Inleiding: een wereld die plots sneller beweegt

Begin januari 2026 lijkt de internationale politiek in een stroomversnelling terechtgekomen. In nauwelijks een week tijd stapelden zich gebeurtenissen op die in eerdere jaren bijna ondenkbaar waren: een Amerikaanse operatie die Nicolás Maduro uit Venezuela “trok”, dreiging van wereldmachten op zee na de inbeslagname van een Russische tanker, Europese leiders die waarschuwen dat de VS de wereldorde ondermijnen, en ondertussen een grote protestgolf in Iran waarbij Teheran de VS en Israël beschuldigt van directe inmenging.

Het zijn geen losse incidenten. De rode draad is helder: onder Trump verschuift de Amerikaanse strategie richting openlijke machtsprojectie, unilaterale druk en een harde “invloedssferen”-logica. Bondgenoten reageren onzeker; rivalen reageren agressief; en overal duikt dezelfde vraag op: is de regels-gebaseerde wereldorde aan het kantelen naar een “macht maakt recht”-systeem?

Venezuela: de ‘Maduro-extractie’ als machtsdemonstratie

Operation Absolute Resolve en luchtoverwicht als boodschap

Op 3 januari 2026 voerden de Verenigde Staten aanvallen uit in Venezuela en namen president Nicolás Maduro en zijn vrouw gevangen. De operatie werd volgens Reuters omschreven als een vertoon van extreme luchtmachtcapaciteit: stealth-toestellen, jamming, drones, satellietbeelden en tankvliegtuigen zorgden voor een “luchtbubbel” die Venezuela nauwelijks kon doorbreken. 

Dat is belangrijk. De boodschap is niet alleen dat Washington Maduro wilde uitschakelen, maar dat de VS in staat is om overal, snel en overweldigend in te grijpen. Het is een militaire operatie met een geopolitiek communicatiedoel: “wij domineren het luchtruim en kunnen leiders oppakken.”

Binnenlands Amerika: Congress vs Trump

Diezelfde machtsdemonstratie veroorzaakte meteen een tegenbeweging in Washington. De Amerikaanse Senaat stemde voor het vooruit helpen van een resolutie om Trumps war powers rond Venezuela te beperken, zodat verdere acties zonder Congresgoedkeuring moeilijker worden. 

Dit maakt Venezuela ook een intern strijdtoneel: Trump voert hard beleid, maar een deel van het Congres probeert institutioneel te remmen.

Olie, zee en escalatie: de tanker-inbeslagname en Russische woede

De Marinera/Bella-1: sancties afdwingen op internationale wateren

Kort na Venezuela volgde een tweede crisis: de VS nam een Russisch-gevlagde tanker in beslag in de Atlantische Oceaan. Rusland stelde dat dit illegaal was volgens maritiem recht; een Russische wetgever sprak zelfs van “piraterij”. 

Moskou ging verder: de VS zou met deze actie ‘military-political tension’ op zee aanwakkeren en scheepvaartveiligheid bedreigen. 

Waarom dit zo explosief is

Dit is geen “technische sanctiehandhaving”. Het is de toepassing van Amerikaanse sancties als fysieke macht op zee. Daarmee schuift de VS richting een praktijk die lijkt op een blokkade-achtige logica: wij bepalen wat legaal is, wij handhaven dat zelf.

En precies dat is wat Rusland (en later ook China) als voorbeeld vreest: als de VS dit kan doen met een tanker, wat volgt er dan nog meer?

Europa: bondgenoot, maar steeds vaker openlijk kritisch

Steinmeier en Macron: angst voor een wereld zonder regels

In Europa is de toon ongewoon hard. De Duitse president Frank-Walter Steinmeier waarschuwde dat de VS bezig is de wereldorde te vernietigen – een orde die juist door het Westen werd opgebouwd. Ook Frankrijk (Macron) sprak in vergelijkbare termen over een Amerika dat zich afwendt van bondgenoten.

Dit past in één breder patroon: Europese leiders zien dat Washington onder Trump niet alleen rivalen confronteert, maar soms ook bondgenoten onder druk zet.

De grootste Europese angst: “bondgenoot tegen bondgenoot”

Europa’s echte nachtmerrie is niet alleen Rusland of China. Het is het scenario dat NAVO-cohesie breekt doordat de VS druk zet op NAVO-partners (zoals Denemarken via Groenland). Want dat zou NAVO veranderen van een defensiealliantie naar een arena van interne machtsstrijd.

Groenland: het Arctische kernpunt en de breuklijn in NAVO

Trump’s taal: “we will get it anyway”

In TASS-rapportage zei Trump dat de VS Groenland wil en het “toch wel krijgt”, “in this or that form”, en dat hij desnoods “the hard way” zou nemen.

Dit is geopolitiek explosief: het gaat niet over een basis of een verdrag, maar over eigendom/controle.

Waarom Groenland belangrijk is

Groenland is strategisch:

• vroege waarschuwing/raketdefensie (Pituffik Space Base),
• toegang tot het Arctisch domein,
• grondstoffen en zeldzame mineralen,
• en vooral: positie in grootmachtconcurrentie.

Europees dilemma: je kunt de VS niet “tegenhouden”

Newsweek liet voormalige diplomaten zeggen dat Europa militair gezien niet in staat is om de VS tegen te houden rond Groenland (al blijft diplomatiek verzet enorm).

Dit legt de kern bloot: als de VS besluit druk te zetten, heeft Europa weinig harde middelen. Daarom schuift Europa richting:

• diplomatie,
• juridische framing (soevereiniteit),
• en strategische versterking in het Hoge Noorden.

NAVO in de poolcirkel

Newsweek beschrijft tegelijk dat NAVO-bondgenoten hun Arctic presence vergroten (VK/Noorwegen, marines, oefeningen).

TASS framet vergelijkbare bewegingen als een NAVO-poging om conflict tussen VS en Denemarken te voorkomen. Dit is belangrijk: dezelfde militaire realiteit krijgt een andere betekenis in verschillende media.

China en Rusland: gezamenlijke reactie op Amerikaanse “unilateral power”

China: tegen sancties, tegen beslaglegging

China bekritiseerde expliciet de inbeslagname van de tanker en herhaalde zijn standaardlijn: unilaterale sancties zonder VN-mandaat zijn illegaal, en vrij verkeer op zee mag niet worden geschonden. 

Rusland: escalatie-frame

Rusland spreekt over:

• piraterij,
• escalatie op zee,
• illegale machtspolitiek.

Deze framing is strategisch: Moskou wil Trump neerzetten als een actor die de regels breekt en daarmee andere staten legitimeert om ook ruwer te worden.

Iran: protestgolf, repressie, en claims van Amerikaanse/Israëlische inmenging

De protesten: economische crisis → regimecrisis

Sinds eind december 2025 woedt de grootste protestbeweging in Iran in jaren. Reuters meldt ernstige inflatie, halvering van de rial, tientallen doden en duizenden arrestaties; Iran sloot internet af. 

Europa (FR/UK/DE) veroordeelde expliciet de killing of protestors. 

Iran beschuldigt VS/Israël: wat is de aanwijzing?

Iran’s minister van Buitenlandse Zaken en veiligheidsfiguren (Larijani) zeggen dat de VS en Israël “direct intervening” zijn in protesten. 

Maar: bewijs vs narratief

Er is in de publieke bronnen geen hard bewijs van directe operationele aansturing (zoals aantoonbare financiering/command). Wat wél aantoonbaar is:

• Trump’s retoriek (“Iran in big trouble”, waarschuwingen bij geweld),
• EU/Westers diplomatiek taalgebruik over mensenrechten,
• en steunretoriek voor protestbeweging.

Dat geeft Iran een politiek bruikbaar “inmenging”-frame:

1. Protesten legitimeren als buitenlandse sabotage
2. Onderdrukking legitimeren als nationale veiligheid
3. Tegenmaatregelen legitimeren als zelfverdediging

Reuters beschrijft ook dat Iran expliciet wijst naar VS/Israël en “enemy plots”. 

Regime change?

Er zijn aanwijzingen van politieke intenties (retorisch) om druk te verhogen:

• Trump en Amerikaanse officials spreken hard en dreigen met gevolgen.  
• Exiled oppositiefiguren (zoals Reza Pahlavi) krijgen meer zichtbaarheid.  

Maar ook hier geldt: zichtbaarheid ≠ bewijs van een gecoördineerde coup-operatie. De veiligste interpretatie op basis van bronnen is:

Iran gebruikt buitenlandse retoriek als bewijs van inmenging; de VS gebruikt de crisis als drukmiddel; Israël wordt door Teheran automatisch meegeschoven in het vijandbeeld.

De Indo-Pacific: India & China “woo neighbors with naval power”

Waarom zit India-China in dit dossier? Omdat het aantoont dat de wereldorde overal tegelijk “harder” wordt.

Newsweek beschrijft hoe:

• China maandenlang trainingsmissies en havenbezoeken doet,
• India reageert met eigen maritieme diplomatie (training squadron, Singapore/Indonesië/Thailand).

De Indo-Pacific is hiermee een tweede front van dezelfde logica: macht wordt zichtbaar gemaakt via militaire aanwezigheid.

Het grote plaatje: een wereldorde die kantelt

Als je al deze dossiers samenlegt ontstaat één consistent beeld:

1) Van regels naar invloedssferen

Trump’s koers lijkt steeds minder te draaien om multilaterale legitimiteit, en steeds meer om:

• directe interventie (Venezuela),
• harde sanctiehandhaving (tanker),
• territoriale druk (Groenland),
• en dreigende taal rond interne crises (Iran).

Dat is een klassieke invloedssferen-politiek: wij bepalen wat er in onze regio en onze strategische zones gebeurt.

2) Europa wordt wakker, maar is kwetsbaar

Europa reageert verbaal scherp, maar mist vaak harde middelen.

De angst is niet alleen “Trump is hard”, maar:

• Trump kan NAVO intern splijten,
• en de EU is niet klaar om autonoom een grootmachtspel te spelen.

3) China en Rusland ruiken kansen

Als de VS zich gedraagt als regelbreker, kunnen rivalen zeggen:

“de regels zijn toch dood – dan mogen wij ook.”

Dat is waarom ze zo fel reageren. Niet omdat ze van regels houden, maar omdat het hun speelruimte vergroot.

4) Iran als casus: crisis als geopolitiek instrument

Iran laat zien hoe interne crises snel internationaal worden:

• Westen veroordeelt mensenrechtenschendingen,
• Iran noemt het inmenging,
• en externe actoren gebruiken de crisis voor narratieven en druk.

Conclusie: de confronterende fase is begonnen

De gebeurtenissen van begin januari 2026 vormen samen een waarschuwing: de Trump-administratie lijkt een fase te hebben ingezet waarin confrontatie niet langer uitzonderlijk is, maar een instrument.

Venezuela toont dat Washington bereid is tot directe kinetische actie en regimegerichte interventie. Groenland toont dat zelfs bondgenootschappen niet heilig zijn wanneer strategisch belang groot genoeg wordt. De tanker-zaak toont dat sancties onder Trump steeds vaker met fysieke machtsmiddelen worden afgedwongen. Iran toont hoe interne opstanden razendsnel in het geopolitieke domein terechtkomen, met beschuldigingen van inmenging als onderdeel van de informatieoorlog.

De wereldorde beweegt daarmee richting een gevaarlijker systeem:

niet langer “regels beperken macht”, maar steeds vaker: macht herdefinieert de regels.

En dát is de kern van de nieuwe confrontatieve fase.

Bronvermelding (selectie van hoofdbronnen)

Venezuela / Maduro

• Reuters: “US flexes air power in Maduro extraction mission” (via Reuters/overname)  
• Wikipedia-overzicht operatie/strikes (context)  
• Xinhua over Senaatsresolutie war powers  

Tanker / Rusland / China

• Reuters: “Russia says US seizure of oil tanker is illegal… piracy”  
• Reuters: “Ukrainian nationals aboard seized tanker Bella-1…”  
• Al Arabiya: “Russia accuses US of stoking military-political tension…”  

Europa

• Joint statement FR/UK/DE via Al Arabiya  
• Reuters/Iran coverage incl. EU reacties  

Iran

• Reuters: internet shutdown + Trump warning + protest deaths  
• The Guardian: protestgolf en regimecrisis  

Groenland / Arctic

• Newsweek (Arctic mission / Groenland-dossier) 

Indo-Pacific

• Newsweek: “India and China Woo Neighbors With Naval Power”