnaja zei dat voorstanders van dekolonisatie mensen met een gedeelde achtergrond en cultuur kunstmatig verdelen, zo blijkt uit de Bondsdagstukken.

Wel is er een legitieme vraag die niet met balkanisering samenvalt: hoe Moskou zijn minderheden behandelt. Onafhankelijke tellingen, onder meer van Mediazona en BBC Russian, wijzen erop dat soldaten uit armere minderheidsregio's zoals Boerjatië en Dagestan oververtegenwoordigd zijn onder de gesneuvelden.

De balans: het opbreken van Rusland is van de marge doorgedrongen tot een Congrescommissie en parlementsgebouwen in Brussel en Vilnius. Geen westerse regering heeft het als beleid overgenomen, en de hier aangehaalde Duitse regeringsverklaring wijst het expliciet af. De grootste rol speelt het idee in de retoriek van het Kremlin, dat het gebruikt om de oorlog als verdediging tegen een westers vernietigingsplan te presenteren. Dat westerse parlementen er toch onderdak aan bieden, is een vraag die een eerlijk debat verdient.

Operatie Goldfish

De Nederlandse rol werd in april 2025 zichtbaar door een reconstructie van Nieuwsuur en de Volkskrant. In 2016 en 2017 leidden de AIVD en de CIA in Amsterdam en Rotterdam tientallen militairen van de Oekraïense inlichtingendienst HUR op. Ze werden daarna de ruggengraat van die dienst. Volgens de reconstructie kregen ze leidinggevende functies op twaalf geheime bases langs de Russische grens, die volgens eerdere Amerikaanse berichtgeving grotendeels door de CIA werden betaald. Eén van hen werd adjunct van HUR-chef Boedanov en is verantwoordelijk voor spionage in Rusland. Na 2022 voerden die teams vaker sabotageacties uit op Russisch grondgebied.

Dat is stevig bewijs dat westerse diensten, waaronder de Nederlandse, al zes jaar voor de invasie meebouwden aan Oekraïense capaciteit voor operaties in Rusland.

Dezelfde reconstructie laat ook zien wat Goldfish niet was. Het begon na de Russische annexatie van de Krim, als reactie. Het initiatief kwam van twee mensen, een CIA-officier en een AIVD-medewerker, die elkaar toevallig in Kyiv tegenkwamen. De Amerikanen hielden volgens de reconstructie lang afstand, en Oekraïne moest jarenlang hun wantrouwen doorbreken. Het tweetal ergerde zich er juist aan dat West-Europese landen net een gasdeal met Poetin hadden gesloten. Een decennialang plan met een vaste regie ziet er anders uit.

Buiten beeld

Hier ligt de rode draad van dit stuk. De grote beslissingen over de verhouding met Rusland worden genomen op plekken waar het publiek niet meekijkt. Dat geldt voor een trainingsprogramma van de AIVD, voor een defensiebegroting die in recordtempo groeit, en voor de kleine kring rond de Oekraïense president die nu voor de rechter staat.

Bij Goldfish is de vraag het scherpst. Wie heeft de AIVD opdracht gegeven Oekraïense spionnen op te leiden voor werk in Rusland, en onder welk wettelijk mandaat? Was de Tweede Kamer op de hoogte? In 2023 vroeg SP-Kamerlid Futselaar al of de AIVD of de MIVD een vaste werkrelatie met Oekraïense inlichtingendiensten heeft (Tweede Kamer). Over Goldfish zelf zijn bij het schrijven van dit stuk geen Kamervragen gevonden. Dat het publiek er pas negen jaar later van hoort, via journalisten, zegt iets over hoe weinig democratische controle er op dit terrein is.

Dat is geen bewijs van een complot. Het is wel een reden om het debat te voeren dat tot nu toe ontbreekt.

Geld voor het middenveld

Wie wil weten hoe westerse invloed in Oekraïne werkt, moet niet alleen naar wapens en diplomaten kijken, maar ook naar subsidies. Via organisaties als de Amerikaanse National Endowment for Democracy (NED) en het ontwikkelingsagentschap USAID ging jarenlang geld naar Oekraïense journalisten, activisten en maatschappelijke organisaties. Voorstanders noemen dat democratiesteun, critici noemen het inmenging. Om te bepalen welk woord past, moet je kijken wie betaalt, met welk doel, en wat het opleverde.

Wat de NED is

De NED noemt zich een particuliere stichting, maar haar geld komt van de Amerikaanse staat. Het Congres richtte de NED in 1983 op om democratie te steunen, Amerikaanse soft power uit te breiden en Sovjetinvloed tegen te gaan. Het Congres trok voor 2024 315 miljoen dollar voor de organisatie uit, en dat niveau liep in 2025 door. Het geld gaat onder meer naar vier kerninstituten: het International Republican Institute, het National Democratic Institute, het Center for International Private Enterprise en het Solidarity Center. Die instituten zijn verbonden aan de twee Amerikaanse partijen, het bedrijfsleven en de vakbeweging.

De geopolitieke functie is geen geheim. Allen Weinstein, een van de oprichters, zei in 1991 tegen The Washington Post dat veel van wat de NED deed vroeger heimelijk door de CIA werd gedaan. De huidige NED-voorzitter Peter Roskam stelde in 2025 dat autoritaire leiders van Moskou tot Havana het meest profiteren als de NED geen geld krijgt.

Oekraïne

In Oekraïne is deze steun al decennia zichtbaar. Rond de Oranjerevolutie van 2004 berichtten westerse media al over Amerikaanse en Europese financiering van verkiezingswaarnemers, jongerenbewegingen en peilingen. In 2013 zei Victoria Nuland dat de VS sinds 1991 ruim 5 miljard dollar hadden geïnvesteerd in de democratische aspiraties van Oekraïne.

Hoe diep die afhankelijkheid zit, bleek begin 2025, toen de regering-Trump USAID stillegde. USAID schortte daarop al zijn projecten in Oekraïne op. Volgens de Oekraïense media-expert Otar Dovzhenko draait ongeveer 80 procent van de Oekraïense media op subsidies, en komt meer dan de helft daarvan, meestal indirect, uit Amerikaanse bronnen. In een peiling van het Instituut voor Massa-informatie zei 35 procent van de media meer dan driekwart van hun budget uit Amerikaanse subsidies te halen; nog eens 15,8 procent haalde daar 50 tot 75 procent uit.

Daar zit een ongemakkelijke paradox. Denys Bihus, wiens onderzoeksplatform corruptie bij de overheid blootlegt, zei dat USAID-subsidies ongeveer twee derde van zijn projecten financierden. Bihus.info en Slidstvo.info horen bij de journalisten die ook de corruptie rond Zelensky's kring onderzochten. Het westerse geld dat critici als inmenging zien, betaalde dus mee aan precies de onderzoeken die de Oekraïense macht ter verantwoording roepen. Het omgekeerde risico is ook gemeten: 28 procent van de ondervraagde media zei na zes maanden zonder subsidies gedwongen te zijn betaalde of niet-transparante inkomsten aan te nemen.

Oost-Europa en de tegenreactie

De discussie speelt in de hele regio. Rusland verklaarde de NED in 2015 tot ongewenste organisatie. Hongarije richtte in 2023 een bureau op dat buitenlandse beïnvloeding moet onderzoeken, en Georgië nam in 2024 een wet aan die organisaties met buitenlands geld als vertegenwoordigers van buitenlandse belangen registreert. Regeringen presenteren zulke wetten als bescherming van de soevereiniteit. Critici, waaronder de EU, zien ze als middel om oppositie en kritische pers monddood te maken. Beide kunnen tegelijk waar zijn: buitenlandse financiering is een reëel machtsinstrument, en een wet ertegen kan ook een repressie-instrument zijn.

Ook Nederland doet hieraan mee. Via het Matra-programma van Buitenlandse Zaken financiert Den Haag al decennia maatschappelijke organisaties in Oost-Europa. Dat is openbaar beleid, maar het debat over wat het oplevert en waar de grens ligt, wordt zelden gevoerd.

Wat het niet is

De NED-subsidies zijn grotendeels openbaar; de organisatie publiceert jaarlijks waar het geld naartoe gaat. Daarmee verschilt dit van heimelijke operaties als Goldfish. Ook het Maidan van 2013-2014 was geen product van subsidies alleen: honderdduizenden Oekraïners gingen de straat op na het besluit van president Janoekovitsj om het associatieverdrag met de EU niet te tekenen. En Rusland financiert zelf partijen, media en organisaties in de regio, alleen minder openlijk.
Wel laat de stillegging zien dat het een politieke keuze is. Het Witte Huis stelde dat de NED-uitgaven in sommige gevallen niet meer pasten bij de prioriteiten van de regering. Een federale rechter oordeelde in augustus 2025 dat de regering het geld vermoedelijk onrechtmatig had bevroren en het moest vrijgeven. Wat de ene regering democratiesteun noemt, ziet de volgende als geldverspilling. Het instrument blijft hetzelfde.

De balans: westerse financiering van het Oost-Europese middenveld is invloed, met een uitgesproken geopolitiek doel, maar grotendeels openbaar en niet het werk van een verborgen hand. De echte vraag is die van afhankelijkheid: een Oekraïens maatschappelijk middenveld dat voor een groot deel op Amerikaans geld draait, is kwetsbaar voor elke politieke wending in Washington, zoals 2025 liet zien.

De rekening

De defensiebegroting voor 2027 bedraagt 28,9 miljard euro. Daarvan gaat ongeveer 14,8 miljard naar personeel, operaties en militaire steun aan Oekraïne, waarvan ruim 3 miljard voor Kyiv, en 14,1 miljard naar materieel, innovatie en vastgoed (Defensie). Dat is geen eindpunt. Op de NAVO-top in Den Haag in juni 2025 spraken de bondgenoten af om uiterlijk in 2035 3,5 procent van het bbp aan kerndefensie uit te geven, plus 1,5 procent aan aanverwante uitgaven.

Dat geld moet ergens vandaan komen. Bij een Kamerdebat over defensie in maart 2026 wees een Kamerlid op zware bezuinigingen in zorg en sociale zekerheid naast de defensie-investeringen. Elders in Europa zie je hetzelfde. Frankrijk wil de groei van de meeste overheidsuitgaven in 2027 sterk beperken omdat defensie en rentelasten een steeds groter deel opslokken (Arab News). In de VS stelt Trump een defensiebegroting van 1,5 biljoen dollar voor, met bezuinigingen die volgens CNN vooral huisvesting, sociale diensten en zorg raken (Welingelichte Kringen).

Het standpunt is dat defensie essentieel is, maar dat de huidige opbouw ongezond is omdat hij nauwelijks democratisch wordt gewogen tegen wat hij elders kost. Daar is ook een economisch argument voor: in economisch onderzoek wordt het rendement van defensie-uitgaven doorgaans lager ingeschat dan dat van investeringen in onderwijs of infrastructuur.

De andere kant verdient een eerlijk antwoord. Nederland bleef decennialang onder de NAVO-norm van 2 procent, dus een deel van de groei is inhaalwerk aan voorraden, onderhoud en personeel. Afschrikking werkt als een verzekering: het nut zie je pas als het misgaat. AIVD en MIVD beschrijven in hun jaarverslagen een toenemende Russische dreiging, met sabotage en heimelijke beïnvloeding in Nederland. En Rusland heeft zijn eigen militaire uitgaven sinds 2022 sterk verhoogd. Die argumenten zijn serieus. Ze verklaren waarom er meer geld naar defensie gaat, maar niet waarom de omvang en het tempo van die groei zo weinig ter discussie staan.

De kring in Kyiv

Ook aan Oekraïense kant blijkt veel buiten beeld te zijn gebeurd. In november 2025 maakten het anticorruptiebureau NABU en het gespecialiseerde OM SAPO Operation Midas bekend: een kickbackschema van ongeveer 110 miljoen dollar rond Energoatom, het staatsbedrijf dat de kerncentrales beheert. Aannemers moesten volgens de onderzoekers 10 tot 15 procent van hun contractwaarde afdragen (Atlantic Council).

Het spoor leidde naar Timur Mindich, medeoprichter van Zelensky's productiestudio Kvartal 95 en een oude vriend van de president. Hij verliet het land enkele uren voor de huiszoekingen en Oekraïne vraagt Israël om zijn uitlevering (LIGA.net). Ex-minister Herman Halushchenko werd in februari 2026 in een trein naar Warschau aangehouden. In mei kwam Andriy Yermak, jarenlang stafchef van Zelensky en hoofdonderhandelaar in de vredesgesprekken, in voorarrest op verdenking van het witwassen van ongeveer 10,5 miljoen dollar via het luxe wooncomplex Dynastia (TI Ukraine). Yermak ontkent.

Zijn opvolger als onderhandelaar, Rustem Umerov, staat ook in het dossier. Volgens een aanklager had Mindich invloed op hem toen hij minister van Defensie was. Umerov ontkent dat en heeft de status van getuige, niet van verdachte (LIGA.net). Wie in Kyiv over het einde van de oorlog onderhandelt, komt dus uit dezelfde kleine kring die het onderzoek blootlegt.

Vier maanden voordat Midas naar buiten kwam, nam het parlement een wet aan, voorgesteld door Zelensky's eigen partij, die NABU en SAPO hun onafhankelijkheid ontnam. Na protesten werd die teruggedraaid. Ukrayinska Pravda stelde dat de aanval vanuit het presidentiële bureau kwam om het Mindich-onderzoek te hinderen (Brookings). Dat is een beschuldiging, geen vastgesteld feit.

Tegelijk geldt: Zelensky zelf komt volgens NABU niet voor in de Midas-onderzoeken. En de schandalen kwamen boven tafel omdat Oekraïense onderzoekers en journalisten ze blootlegden, midden in een oorlog. Moskou gebruikt dit soort zaken actief om Zelensky als onderhandelingspartner onbetrouwbaar te maken. Dat maakt de feiten niet minder waar, maar het vraagt om precisie over wat bewezen is en wat niet.

Wat een einde kost

Het standpunt in dit artikel is dat de oorlog in Oekraïne zo snel mogelijk via onderhandelingen moet eindigen. De dodentol loopt op, beide legers raken uitgeput, de kosten voor Europa stijgen en elk jaar dat de oorlog duurt, groeit het risico op escalatie tussen Rusland en de NAVO. Dat standpunt delen realistische denkers in de internationale politiek en een deel van de Europese publieke opinie.

Een eerlijk pleidooi erkent wat het kost. Een vrede op Russische voorwaarden kan agressie belonen en andere staten leren dat grenzen met geweld te verleggen zijn. Een slecht afgedwongen akkoord houdt mogelijk niet; de Minsk-akkoorden van 2014 en 2015 zijn daar het voorbeeld van. En het zijn Oekraïners die de prijs betalen in grondgebied, en zij die erover moeten beslissen.

Corruptie in Kyiv is in dit debat een sterk argument voor strengere controle op westerse steun en voor democratische verantwoording in Oekraïne. Het is op zichzelf geen argument dat de oorlog moet stoppen. Die stap moet je apart beargumenteren:  onderhandel een einde nu, met open erkenning van de prijs, is beter dan een oorlog zonder eindpunt waarvan de kosten steeds verder buiten het publieke debat worden gemaakt.

Slot

Wie vanuit dit dossier een westers masterplan wil bewijzen om Rusland op te breken, komt met lege handen thuis. Er is geen document, geen regeringsbesluit en geen begrotingspost die dat aantoont. Wel liggen er stukken die laten zien dat Washington een sterk Rusland onwenselijk vond, dat het risico op een conflict via Oekraïne bewust werd genomen, en dat het opbreken van Rusland inmiddels in westerse parlementsgebouwen wordt besproken. Maar de lijn is niet recht. Integratie en confrontatie liepen decennialang door elkaar heen, vaak binnen hetzelfde land en in hetzelfde jaar.

Wat dit dossier wél bewijst, is dat de belangrijkste beslissingen over deze oorlog buiten het zicht van het publiek zijn genomen. De AIVD trainde Oekraïense spionnen zonder dat de Kamer daar zichtbaar over sprak. Berlijn classificeert zijn antwoorden over minderhedenbeleid in Rusland. Het Oekraïense middenveld draaide op Amerikaans geld tot één handtekening in Washington het stillegde. In Kyiv onderhandelden mannen uit de kring die nu voor de rechter staat over het einde van de oorlog. En in Den Haag groeit de defensiebegroting sneller dan het debat over wat dat elders kost.

Dat is geen complot. Het is een democratisch tekort, en het treft de mensen die de rekening betalen: Oekraïners aan het front, Russen die als kanonnenvoer uit armere regio's worden gerekruteerd, en Europese burgers wier zorg en sociale zekerheid onder druk staan.

Een eerlijk debat begint met de vraag die Nederland tot nu toe overslaat:

wat willen we met deze oorlog bereiken, wat mag het kosten, en wie beslist daarover?

Zolang die vraag niet in het openbaar wordt gesteld, wordt hij elders beantwoord.

Bronvermelding

Operatie Goldfish en democratische controle

• Operatie Goldfish: AIVD en CIA trainden Oekraïense spionnen in Nederland — NOS/Nieuwsuur, april 2025 (reconstructie samen met de Volkskrant)
• Kamervragen Futselaar over samenwerking met Oekraïense inlichtingendiensten — Tweede Kamer, 2023

Defensie-uitgaven

• Prinsjesdag: geld om te vechten, vol te houden en te vernieuwen — Ministerie van Defensie, 15 september 2026
• X Defensie Rijksbegroting 2027 — Rijksoverheid, 15 september 2026
• Ongecorrigeerd verslag Kamerdebat — Staten-Generaal, maart 2026
• France flags 2027 budget squeeze as defense and debt costs surge — Arab News
• Trump stelt recordbegroting voor defensie VS voor — Welingelichte Kringen (op basis van CNN)

Corruptie en machtsstructuren in Kyiv

• Zelenskyy faces the biggest corruption scandal of his presidency — Atlantic Council
• War, peace, and corruption in embattled Ukraine — Brookings
• NABU-dossier — Kyiv Independent
• German Galushchenko — Wikipedia
• Dynastia-zaak: eerste zittingsdag Yermak — Transparency International Ukraine
• Zelensky's former chief of staff denies money laundering charges — Meduza, 12 mei 2026
• Yermak's political end: three conclusions from the Western press — LIGA.net
• Yermak under house arrest with possibility of release — Razom
• NABU and SAPO stated that Umerov was a witness — LIGA.net
• Mindich was taken into custody in absentia — LIGA.net
• UP releases new "Mindich tapes": Umerov and Shefir allegedly on them — LIGA.net

Rusland opbreken

• Antwort der Bundesregierung, Drucksache 21/5171 — Deutscher Bundestag, 1 april 2026
• Decolonization of Russia to be discussed at upcoming Helsinki Commission briefing — Helsinki-commissie (CSCE), juni 2022
• Transcript: Decolonizing Russia: A Moral and Strategic Imperative — Helsinki-commissie (CSCE), 23 juni 2022
• V Forum vrije volkeren van post-Rusland in het Europees Parlement — Texty
• XI Forum vrije volkeren van post-Rusland in Vilnius — Texty
• Forum van idealisten: wie probeert "post-Rusland" in te richten — Radio Svoboda

NGO-financiering en de NED

• Democracy-promoting organization sues the Trump administration over withheld funds — NPR, 6 maart 2025
• NED Welcomes State Department's Initial Steps Towards Restoring Funding — National Endowment for Democracy, 10 maart 2025
• Treasury Must Unfreeze Nonprofit's $95 Million in Grant Funds — Bloomberg Law, 12 augustus 2025
• Judge orders Trump to restore funding to National Endowment for Democracy — The Washington Times, 11 augustus 2025
• Judge Orders Trump Admin To Release $95 Million To NED — AOL
• USAID Funding Halt Leaves Ukrainian Media Seeking Support — Kyiv Post
• Independent media in Russia, Ukraine lose their funding with USAID freeze — The Washington Post via Boston Globe, 7 februari 2025
• How the attack on USAID hurts Ukraine — Lawfare
• Almost 60% of Ukrainian media face crisis as US support suspended – IMI survey — Zmina

Openbaar bekend, maar niet opnieuw ingezien voor dit stuk

• Concept-Defense Planning Guidance, gelekt naar The New York Times, maart 1992
• Kabel van ambassadeur William Burns ("Nyet means nyet"), 2008, gepubliceerd door WikiLeaks
• Slotverklaring NAVO-top Boekarest, 2008
• Toespraak Victoria Nuland over 5 miljard dollar aan democratiesteun, december 2013
• RAND Corporation, Extending Russia: Competing from Advantageous Ground, 2019
• Uitspraak minister Lloyd Austin over het verzwakken van Rusland, april 2022
• Zbigniew Brzezinski, "A Geostrategy for Eurasia", Foreign Affairs, 1997
• Toespraak George H.W. Bush in Kyiv, augustus 1991
• Boedapest-memorandum, 1994
• NAVO-akkoord over 3,5 + 1,5 procent, top Den Haag, juni 2025
• Deelname van Shell aan de financiering van Nord Stream 2
• Uitspraak Allen Weinstein (NED) in The Washington Post, 1991
• Berichtgeving over westerse financiering rond de Oranjerevolutie, 2004
• Aanduiding van de NED als ongewenste organisatie in Rusland, 2015
• Hongaarse wet op soevereiniteitsbescherming (2023) en Georgische wet op buitenlandse beïnvloeding (2024)
• Matra-programma van het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken
• Amerikaans beleid ten aanzien van Tsjetsjenië en de Nunn-Lugar-programma's, jaren negentig
• Tellingen van gesneuvelden uit minderheidsregio's door Mediazona en BBC Russian
• Jaarverslagen AIVD en MIVD over de Russische dreiging
• Het gegeven dat een deel van de Energoatom-contracten de bescherming van energie-installaties betrof

Kanttekeningen

• Beschuldigingen tegen Mindich, Halushchenko, Yermak, Chernyshov en Umerov zijn claims van NABU, SAPO of de aanklager, geen rechterlijke uitspraken.
• De door Ukrayinska Pravda gepubliceerde tapes zijn niet onafhankelijk geverifieerd.
• De deelnemerslijst van het Free Nations of Post-Russia Forum en de uitspraak van Julia Navalnaja zijn overgenomen uit bronnen die in de Bondsdagvragen worden aangehaald (onder meer Telepolis en nd-aktuell).
• Een eventuele reactie van de AIVD op Operatie Goldfish is niet nagegaan.
• Er zijn geen Russische staats- of Kremlin-gelieerde bronnen gebruikt.