Inleiding — De wereld draait niet meer om regels, maar om macht

Het klinkt bijna ouderwets: machtspolitiek. Het woord roept beelden op van grootmachten met landkaarten, ultimata en invloedssferen. Toch is dát precies wat zich in 2026 opnieuw opdringt als dominante logica van de wereldorde.

Jarenlang leefde Europa in een uitzonderlijke periode. Handel leek oorlog te ontmoedigen. Instellingen boden houvast. Internationale regels waren niet perfect, maar ze werkten vaak genoeg om stabiliteit als norm te laten voelen. En zolang die stabiliteit er was, kon machtspolitiek worden gereduceerd tot iets onbelangrijks: een discours voor haviken, niet de realiteit van een continent.

Maar wie vandaag naar de wereld kijkt, ziet een versnelling van gebeurtenissen die niet langer in dat raamwerk passen. Rusland dreigt openlijk als Europa over troepen in Oekraïne praat. In Iran lopen protesten op terwijl Trump waarschuwt voor interventie en Israël op scherp staat. En in Venezuela is een regime op brute wijze geraakt — een actie die volgens Reuters expliciet bedoeld was als boodschap aan China.

Dat zijn geen losse dossiers. Het zijn hoofdstukken van één groot verhaal:

De wereld keert terug naar invloedssferen, en de hoofdstrijd van de 21e eeuw — Amerika versus China — trekt alles de draaikolk in.

Voor Europa is dat ongemakkelijk. Voor Nederland — als technologische sleutelstaat — zelfs existentieel.

1. Het einde van de comfortabele wereld

De wereld van na 1989 was, achteraf gezien, een uitzondering. Een historisch interval waarin het Westen een ongekende mate van politieke, economische en militaire dominantie combineerde met globalisering.

Europa raakte daarin gewend aan een aantal aannames:

• veiligheid was een gegeven,
• handel werkte bevredigd,
• Europese waarden waren universeel,
• internationale regels waren de ruggengraat van stabiliteit.

Maar die aannames zijn in hoog tempo aan het eroderen. Niet omdat waarden irrelevant zijn, maar omdat ze niet langer bepalen wie wint.

In het nieuwe tijdperk telt:

• wie in crisis het snelst kan besluiten,
• wie industriële massa kan produceren,
• wie de energie- en datastromen beheerst,
• wie met sancties en geld kan knijpen,
• en wie bereid is de eerste stap te zetten.

Met andere woorden: macht.

2. Invloedssferen: terugkeer van een oude logica

Het begrip invloedssferen is terug, maar niet als officiële doctrine. Het keert terug als praktijk: grootmachten accepteren steeds minder rivalen in gebieden die ze als vitaal beschouwen.

De logica is simpel:

Elke grootmacht heeft een kernzone. In die kernzone duldt zij geen strategische concurrent.

• Voor de VS: de Amerika’s (Westelijke hemisfeer).
• Voor Rusland: Oost-Europa en de periferie rond zijn grenzen.
• Voor China: Oost-Azië, de zeeën rond Taiwan en de supply chains die de Chinese economie voeden.

Wie invloedssferen serieus neemt, begrijpt meteen waarom Venezuela geen regionaal verhaal is. Waarom Iran geen binnenlandse crisis kan blijven. En waarom Oekraïne geen “grensoorlog” is, maar een test van afschrikking.

3. Venezuela: het signaal dat niet voor Caracas bedoeld was

Op het eerste gezicht is Venezuela een land in verval: jarenlange economische instorting, politieke repressie, emigratie. Maar geopolitiek is Venezuela iets anders: een knooppunt van energie, invloed en symboliek.

In januari 2026 wordt dat zichtbaar wanneer Reuters beschrijft dat de Amerikaanse operatie waarbij Maduro wordt gevangengenomen bedoeld was om China een duidelijke waarschuwing te geven:

“Blijf uit de Amerika’s.”

Waarom Venezuela? Omdat Venezuela een perfecte testcase is voor grenspolitiek:

• het ligt in Amerika’s kernzone,
• het is olie,
• het is decennialang anti-Amerikaans,
• het is financieel vervlochten met China,
• het heeft Russische connecties.

De boodschap zat niet alleen in woorden, maar in de uitvoering: snelheid, verrassing, dominantie.

Reuters schrijft bovendien dat de raid aantoonde dat Chinese/Russische luchtafweer-systemen Venezuela niet effectief beschermden — een pijnlijk signaal voor iedereen die gelooft dat Beijing zijn partners kan dekken in de Amerikaanse achtertuin.

Venezuela werd zo een les aan de wereld:

Geld en investeringen zijn geen macht als je geen veiligheidsparaplu kunt bieden.

4. De olie-as en de petrodollar: waarom Venezuela méér is dan regime change

Onder dit verhaal ligt nog een tweede laag die zelden hardop wordt besproken maar strategisch cruciaal is: de strijd om de financiële ruggengraat van de wereldorde.

Reuters noemde het expliciet: zorgen over de afnemende dominantie van de petrodollar als “weinig besproken factor” achter de Venezuela-operatie.

Petrodollar als systeem, niet als complot

Olie wordt wereldwijd grotendeels in dollars afgerekend. Daardoor blijft wereldwijde vraag naar dollars hoog — en dat versterkt Amerikaanse financiële macht, van sancties tot krediet.

In de 21e eeuw probeert China dat te verminderen: meer energiehandel buiten dollars, meer alternatieve routes, minder kwetsbaarheid voor Amerikaanse financiële druk.

Venezuela als energieschakel in China’s netwerk

Venezuela was voor China niet alleen oliebron, maar ook onderdeel van een alternatief handels- en financieringspad. Olie-constructies, schulden, omzeilingsroutes: Venezuela werd een lab voor een wereld waarin energie minder afhankelijk is van Amerikaanse infrastructuur.

Wat Trump’s actie financieel betekent

Reuters meldt dat Trump zei dat olie die eerder naar China ging nu naar de VS zal worden omgeleid.

Dat klinkt economisch, maar het is geopolitiek: wie olieflows en contracten controleert, herstructureert cashflows — en dus loyaliteit.

Analyses wijzen erop dat een Venezuela dat terugkeert in de Westerse orbit handel en financiering automatisch weer richting dollar en Westerse infrastructuur trekt.

De harde kern:

Wie de energiehandel structureert, structureert de wereldorde.

5. Iran: protesten als geopolitieke kans én explosief risico

Tegelijkertijd staat Iran onder druk. Protesten verspreiden zich, met volgens mensenrechtenorganisaties honderden doden en duizenden arrestaties. Israël zegt de situatie “nauwlettend” te volgen.

Maar het gaat niet alleen om demonstranten en repressie. Iran is:

• een spil in proxy-oorlogen,
• een energieanker,
• een leverancier/partner in Rusland’s oorlogseconomie,
• een oliepartner van China.

Daarom zijn protesten in Iran nooit alleen “binnenlands”.

Reuters schrijft dat Israël op “high alert” is vanwege mogelijke Amerikaanse interventie en dat Trump het regime waarschuwt.

Het doel van Trump lijkt minder klassiek “democratie brengen” dan geopolitieke leverage:

• Iran verzwakken,
• IRGC onder druk,
• proxies indammen,
• energieflow en prijs beïnvloeden.

Regime change is zelden een openlijk doel, maar “regime weakening” is vaak wel degelijk het effect.

6. Oekraïne: Europa’s machtstest en Rusland’s escalatieladder

Terwijl Venezuela het Amerikaanse perimeterfront is, is Oekraïne het Europese front waar machtspolitiek openlijk gewelddadig is.

Wanneer Europese leiders praten over mogelijke troepen- of veiligheidsinzet, waarschuwt Moskou agressief.

In een artikel van Anadolu Agency wordt Medvedev geciteerd die Europese leiders waarschuwt voor oorlog bij troop deployment plannen, en hij koppelt dat aan beelden van een aanval met een “Oreshnik”-systeem.

Dat is meer dan retoriek. Het is psychologische escalatie:

"Wij kunnen escaleren en jullie terughoudendheid gebruiken als wapen.”

Uiteindelijk is Oekraïne de grootste Europese vraag sinds 1945:

• kunnen Europese staten dreigingen afschrikken,
• kunnen ze volhouden,
• kunnen ze leveren?

7. De hoofdas: Amerika versus China

Nu komt de kern samen.

De strijd van de 21e eeuw is niet primair ideologisch. Het is structureel. Het gaat om:

• chips,
• energie,
• supply chains,
• maritieme controle,
• geld.

China wil een wereldorde waarin de VS niet langer de infrastructuur van de globalisering kan domineren. De VS wil China’s opmars afremmen zonder directe oorlog.

Daarom zijn Venezuela, Iran en Oekraïne verbonden:

• Venezuela: China terugdringen in de Amerikaanse zone
• Iran: druk op China’s energie-anker en anti-westerse as
• Oekraïne: afschrikkingstest die China meeleest richting Taiwan

Het draait om intimidatie, en intimidatie is psychologie.

8. Europa: te rijk om te verliezen, te traag om te winnen

Europa is economisch enorm, maar strategisch verdeeld. En verdeeldheid is in een machtswereld een vorm van zwakte.

Europa probeert te reageren.

De EU heeft SAFE aangenomen: tot €150 miljard aan leningen voor gezamenlijke defensie-inkoop en productie. SAFE trad officieel in werking op 29 mei 2025.

Dat is historisch — maar het succes hangt af van uitvoering, niet van aankondiging.

Het echte probleem is niet geld. Het is:

• productiecapaciteit,
• besluitvormingstempo,
• strategische discipline,
• bereidheid om te kiezen.

Als Europa dat niet ontwikkelt, wordt het collateral damage:

• veiligheidsschokken (hybride aanvallen, sabotage),
• economische schokken (energie, ketens),
• politieke schokken (fragmentatie, polarisatie),
• geopolitieke afhankelijkheid.

9. Nederland: technologische supermacht, strategisch doelwit

Nederland is in dit verhaal geen bijzaak.

ASML en de hightech keten maken Nederland tot een chokepoint in de wereldwijde chipmacht. En chipmacht is macht.

In een wereld waarin technologie wapen wordt, verandert Nederland van:

handelsland → strategische sleutelstaat.

Dat brengt:

• Amerikaanse druk (camp discipline),
• Chinese druk (barrière wegnemen),
• verhoogde spionage, sabotage en cyberrisico’s.

De implicatie is hard:

Wie cruciaal is, wordt nooit met rust gelaten.

Nederland kan winnen — maar alleen door:

• technologische soevereiniteit te beschermen,
• supply chain security te versterken,
• contra-spionage/cyber sterk te organiseren,
• Europese industrie te verankeren.

Slot — De enige echte conclusie

Alles samen wijst naar één conclusie die Europa lang heeft kunnen ontwijken:

Macht is terug. Invloedssferen zijn terug. En neutraliteit is een illusie.

• Venezuela was grenspolitiek en signaal naar China.
• Petrodollar en olieflows maken het tot financiële machtspolitiek.
• Iran is een geopolitieke breuklijn waar interne protesten internationale escalatie kunnen worden.
• Oekraïne test Europa’s vermogen om als macht te functioneren.
• Europa probeert te herbewapenen, maar worstelt met tempo en eenheid.

Voor Europa is dit een moment van waarheid.

Voor Nederland is het een moment van transformatie.

De 21e eeuw wordt niet beslist door wie gelijk heeft, maar door wie:

• kan organiseren,
• kan produceren,
• kan afschrikken,
• en kan volhouden.

De geschiedenis keert terug. Niet als herhaling, maar als realiteit.

En in die realiteit geldt opnieuw de regel die Europa te lang heeft kunnen vergeten:

Regels werken alleen als iemand ze kan afdwingen.