Een megadeal in Brussel – en een grote vraag: wie betaalt dit?

Na nachten onderhandelen in Brussel hebben de EU-leiders een akkoord bereikt: Oekraïne krijgt in 2026 en 2027 een rentevrije lening van €90 miljard om het land financieel overeind te houden tijdens de oorlog met Rusland. De middelen moeten via de kapitaalmarkten worden geleend en worden gedekt door de EU-begroting. 

Oekraïne dreigde volgens IMF-schattingen rond midden 2026 zonder geld te komen zitten. Zonder nieuwe steun riskeren Kiev en zijn bondgenoten niet alleen een militair verlies, maar ook een financiële implosie van de Oekraïense staat. 

Tegelijkertijd koos de EU er heel bewust vóór om niét direct te grijpen naar de ongeveer €210 miljard aan bevroren Russische staatsactiva, waarvan het overgrote deel in België ligt. 

Dat besluit is allesbehalve technisch. Het raakt aan een fundamentele vraag:

moet Europa deze oorlog financieren met eigen schulden en belastinggeld of met het vermogen van de agressor?

In plaats daarvan zet de EU nu een groot schuldenprogramma in gang, terwijl de Russische middelen wel bevroren blijven maar onaangeroerd in de kluis liggen.

De deal: een “reparatielening” zonder Russische euro’s

De kern van het compromis:

• €90 miljard rentevrije lening aan Oekraïne voor 2026–2027.
• Geleend via gezamenlijke EU-obligaties, met de EU-begroting als garantie.  
• Terugbetaling pas als Rusland herstelbetalingen betaalt – de lening is dus juridisch een schuld, politiek wordt ze als toekomstige Russische reparatie gepresenteerd.  
• Landen als Hongarije, Slowakije en Tsjechië laten zich grotendeels vrijwaren van financiële risico’s via een constructie van “versterkte samenwerking”: zij doen politiek mee, maar niet vol in de garanties.  

Zo probeert Brussel drie dingen tegelijk te bereiken:

1. Oekraïne voorzien van een financiële levenslijn;
2. geen direct juridisch precedent scheppen van confiscatie van Russische staatsmiddelen;
3. toch de boodschap uitdragen dat uiteindelijk Rusland zal moeten betalen.

Waarom de Russische miljarden in de kluis blijven

De vraag blijft: als er honderden miljarden Russische reserves in Europa vaststaan, waarom draait Europa dan zelf op voor nóg meer schuld?

1. België (en De Wever) op de rem

België, waar clearinghuis Euroclear het grootste deel van de Russische middelen beheert, vreesde als “bliksemafleider” te eindigen in een storm van rechtszaken en mogelijke Russische tegenmaatregelen. 

De nieuwe Belgische premier Bart De Wever stelde zich lijnrecht op tegen constructies waarbij België disproportioneel aansprakelijk zou zijn als Rusland via internationale tribunalen of arbitrage schade zou claimen. Volgens diplomatieke verslagen maakte de Europese Raad zelfs expliciet duidelijk dat er geen beslissing over een zogeheten reparatielening zou worden genomen zonder Belgische instemming. 

2. Juridische mijnenvelden

De Europese Commissie kwam eerder al tot de conclusie dat de EU “niet legaal” zomaar alle Russische staatsactiva kan confisqueren, maar hoogstens de winst en rente op die activa kan afromen. Die winsten worden nu geraamd op enkele miljarden per jaar – veel minder dan de Oekraïense financieringsbehoefte. 

Volledige onteigening van Russische staatstegoeden zou:

• in strijd kunnen zijn met internationaal recht (soevereiniteit, immuniteit van centrale banken);
• buitenlandse staten aan het denken kunnen zetten of hun reserves nog wel veilig zijn in Europa.

3. Politieke verdeeldheid

Naast België zijn er lidstaten die principieel huiverig zijn om activa van één oorlogspartij te onteigenen en door te sluizen naar de andere, omdat dat de EU veel explicieter tot partij in de oorlog zou maken. 

De oplossing die nu gekozen is – activa wel onbeperkt bevriezen, maar nog niet direct inzetten – houdt de deur naar toekomstige reparaties open, maar schuift het echte juridische risico vooruit. 

Orbán: “Slechte beslissing die Europa dichter bij de oorlog brengt”

De Hongaarse premier Viktor Orbán gebruikt de uitkomst voor een ander verhaal. Hij noemt al langere tijd zowel het gebruik van Russische tegoeden als het structureel financieren van Oekraïne een stap richting directe oorlogsdeelname door de EU. 

Over het huidige besluit om een gezamenlijke lening te verstrekken zei Orbán dat het een “slechte beslissing is, die Europa dichter bij de oorlog brengt”. 

Zijn lijn:

• Wie een partij in een oorlog langdurig financiert en bewapent, is niet langer neutraal.
• Het gebruik van Russische tegoeden zou zelfs lijken op “marcheren de oorlog in” – een direct economisch aanvalshandeling.  

Hoewel hij de lening uiteindelijk niet blokkeerde, bedong hij dat Hongarije zelf geen financiële risico’s hoeft te dragen. Politiek blijft hij zich profileren als de premier die “de EU probeert weg te houden van escalatie”.

Hoe gaat Europa dit betalen?

De simpele versie:

De EU gaat lenen op de kapitaalmarkt, met de toekomstige Europese belastingbetaler als vangnet.

1. Gezamenlijke schulduitgifte

De €90 miljard wordt opgehaald via gezamenlijke obligaties, vergelijkbaar met de coronaherstelfondsen, maar dan specifiek bedoeld voor Oekraïne. Dat betekent:

• Rentelast en risico liggen uiteindelijk bij de lidstaten die garant staan.
• De schulden komen indirect terecht op nationale begrotingen, via hogere EU-afdrachten of lagere ruimte voor andere uitgaven in toekomstige meerjarenbegrotingen.  

Omdat Hongarije, Slowakije en Tsjechië via een uitzonderingsconstructie grotendeels worden ontzien, schuift het effectieve risico relatief meer naar de grotere nettobetalers (Duitsland, Frankrijk, Nederland, Scandinavië). 

2. Lange termijn: structurele last, onzekere dekking

Formeel is de lening “gedekt” door het vooruitzicht dat Rusland ooit herstelbetalingen zal doen. Maar er zijn grote onzekerheden:

• Niemand weet of en wanneer zo’n akkoord er komt.
• Een toekomstig Rusland zou herstelbetalingen kunnen koppelen aan nieuwe politieke voorwaarden.
• Intussen moeten de EU en haar lidstaten wél de rente en aflossing organiseren als de markten dat vereisen.

Met andere woorden: voor de markten zijn dit in eerste instantie gewoon Europese schulden, ongeacht welk politiek label Brussel erop plakt.

3. De prijs: minder ruimte elders

Elke euro aan rentelast en garanties voor Oekraïne is geen euro voor andere prioriteiten:

• klimaat- en energietransitie,
• defensie-uitgaven voor eigen legers,
• vergrijzingskosten en sociale zekerheid,
• industriepolitiek en concurrentiekracht.

Critici waarschuwen dat de EU steeds verder financiële en politieke commitments stapelt – Oekraïne-leningen, defensie, eigen klimaatdoelen – zonder een helder beeld van hoe duurzame financiering er na 2030 uitziet.

Waarom veel critici zeggen: “dit is slecht voor Europa”

Niemand betwist dat Oekraïne zonder externe steun in acute problemen komt. Toch klinkt in Europese hoofdsteden én in economische analyses een groeiend koor dat de huidige koers risicovol is voor Europa zelf.

1. Strategische afhankelijkheid van schulden

Europa kiest de weg van grootschalig lenen, terwijl:

• de oorlog open einde heeft;
• de totale wederopbouwkosten van Oekraïne op termijn naar schatting richting de $1.000 miljard kunnen gaan.  

Zonder duidelijke strategie voor:

• wanneer Europa stopt met bijlenen;
• hoeveel Rusland uiteindelijk betaalt;
• welke structurele inkomsten de EU zelf wil ontwikkelen,

dreigt een open-einde-cheque die toekomstige generaties Europeanen moeten invullen.

2. Politieke draagkracht onder druk

Langdurige steun is politiek kwetsbaar:

• In meerdere lidstaten groeit oorlogs- en sanctiemoeheid.
• Extreem- en radicaal-rechtse partijen presenteren de som van sancties, defensie-uitgaven en Oekraïne-steun als bedreiging voor koopkracht en nationale prioriteiten.
• Het feit dat sommige landen zich uitsluiten van garanties, terwijl anderen de rekening dragen, voedt het beeld van een “twee snelheden-EU” binnen de eurozone.  

Dat kan op termijn de legitimiteit van EU-beleid aantasten – precies op het moment dat Brussel meer macht en middelen claimt.

3. Gemiste kans op een heldere “agressor betaalt”-lijn

Door nu vooral eigen schulden te gebruiken, vrezen critici dat de EU de politieke kans verspilt om veel scherper te communiceren:

“De agressor betaalt – niet de Europese belastingbetaler.”

De G7 en EU hebben al eerder afgesproken dat Russische centrale-bankreserves bevroren blijven tot Rusland betaalt. 

Maar in de praktijk voelt het voor veel Europeanen nu anders:

• zij zien nieuwe schulden,
• terwijl Russische middelen nog altijd in de Europese infrastructuur vaststaan,
• en Moskou de uitkomst zelfs als een diplomatieke overwinning presenteert omdat er geen directe confiscatie komt.  

NAVO: harde grenzen aan Oekraïens lidmaatschap

Parallel aan de financiële discussie onderstreepte NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte dat Oekraïne voorlopig niet zal toetreden tot de NAVO. De reden is eenvoudig: er is geen unanimiteit.

Volgens Rutte zijn onder meer de Verenigde Staten, Hongarije en Slowakije op dit moment niet bereid Oekraïne als lidstaat te accepteren. 

In plaats daarvan werken NAVO-landen aan:

• veiligheidsgaranties buiten NAVO-artikel 5 om,
• en zelfs ideeën voor een multinationale Europese troepenmacht in of rond Oekraïne als onderdeel van een toekomstig vredesakkoord.  

Dat bevestigt het beeld van een grijze zone:

• Oekraïne krijgt grote sommen geld en wapens,
• maar geen formele collectieve verdediging.
• Europa neemt steeds meer de rol van financier én potentieel veiligheidsgarantiegever, zonder dat volledig uit te spreken.

Diplomatie: praten met Poetin én onderhandelen met Zelensky

Tegelijk stuurt Europa signalen dat het niet alleen via wapens, maar ook via diplomatie naar een einde van de oorlog zoekt.

• De Franse president Emmanuel Macron zei openlijk dat Europa “op enig moment weer met Poetin zal moeten spreken” om een duurzaam einde aan het conflict te vinden.  
• In Berlijn vindt een nieuwe ronde vredesoverleg plaats, waar de Amerikaanse gezant Steve Witkoff samen met onder anderen Macron, de Duitse bondskanselier Merz en de Britse premier Starmer met president Zelensky spreekt over een VS-gesteund vredesplan. Daarin wordt onder andere gedacht aan NAVO-achtige veiligheids­garanties zonder formeel lidmaatschap en een mogelijke multinationale force in Oekraïne.  

De nieuwe EU-lening moet niet alleen het front financieren, maar ook de onderhandelingspositie van Kiev versterken – een expliciet doel van Europese leiders. 

Verder weg, zelfde spanningsboog: Venezuela, Iran–Rusland en Japan–China

De Europese keuzes spelen zich af tegen een wereld die tegelijk op andere plekken gevaarlijk opwarmt.

Venezuela: dreiging van een nieuw front

In Latijns-Amerika lopen de spanningen tussen de VS en Venezuela snel op:

• De Amerikaanse president Trump sluit een oorlog met Venezuela niet uit en heeft een maritieme blokkade van Venezolaanse olietankers ingesteld.  
• President Nicolás Maduro waarschuwt de VN-secretaris-generaal voor een “directe dreiging” door de VS, spreekt van “diplomatie van barbarij” en zegt dat Venezuela klaarstaat om zijn soevereiniteit “onder alle omstandigheden” te verdedigen.  
• De VN roept beide partijen op tot de-escalatie en terughoudendheid.  

Voor Europa is dit relevant omdat:

• een conflict rond Venezolaanse olie de mondiale energiemarkten raakt;
• de VS meer focus en middelen richting Latijns-Amerika kunnen verschuiven,
• wat de last op Europa vergroot om in Oekraïne het voortouw te nemen.

Iran en Rusland: een hechter blok tegen het Westen

Teheran en Moskou hebben net een driejarige samenwerkingsroutekaart ondertekend (2026–2028) op basis van hun nieuwe 20-jarige strategisch partnerschap. 

Doel:

• sancties samen omzeilen,
• energie- en infrastructuurprojecten uitbouwen,
• politieke en militaire coördinatie verdiepen.

Voor Europa betekent dit:

• een steviger blok van sanctie-doormeden landen (Rusland, Iran, maar ook partners als Venezuela)
• en nog meer druk op het westerse sanctieregime dat toch al worstelt met lekken en omwegen.

Japan–China: klein eiland, grote symboliek

In Oost-Azië heeft Japan besloten een radarunit te stationeren op het eiland Kitadaito (Okinawa-prefectuur) om Chinese militaire activiteit en vliegdekschepen te monitoren. 

• China reageert furieus en spreekt van “militarisering” en zelfs “spioneren op de buren”.  
• Kort daarvoor beschuldigde Japan Chinese gevechtsvliegtuigen ervan dat zij fire-control radar richtten op Japanse toestellen nabij Okinawa – een gevaarlijk signaal in militaire termen.  

Hoewel dit ver van Brussel lijkt, is het strategisch relevant:

• de VS moeten hun aandacht en middelen verdelen tussen Europa, Midden-Oosten, Azië en nu mogelijk ook Venezuela;
• hoe meer Washington wordt afgeleid, hoe zwaarder de verwachtingen op Europa worden om in zijn eigen regio de rekening – financieel én militair – op zich te nemen.

Conclusie: Europa koopt tijd – maar geen strategie

De nieuwe €90 miljard-lening aan Oekraïne is een krachtig signaal van solidariteit én een erkenning dat een failliet Oekraïne een direct veiligheidsrisico is voor Europa. In die zin is de keuze begrijpelijk en op korte termijn verdedigbaar.

Maar in de manier waarop de EU dit doet, zitten structurele zwaktes:

1. De agressor betaalt (nog) niet
De Russische activa zijn wel onbeperkt bevroren, maar worden niet ingezet. Europa kiest nu primair voor eigen schuld, in de hoop dat een toekomstig Rusland ooit reparaties betaalt. Dat is politiek begrijpelijk, maar economisch en juridisch onzeker.

2. De rekeningen stapelen zich op
Gezamenlijke schulduitgifte voor Oekraïne komt bovenop bestaande schulden, terwijl er geen helder langetermijnpad is voor:

• schuldafbouw,
• structurele inkomsten (bijvoorbeeld echte EU-belastingen),
• of een eindpunt voor oorlogskosten.

3. Politieke draagkracht is eindig
Met lidstaten die zich laten vrijwaren van garanties en een publieke opinie die kampt met inflatie, hoge energieprijzen en sociale spanningen, groeit het risico dat toekomstige Europese leiders de financiële en politieke lasten niet meer kunnen of willen dragen.

4. Strategische helderheid ontbreekt
Oekraïne krijgt geen NAVO-lidmaatschap, wél grote geldstromen en vage veiligheidsgaranties. Tegelijk verschuift de wereldorde:

• VS in een spagaat tussen Europa, Azië en Latijns-Amerika,
• Rusland en Iran dichter bij elkaar,
• China assertiever in Oost-Azië.

In dat krachtenveld voelt de nieuwe lening vooral als wat veel diplomaten off the record erkennen:

Europa koopt tijd – maar nog geen echte strategie.

Zolang de EU niet durft te kiezen tussen een harde “agressor betaalt”-lijn (met alle juridische en geopolitieke risico’s) of een eerlijk verhaal aan de eigen burgers over de structurele kosten van deze oorlog, blijft het beleid balanceren op het randje van kortetermijn-noodzaak en langetermijn-kwetsbaarheid.

Bronnen (selectie)

• Reuters, AP, Guardian, Washington Post – over de €90 mld EU-lening, mislukte plannen voor Russische activa en de rol van België.  
• Euronews, RNZ, Al Jazeera, Euractiv – over de indefinite freeze van Russische activa en de concessies aan Hongarije, Slowakije en Tsjechië.  
• AA, NV.ua, Yeni Şafak, Sarajevo Times – over Orbán’s kritiek dat confiscatie van Russische tegoeden en financiering van Oekraïne de EU in de oorlog zou trekken.  
• AA, Al Mayadeen, Anadolu, Reuters – over Rutte, NAVO en het verzet van de VS, Hongarije en Slowakije tegen NAVO-lidmaatschap van Oekraïne en de ontwikkeling van veiligheidsgaranties.  
• Reuters, Al Mayadeen, TASS, VN-verslagen – over de escalerende spanningen tussen VS en Venezuela en Maduro’s waarschuwingen aan VN-secretaris-generaal Guterres.  
• Newsweek, AA, Global Times, Reuters – over Japan’s radarplannen op Kitadaito en de Chinese reactie.  
• Tehran Times, Mehr, IRNA, AP, Wikipedia – over de Iran–Rusland-routekaart en het 20-jarige strategische partnerschap.  
• Kyiv Independent, Reuters, FT, Al Jazeera – over de VS-defensiewet (NDAA) met langdurige steun voor Oekraïne.