Teheran/Washington

Iran bevindt zich op een beslissend kantelpunt. Sinds eind december is het land in de greep van grootschalige protesten die begonnen als economische woede over de instorting van de rial, maar inmiddels zijn uitgegroeid tot een bredere aanklacht tegen het systeem van religieus-politieke macht. Terwijl de straten onrustig blijven, voert het regime de controle op door niet alleen met geweld te reageren, maar ook door het land digitaal af te sluiten: volgens internetwaakhond NetBlocks is Iran al meer dan 100 uur vrijwel volledig offline, met slechts ongeveer één procent van de normale internetverbinding over.

Wat zich nu aftekent is niet alleen een binnenlands Iraans drama, maar een geopolitieke crisis die de machtbalans in het Midden-Oosten én de internationale verhoudingen kan herschikken. De rol van de Verenigde Staten is daarbij opvallend zichtbaar: president Donald Trump positioneert zich openlijk aan de kant van de demonstranten, belooft steun en waarschuwt voor “zeer sterke actie” als Iran overgaat tot executies. Tegelijk wordt in het Witte Huis achter de schermen gewerkt aan beleidsopties, met vice-president J.D. Vance die topoverleg over Iran leidt.

Een protestbeweging zonder toegang tot internet

De internetblack-out vormt de kern van deze fase van de crisis. Het is een dubbel instrument: het bemoeilijkt de organisatie van demonstraties, maar nog belangrijker, het verlamt onafhankelijk bewijs. Video’s, getuigenissen en geolocatie-gegevens — cruciaal voor verificatie van geweld — worden schaars. Daardoor is het ook moeilijk vast te stellen hoeveel slachtoffers er precies zijn gevallen.

Mensenrechtenorganisaties melden honderden doden en tienduizenden arrestaties; de overheid komt niet met transparante cijfers. Anadolu Agency verwijst naar schattingen van HRANA, maar benadrukt tegelijk dat officiële aantallen ontbreken.

In zo’n informatieomgeving ontstaat een tweede strijd: die om het verhaal.

Het regime zet in op het “terrorisme-frame”

Iran reageert niet alleen met harde repressie, maar ook met een agressief narratief: topmilitair Abdolrahim Mousavi beschuldigt de Verenigde Staten en Israël ervan ISIS-leden het land binnen te sturen om aanslagen te plegen tegen burgers en veiligheidstroepen.

Dit frame heeft een duidelijke functie: protesten worden daarmee niet langer gepresenteerd als een nationale opstand, maar als een veiligheidscrisis die “antiterreurmaatregelen” vereist. Dat legitimeert zware repressie en maakt elke westerse steun verdacht als “bewijs van inmenging”.

Iran dreigt met militaire vergelding

Parallel hieraan probeert Teheran buitenlandse escalatie te voorkomen met afschrikking. Vanuit het kamp van de IRGC Aerospace Force klinkt dat Iran op het hoogste niveau van paraatheid zit en klaarstaat voor een “verpletterend antwoord” bij een aanval.

Dit is niet alleen gericht op de VS, maar ook op Israël, dat Iran traditioneel als grootste strategische dreiging beschouwt. Israëlische media zoals Jerusalem Post leggen nadruk op het risico dat Teheran, wanneer het intern onder druk staat, juist extern agressiever kan worden via proxies en raketdreiging.

Trump als versneller: steun, dreiging en beleidsmachine

Trump’s rol in de crisis is dubbel: hij is geen oorzaak van de Iraanse protesten, maar hij vergroot de internationale impact.

Op 13 januari riep hij Iraanse demonstranten op om door te gaan: “Help is on its way.” Hij meldde ook dat hij gesprekken met Iraanse officials had geannuleerd.

Een dag later werd de boodschap harder: Trump waarschuwde dat de VS “zeer sterke actie” zal nemen als Iran demonstranten ophangt. In hetzelfde interview zei hij dat “help” verschillende vormen kan aannemen, waaronder economische.

Tegelijk worden de voorbereidingen formeel: Vance leidt nationaal veiligheidsberaad over Iran. Dat wijst erop dat Washington de crisis benadert als een moment waarop meerdere beleidsopties — sancties, economische strafmaatregelen, cyber/communicatie-ondersteuning en militaire posture — tegen elkaar worden afgewogen.

Niet iedereen wil oorlog: Rusland en de Golf drukken op de rem

Opvallend is dat de roep om escalatie niet uit de regio zelf komt. Rusland waarschuwde tegen Amerikaanse “strike threats” en noemt inmenging onacceptabel.

Maar zelfs bondgenoten van de VS in de Golfregio zouden Washington waarschuwen tegen een aanval: Saudi-Arabië, Oman en Qatar zouden hebben aangegeven dat escalatie olieprijzen ontwricht, regionale chaos creëert en de Amerikaanse economie kan raken. Er wordt zelfs gemeld dat Saudi-Arabië zijn luchtruim niet beschikbaar wil stellen voor aanvallen op Iran.

In de praktijk wijst dit op een scenario waarin Trump maximale druk zoekt zonder direct militair conflict — tenzij Iran een duidelijke “rode lijn” overschrijdt, zoals openbare executies van demonstranten.

Korte analyse: gaat het regime vallen?

De centrale vraag is nu of Iran afglijdt naar een systeemcrisis of zelfs regimewisseling. De kans is reëel, maar niet automatisch.

Waarom dit regime wél kan vallen

• de economische implosie tast legitimiteit diep aan
• de protesten lijken sociaal breed (niet beperkt tot één groep)
• repressie kan woede vergroten en radicaliseren

Waarom dit regime ook kan overleven

• het veiligheidsapparaat (IRGC/Basij/politie) is groot, georganiseerd en ervaren
• het regime heeft controle over communicatiemiddelen via black-outs
• protestbewegingen hebben moeite zich nationaal te coördineren zonder internet
• het “foreign interference”-frame biedt ideologische rechtvaardiging voor geweld

De beslissende indicator is niet het aantal demonstranten, maar of er scheuren ontstaan in de machtscoalitie: elites, leger, IRGC, bureaucratie. Zonder breuk daar is regimeval minder waarschijnlijk.

Is dit “natuurlijk”? De bron van het protest is grotendeels binnenlands — economie en legitimiteit — maar door Trump’s betrokkenheid wordt de ontwikkeling steeds minder puur intern. Zijn retoriek geeft energie aan demonstranten, maar biedt het regime ook munitie om protesten af te schilderen als extern aangestuurd.

Groenland: een zijfront dat Trump’s wereldpolitiek blootlegt

Terwijl Iran in crisis is, speelt een tweede geopolitiek conflict waarin Trump’s stijl opnieuw zichtbaar wordt: Groenland.

Newsweek meldt dat Vance en minister Rubio “crunch talks” voeren met Deense en Groenlandse vertegenwoordigers, terwijl Trump herhaaldelijk zegt dat de VS controle over Groenland moet krijgen.

De Europese reactie is scherp: de Deense premier spreekt over “onacceptabele druk” en waarschuwt dat het erger wordt; Frankrijk zegt dat Europa niet zal toestaan dat Groenland “wordt ingenomen”. NAVO-topman Mark Rutte probeert de spanningen publiek te dempen om NAVO-eenheid te beschermen.

In strategische zin horen Iran en Groenland bij hetzelfde patroon: Trump gebruikt crises en druk als instrument om geopolitieke verhoudingen te hertekenen — niet alleen tegenover tegenstanders, maar ook tegenover bondgenoten.

Conclusie: waarom dit de wereld verandert

Iran is het epicentrum van een crisis die groter is dan het land zelf. Als Iran instort, verandert de hele veiligheidsarchitectuur van het Midden-Oosten. Als Iran blijft staan maar radicaliseert, kan de regio juist richting een langdurige escalatie bewegen. De internetblack-out, de repressie en het “terrorisme-frame” wijzen erop dat het regime bereid is extreem te gaan om te overleven.

Trump’s rol maakt de internationale impact groter. Door openlijk steun uit te spreken en tegelijk te dreigen met harde tegenmaatregelen, verandert hij een nationale opstand in een geopolitiek schouwspel waarin machten positie kiezen. De parallelle crisis rond Groenland toont dat dezelfde druklogica ook wordt toegepast op bondgenoten en dat klassieke zekerheden binnen NAVO en het Westen daarmee onder druk komen.

De wereld beweegt daarmee richting een orde waarin niet regels, maar druk, afschrikking en opportunisme steeds vaker de uitkomst bepalen.

Bronvermelding (selectie)

• Anadolu Agency – Iran remains offline for over 100 hours, says internet watchdog (NetBlocks)
• Anadolu Agency – Trump warns of very strong action if Iran hangs protesters (CBS interview)
• Anadolu Agency – Trump calls on demonstrators to keep protesting; “help is on its way”
• Al Arabiya/Reuters – Russia slams US strike threats; warns against interference in Iran
• TASS / WSJ bronnen – Saudi Arabia, Oman, Qatar urge US against striking Iran
• News24 – Qatar waarschuwing voor ‘catastrophic’ gevolgen escalatie
• Newsweek – Vance, Rubio host Denmark and Greenland for crunch White House talks
• TASS – Greenland situation going to get harder – Danish PM
• Anadolu Agency – Franse afwijzing van druk rond Groenland
• Al Mayadeen – Rutte downplays NATO discord over Greenland
• Anadolu Agency – Iran accuses US/Israel of sending ISIS members